Eş anlamlılarla tekrardan kaçınmak

Merak sorusu

Pazartesi öğleden sonra Zeynep, toplum merkezinin bir sonraki bülteni için sergi haftasını özetleyen bir paragraf yazıyor. Taslağı Maya'ya gösteriyor: "It was a nice week. We met nice people, ate nice food at Mrs Patel's café and listened to nice music." Maya gülümsüyor: "Everything is nice! Nothing is wrong, but the reader will get tired. Try a different word each time." Zeynep bir an düşünüyor. Aynı fikri dört farklı sözcükle söylemek mümkün mü?

Zeynep'in paragrafında dilbilgisi hatası yoktu. Sorun tekrardı: aynı sıfat dört kez, dört farklı isimle kullanılmıştı. İngilizce yazıda, özellikle kısa bir metinde, aynı sözcüğün sık tekrarı metni tekdüze ve çocukça gösterir. Bunu önlemenin yolu, eş anlamlı sözcükler, İngilizce adıyla "synonyms" kullanmaktır. Ama sözlükteki karşılıkların hepsi her cümleye oturmaz; güç, ton ve ortak sözcük bakımından küçük farklar vardır. Şimdi tekrardan kaçınmanın ve doğru eş anlamlıyı seçmenin yollarını görelim.

Anlatım

Eş anlamlılar birebir aynı değildir

"Nice", "lovely", "pleasant", "wonderful" ve "delightful" sözcüklerinin hepsi olumlu bir izlenim anlatır. Ama güçleri farklıdır. "Nice" ve "pleasant" hafif, "lovely" sıcak, "wonderful" güçlü, "delightful" ise biraz resmî ve zariftir. Zeynep'in paragrafı için bu farklar bir fırsattır: her isme en uygun sıfatı seçebilir.

"Friendly people", "delicious food", "lovely music" ve "a wonderful week" gibi seçimler hem tekrarı önler hem de metni daha somut yapar. "Delicious" yalnızca yiyecek için, "friendly" ise insanlar için kullanılır; eş anlamlı seçerken ismin kendisi de yol gösterir.

Very yerine güçlü bir sıfat

Tekrarın en sık biçimlerinden biri "very" sözcüğüdür: "very big", "very tired", "very good", "very hungry". Bunların çoğunun tek sözcüklük, daha güçlü bir karşılığı vardır: "huge", "exhausted", "excellent", "starving". "The room was very, very big" yerine "The room was huge" demek hem daha kısa hem daha etkilidir.

Bu güçlü sıfatlarla "very" kullanılmaz; bunun yerine "absolutely" ya da "really" gelir: "absolutely exhausted", "really huge". "Very exhausted" doğal duyulmaz, çünkü "exhausted" zaten en uç noktayı anlatır.

Ton ve ortak sözcükler

Bazı eş anlamlılar farklı tonlara aittir. "Buy" günlük, "purchase" resmîdir; "help" günlük, "assist" resmîdir. Bir bülten yazısında "buy" doğal duyulur, bir sözleşmede ise "purchase". Eş anlamlıyı seçerken metnin tonuna uygun olanı almak gerekir.

Eş anlamlılar ortak sözcüklerle de sınırlanır. "Big" ve "large" çoğu zaman aynı anlama gelir, ama "a big mistake" denir, "a large mistake" pek denmez. "Heavy rain" denir, "strong rain" denmez. Bu yüzden bir sözlükte bulunan her eş anlamlı, her cümleye kolayca yerleştirilemez.

Diğer yollar: zamir ve yeniden kurma

Tekrardan kaçınmanın tek yolu eş anlamlı değildir. Bir ismi ikinci kez söylemek yerine bir zamir ya da bir gönderme sözcüğü kullanılabilir: "The exhibition opened on Saturday. It attracted two hundred visitors." Bazen de cümleyi yeniden kurmak en iyi çözümdür: "We met nice people and ate nice food" yerine "The people were friendly and the food was delicious."

Türkçe köprüsü

Türkçede de tekrar yazıda göze batar ve eş anlamlılar aynı işi görür: "güzel bir hafta, güzel insanlar" yerine "harika bir hafta, sıcakkanlı insanlar, nefis yemekler". Ama Türkçede "çok" ile güçlendirme oldukça yaygındır: "çok büyük", "çok yorgun", "çok güzel". Türkçe konuşanlar bu alışkanlıkla İngilizcede "very" sözcüğünü sıkça tekrarlar.

Türkçede de güçlü karşılıklar vardır: "çok büyük" yerine "kocaman", "çok yorgun" yerine "bitkin", "çok aç" yerine "karnı zil çalan". İngilizcedeki "huge", "exhausted" ve "starving" bu Türkçe sözcüklerle iyi eşleşir. Türkçede zaten bildiğin bu güçlü sözcükleri düşünmek, İngilizcede doğru karşılığı aramayı kolaylaştırır.

Bir de ton farkı var. Türkçede "satın almak" ile "iktisap etmek" arasındaki fark, İngilizcedeki "buy" ile "purchase" farkına benzer. Resmî bir Türkçe sözcüğü günlük bir sohbette kullanmak nasıl tuhaf duyulursa, "purchase" sözcüğünü bir arkadaşa yazılan mesajda kullanmak da öyle duyulur.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep, Maya'nın önerisiyle paragrafı yeniden yazıyor.

Yeni paragrafta dört "nice" yerine dört farklı sözcük geldi: "wonderful", "friendly", "delicious" ve "lovely". Üstelik "very tired" yerine tek bir güçlü sözcük, "exhausted", kullanıldı. Metin aynı şeyi anlatıyor, ama daha canlı ve daha özenli.

Maya okuyunca kısa bir cevap yazıyor.

Sık yapılan hata

Eş anlamlı sözlüğünden bulunan bir sözcüğü bağlamına bakmadan kullanmak da bir kaymadır. "We had a large mistake" ya da "The food was very pleasant-tasting" gibi cümleler dilbilgisi olarak mümkün görünse de doğal duyulmaz. Bir eş anlamlı seçtiğinde, onun hangi isimlerle ve hangi tonla kullanıldığını kontrol et.

Mini alıştırma

1. "Very big", "very tired" ve "very good" yerine birer güçlü sıfat yaz.
2. "We had a nice time and ate nice food" cümlesindeki tekrarı gider.
3. "She was very starving" cümlesini düzelt.
4. Bir arkadaşa yazılan mesajda "purchase" mı, "buy" mı daha doğaldır?
5. "The exhibition was great. The exhibition had many visitors" cümlelerindeki tekrarı bir zamirle gider.

Cevaplar

1. Huge, exhausted, excellent.
2. We had a lovely time and ate delicious food.
3. She was absolutely starving. ya da She was really starving.
4. Buy.
5. The exhibition was great. It had many visitors.

Sesli tekrar görevi

Ardından üç "very + sıfat" ifadesini tek bir güçlü sıfatla değiştir: "very cold" → "freezing", "very happy" → "delighted", "very small" → "tiny". Son olarak iki cümleyi bir zamirle birleştirerek tekrarı gider. Kaydını dinlerken güçlü sıfatlarla "very" kullanmadığından ve her eş anlamlının kendi ismine uyduğundan emin ol.

Özet kartı

1. Tekrar metni tekdüze yapar; eş anlamlılar, zamirler ve yeniden kurma tekrarı önler.
2. Eş anlamlılar birebir aynı değildir: güç, ton ve ortak sözcükler farklıdır: nice, lovely, wonderful, delightful.
3. Very + sıfat yerine güçlü sıfat: huge, exhausted, excellent, starving, freezing, tiny.
4. Güçlü sıfatlarla very değil, absolutely ya da really: absolutely exhausted.
5. Ton: buy / purchase, help / assist; ortak sözcük: a big mistake, heavy rain.
6. Türkçedeki "çok büyük, çok yorgun" yerine "kocaman, bitkin" gibi, İngilizcede de tek sözcüklük güçlü karşılığı ara.

Sonraki derse köprü

Cuma akşamı Mrs Patel'in kafesinde, Ryan'ın haziran yarışına bağış toplamak amacıyla küçük bir gece düzenleniyor. Herkes konuşuyor: Ryan heyecanını deyimlerle anlatıyor, Maya bir sunum hazırlarken sözcük seçiyor, Sophie ödünç aldığı şeyleri geri veriyor, Zeynep de bir teşekkür metni yazıyor. Bu modülde öğrendiğin kelime ortaklıkları, önek ve sonekler, deyimler, karıştırılan sözcükler, sahte arkadaşlar ve eş anlamlılar tek bir akşamda buluşacak. Sıradaki tekrar dersinde hepsini bir arada kullanacaksın.