Sunum yapmak

Merak sorusu

Deneme ayı bitmek üzere. Üç akşamdır Mrs Patel'in kafesi kapandıktan sonra, Zeynep ile Mrs Patel arka masada dizüstü bilgisayarın başında oturuyor. Ekranda altı slayt var: masaların eski ve yeni yerini gösteren iki fotoğraf, bir kaldırım planı, birkaç komşunun kısa yorumu. Mrs Patel ilk provada kâğıdından okuyor, hızlanıyor ve üçüncü dakikada nerede kaldığını kaybediyor. "I know what I want to say," diyor, "but when I stand up, the words run away." Beş dakikalık bir konuşmayı dinleyen için kolay, konuşan için ise rahat kılan nedir?

Bir sunum, yazılı bir raporun sesli okunması değildir. Dinleyici geri dönüp bir cümleyi yeniden okuyamaz; bu yüzden iyi bir sunum, dinleyene sürekli nerede olduğunu söyler, fikirleri kısa ve belirgin bölümlere ayırır ve görselleri konuşmanın yerine değil, yanına koyar. Bu derste bir sunumun açılışını, bölümler arasındaki geçiş ifadelerini, görsellerle konuşmanın dilini, kapanışı ve soruları karşılamanın yollarını öğreneceğiz.

Anlatım

Açılış: kim, neden, ne

İyi bir açılış üç soruyu kısa sürede cevaplar: konuşan kim, neden burada ve neyi anlatacak? "Good evening, everyone. My name is Anjali Patel, and I run a small café in this neighbourhood. Tonight I'd like to tell you how our one-month trial went." Ardından gelen yol haritası cümlesi dinleyene sunumun planını verir: "I'm going to talk about three things: what we changed, what we learned, and what we'd like to do next."

Bazı konuşmacılar açılışa kısa bir soru ya da bir an ekler: "How many of you walked down our street this morning?" Bu, dinleyenin dikkatini hemen konuya çeker. Uzun teşekkürler ve özürler ise, örneğin "Sorry, I'm not a good speaker", açılışın gücünü azaltır.

Geçişler: dinleyene yol göstermek

Bir bölümden ötekine geçerken bunu açıkça söylemek, İngilizcede "signposting", yani yol levhası koymak diye adlandırılır. "Let's start with …", "Let's move on to …", "That brings me to my second point" ve "Finally, …" gibi ifadeler dinleyene haritada nerede olduğunu gösterir. Yazıda bu kadar sık geçiş ifadesi fazla gelebilir, ama sözlü sunumda bunlar dinleyenin tutunduğu korkuluklardır.

Bir noktayı bitirirken kısa bir ara özet de yardımcı olur: "So, that's what we changed." Bu cümle, bir sonraki bölüme geçmeden önce dinleyenin aklında bir düğüm atar. Mrs Patel'in ilk provasında kaybolmasının nedeni buydu: bölümler arasında hiçbir levha yoktu.

Görsellerle konuşmak

Bir slaytı gösterirken dinleyenin gözünü nereye çevireceğini söylemek gerekir: "As you can see on this slide, …", "This photo shows the pavement before the trial.", "If you look at the plan on the left, …". Bir ayrıntıya dikkat çekmek için "I'd like to draw your attention to …" kalıbı kullanılır.

Slaytlar kısa olmalıdır: birkaç sözcük, bir fotoğraf, bir plan. Slayttaki her şeyi yüksek sesle okumak dinleyeni sıkar; slayt bir anahtar gösterir, açıklamayı ise konuşmacı yapar. Mrs Patel'in slaytlarında uzun cümleler yok, yalnızca fotoğraflar ve üç dört sözcüklük başlıklar var.

Kapanış ve sorular

Kapanış, yol haritasını tersinden yürür: "To sum up, we moved the tables to one side, the path stayed clear, and most neighbours are happy." Ardından net bir istek ya da öneri gelir: "We'd like to make this arrangement permanent." Son cümle kısa ve kibardır: "Thank you for listening. I'm happy to take any questions."

Sorulara cevap verirken önce soruyu anladığını göstermek zaman kazandırır: "That's a good question." ya da "Let me check I've understood: you're asking about Saturdays?" Cevabını bilmediğin bir soruda dürüst olmak en güvenli yoldur: "I'm afraid I don't have that figure with me, but I'll find out and email you."

Türkçe köprüsü

Türkçe resmî sunumlar çoğu zaman uzun bir hitapla başlar: "Sayın kurul üyeleri, değerli komşularım, hepinizi saygıyla selamlıyorum." İngilizce sunumlarda açılış genellikle daha kısadır: "Good evening, everyone." Türkçedeki uzun hitabı İngilizceye birebir taşımak, dinleyene resmî ve biraz eski moda gelebilir; kısa bir selam ve hemen konuya giriş daha doğal duyulur.

Yol haritası cümlesi ise iki dilde de vardır: "Konuşmamda üç konuya değineceğim" ile "I'm going to talk about three things" aynı işi görür. Fark, İngilizce sunumlarda bu haritanın ve bölümler arasındaki levhaların daha sık ve daha açık kullanılmasıdır. Türkçede fazla gibi görünen bu tekrar, İngilizce dinleyici için bir kolaylıktır.

Kapanışta da benzer bir kalıp var: "Dinlediğiniz için teşekkür ederim, sorularınız varsa memnuniyetle cevaplarım" cümlesinin İngilizcesi "Thank you for listening. I'm happy to take any questions." İki dilde de sunum, soru kapısını açık bırakarak biter.

Gerçek hayattan örnekler

Kurul toplantısı akşamı Mrs Patel ayağa kalkıyor. Zeynep yanında, slaytları ilerletmek için hazır. Mrs Patel bu kez kâğıda değil, yalnızca birkaç anahtar sözcüğe bakıyor.

Salondan hafif bir gülüşme yükseliyor. Mrs Patel'in sesi artık titremiyor; her bölümün başında bir levha koyuyor ve her slaytta dinleyenin gözünü bir ayrıntıya yönlendiriyor. Konuşma tam beş dakika sürüyor.

Kurul üyelerinden biri bir soru soruyor: "What happens on busy Saturdays?" Mrs Patel bir an duraksıyor, sonra sakin bir cevap veriyor.

Sık yapılan hata

Sunuma özürle başlamak ise ayrı bir tuzaktır: "Sorry, my English is not very good." Bu cümle dinleyenin beklentisini düşürür ve konuşmacının kendine güvenini sarsar. Onun yerine yavaş konuşmak, anahtar sözcükleri vurgulamak ve bölümler arasında kısa duraklar vermek, anlaşılır olmanın en etkili yoludur.

Mini alıştırma

1. Kendini tanıtan ve sunumun amacını söyleyen iki cümlelik bir açılış yaz.
2. Üç bölümlü bir sunum için bir yol haritası cümlesi kur.
3. Birinci noktadan ikinciye geçerken ne dersin?
4. Bir slayttaki fotoğrafa dikkat çekmek için hangi kalıbı kullanırsın?
5. Cevabını bilmediğin bir soruya kibarca nasıl yanıt verirsin?

Cevaplar

1. Good evening, everyone. My name is Zeynep, and tonight I'd like to tell you about our exhibition.
2. I'm going to talk about three things: the idea, the preparation, and the results.
3. That brings me to my second point. ya da Let's move on to my second point.
4. I'd like to draw your attention to this photo. ya da As you can see in this photo, …
5. I'm afraid I don't know the answer right now, but I'll find out and get back to you.

Sesli tekrar görevi

Her bölümün başında bir geçiş ifadesi kullan ve en az bir kez hayalî bir slayta dikkat çek: "As you can see on this slide, …". Kapanışta üç noktayı tek cümlede özetle ve soruları davet et. Ardından kendine zor bir soru sor ve "That's a good question" ile başlayarak cevapla. Kaydını dinlerken hızını, duraklarını ve geçiş ifadelerinin net duyulup duyulmadığını kontrol et.

Özet kartı

1. Açılış: selam, kim olduğun, amaç ve yol haritası; I'm going to talk about three things.
2. Geçişler: Let's start with …, Let's move on to …, That brings me to …, Finally, …; ara özet: So, that's …
3. Görseller: As you can see on this slide, This photo shows …, I'd like to draw your attention to …
4. Slayt anahtar gösterir, açıklamayı konuşmacı yapar; slaytı okuma.
5. Kapanış: To sum up …, bir istek ya da öneri, Thank you for listening. I'm happy to take any questions.
6. Sorular: That's a good question; Let me check I've understood; I'll find out and get back to you.

Sonraki derse köprü

Sunumdan bir hafta sonra toplum merkezinin bülteninde bir duyuru çıkıyor: bir yazı yarışması düzenleniyor ve konu "Should our streets be designed for people or for cars?" Katılanlar bu soruya beş yüz sözcüklük bir deneme yazacak. Kaldırım tartışmasını baştan sona yaşayan Zeynep hemen katılmaya karar veriyor, ama bir sunumdan farklı olarak bu kez dinleyene değil, okura seslenecek. Bir denemenin girişindeki tez cümlesi, gövde paragraflarının düzeni, karşı görüşe yer açmak ve güçlü bir sonuç, her biri kendi kurallarını ister. Sıradaki derste deneme yazmayı öğreneceksin.