Mixed Conditionals

Merak sorusu

Pazartesi akşamı Zeynep annesinin kanepesine gömülmüş, gözleri kapanıyor. Annesi bir bardak çay getiriyor ve İngilizce pratik yapan babası gülerek yanına oturuyor. Zeynep esneyerek söyleniyor: "If my luggage had come with me, I wouldn't be this exhausted now." Babası başını sallıyor, sonra kendi cümlesini kuruyor: "And if I had started English when I was young, I would speak it much better today."

İki cümle de geçmişte olmuş bir şeyle başlıyor, ama sonuçları geçmişte değil, bugünde. Bavul onunla birlikte gelmedi; sonuç şu an: Zeynep bitkin. Babası gençken İngilizceye başlamadı; sonuç bugün: rahat konuşamıyor. Bir önceki dersteki third conditional'da iki parça da geçmişe bakıyordu. Bu kez koşul geçmişte, sonuç ise şimdide duruyor. İki farklı koşul yapısının parçalarını birleştiren bu cümlelerin İngilizcedeki adı mixed conditionals.

Anlatım

Geçmiş koşul, şimdiki sonuç

En sık kullanılan karışık yapı, geçmişteki bir olayın bugünkü sonucunu hayal eder. Koşul kısmı third conditional'dan gelir: "if" ve past perfect. Sonuç kısmı second conditional'dan gelir: "would" ve yalın fiil. "If my luggage had come with me, I wouldn't be this exhausted now."

Bu yapıda sonuç kısmında çoğu zaman bugünü gösteren bir sözcük bulunur: "now", "today", "still", "at the moment". Bu sözcükler, sonucun geçmişte değil, şu anda geçerli olduğunu açıkça gösterir.

Şimdiki durum, geçmiş sonuç

Öbür karışık yapı ters yönde çalışır. Koşul, bugün de geçerli olan bir durumu ya da bir kişilik özelliğini anlatır; sonuç ise geçmişte olmuş ya da olmamış bir şeydir. Koşul kısmı second conditional'dan, "if" ve geçmiş zaman; sonuç kısmı third conditional'dan, "would have" ve geçmiş ortaç: "If I were more organised, I would have packed my charger."

Burada Zeynep'in düzensizliği geçici bir durum değil, genel bir özellik; bu özellik yüzünden geçmişte şarj aletini koymadı. Başka bir örnek: "If Dad spoke better English, he would have followed the tour guide at Ephesus." Babasının İngilizcesi bugün de sınırlı; bu yüzden dün rehberin anlattıklarını takip edemedi.

Hangi karışımı seçmeli?

Doğru yapıyı seçmek için iki soru sor. Koşul geçmişte bir olay mı, yoksa bugün de süren bir durum mu? Sonuç şu anı mı anlatıyor, yoksa geçmişteki bir olayı mı? Koşul geçmişte ve sonuç şimdide ise "had + geçmiş ortaç … would + yalın fiil". Koşul bugün geçerli ve sonuç geçmişte ise "geçmiş zaman … would have + geçmiş ortaç".

Bu iki soru, dört koşul yapısını bir tablo gibi düşünmeni sağlar. Zero ve first gerçek durumları, second ve third hayali durumları anlatır; mixed ise hayali durumun iki farklı zaman dilimine yayılmasıdır.

Türkçe köprüsü

Türkçede karışık koşul cümleleri çoğu zaman aynı kalıpla kurulur: "-seydi … -irdi". "Bavul cuma gelseydi, şimdi bu kadar yorgun olmazdım." "Daha düzenli olsaydım, şarj aletini koyardım." Türkçe zamanın ayrıntısını genellikle "şimdi", "bugün", "geçen hafta" gibi zaman sözcüklerine bırakır.

İngilizce ise zamanı fiil biçimleriyle açıkça işaretler. Koşul geçmişteyse "had arrived", bugündeyse "were"; sonuç bugündeyse "wouldn't be", geçmişteyse "would have packed". Türkçedeki tek bir "-seydi" ekinin arkasında, İngilizcede iki farklı zaman seçimi yatar.

Daha açık bir Türkçe karşılık kurmak istersen "-miş olsaydı" ve "-miş olurdu" biçimlerinden yararlanabilirsin: "Bavul cuma gelmiş olsaydı, şimdi yorgun olmazdım" geçmiş koşulu; "Daha düzenli olsaydım, şarj aletimi koymuş olurdum" geçmiş sonucu gösterir. Bu biçimler, İngilizcede hangi parçanın geçmişe baktığını bulmana yardım eder.

Gerçek hayattan örnekler

Aynı akşam Zeynep, Sophie'yle görüntülü konuşuyor. Sophie iş hayatından bir karışık koşul cümlesi kuruyor.

Sophie'nin sözleri iki ayrı karışımı yan yana koydu. Birincisinde geçmişteki bir karar, "hadn't taken", bugünkü bir durumu, "wouldn't know", değiştiriyordu. İkincisinde Maya'nın süregelen yeteneği, "weren't so talented", geçen haftaki bir olayı, "would have lost", açıklıyordu.

Konuşmanın sonunda Ryan da ekrana giriyor.

Sık yapılan hata

Ters yönde de bir kayma görülür: "If I had been more organised, I would have packed my charger." Bu cümle yanlış değildir, ama düzensizliği yalnızca o günle sınırlar. Zeynep'in genel bir özelliğinden söz ediyorsak, bugün de geçerli olan durum için "If I were more organised" daha doğal ve daha doğrudur.

Mini alıştırma

1. "Kahvaltıyı atlamasaydım, şimdi aç olmazdım" cümlesini İngilizceye çevir.
2. "If I spoke Italian, I would have understood the waiter in Rome" cümlesinde koşul ve sonuç hangi zamana ait?
3. "If she hadn't moved to London, she wouldn't have been here now" cümlesini düzelt.
4. "Daha cesur biri olsaydım, o işe başvururdum" cümlesini karışık koşul ile kur.
5. Hangi soru, doğru karışımı seçmene yardım eder?

Cevaplar

1. If I hadn't skipped breakfast, I wouldn't be hungry now.
2. Koşul bugün de geçerli bir durum, sonuç geçmişte bir olay.
3. If she hadn't moved to London, she wouldn't be here now.
4. If I were braver, I would have applied for that job.
5. Koşul geçmişte bir olay mı, bugün süren bir durum mu? Sonuç şu anı mı, geçmişi mi anlatıyor?

Sesli tekrar görevi

Ardından kişiliğinden bir özelliği seç ve geçmişteki bir olayı onunla açıkla: "If I were more patient, I wouldn't have argued with my brother last week." "If I weren't so shy, I would have spoken at the meeting." Kaydını dinlerken bugüne ait sonuçlarda "would + yalın fiil", geçmişe ait sonuçlarda "would have + geçmiş ortaç" kullandığından emin ol.

Özet kartı

1. Geçmiş koşul, şimdiki sonuç: if + had + geçmiş ortaç, would + yalın fiil; If I'd slept well, I wouldn't be tired now.
2. Şimdiki durum, geçmiş sonuç: if + geçmiş zaman, would have + geçmiş ortaç; If I were more organised, I would have packed it.
3. Bugünü gösteren sözcükler: now, today, still, at the moment.
4. Seçim için iki soru: koşul ne zaman, sonuç ne zaman?
5. Second ve third conditional'ın parçaları, zamanlara göre karıştırılır.
6. Türkçede tek bir "-seydi … -irdi" kalıbı; İngilizcede iki farklı zaman seçimi.

Sonraki derse köprü

Konuşma bitince Zeynep pencereden denize bakıyor. İzmir'i ne kadar özlediğini fark ediyor; ailesine daha yakın yaşamayı, Londra'nın havası bu kadar gri olmasa diye düşünüyor. Bu kez geçmişi değil, bugünü değiştirmek isteyen bir dilek söz konusu: şu an gerçek olmayan ama olmasını istediğin şeyler. İngilizcede bu dilekler için özel bir yapı var ve fiilin biçimi yine seni şaşırtacak. Sıradaki derste "I wish" ve "If only" ile şimdiki dilekleri anlatmayı öğreneceksin.