Sahte arkadaşlar (actually, eventually, sympathetic)

Merak sorusu

Cuma sabahı Zeynep, Helen'e bahar sergisi ekibini anlatan bir e-posta yazıyor. Maya'yı övmek istiyor: "Maya is a very sympathetic person, and she eventually finishes every task on time." Helen'in cevabı birkaç dakika sonra geliyor: "Is Maya going through a hard time? And does she usually finish late?" Zeynep ekrana bakakalıyor. Maya'nın sevimli ve işini hep zamanında yapan biri olduğunu söylemek istemişti; Helen ise bambaşka bir şey anlamıştı.

Zeynep'in iki sözcüğü onu yanıltmıştı. "Sympathetic" Türkçedeki "sempatik" sözcüğüne benziyor, ama İngilizcede "anlayışlı, şefkatli, derdini paylaşan" demek. "Eventually" ise "belki, olası" gibi görünse de "sonunda, uzun bir süreçten sonra" anlamına geliyor. Birbirine benzeyen ama farklı anlam taşıyan bu tür sözcüklere İngilizcede "false friends", yani sahte arkadaşlar denir. Türkçe konuşanlar için bu sözcükler özellikle sinsidir, çünkü tanıdık görünürler. Şimdi en sık karşılaşılan sahte arkadaşları tanıyalım.

Anlatım

Actually: aslında, şu anda değil

"Actually" sözcüğü Türkçedeki "aktüel" sözcüğünü, yani "güncel, şu anki" anlamını çağrıştırır. Oysa İngilizcede "aslında, gerçekte" demektir ve çoğu zaman bir düzeltme ya da bir sürpriz taşır: "Actually, the swim is on Sunday, not Saturday." "I thought he was Scottish, but actually he's from Leeds." "Şu anda" demek için "currently" ya da "at the moment" kullanılır.

Eventually: sonunda, belki değil

"Eventually" uzun bir bekleyişin, bir sürecin sonunda gerçekleşen bir şeyi anlatır: "After three hours, we eventually found the hotel." Türkçedeki "sonunda, en sonunda" anlamına gelir. "Belki" ya da "muhtemelen" demek için "possibly", "probably" ya da "perhaps" kullanılır. Zeynep'in cümlesi, Maya'nın işlerini uzun bir gecikmeden sonra bitirdiğini söylüyordu.

Sympathetic: anlayışlı, sempatik değil

"Sympathetic" birinin derdine ortak olan, anlayış gösteren kişiyi anlatır: "The doctor was very sympathetic when I explained my problem." Türkçedeki "sempatik", yani sevimli ve hoş biri için İngilizcede "nice", "friendly", "likeable" ya da "charming" kullanılır: "Maya is a really nice person."

Diğer sık sahte arkadaşlar

"Sensible" mantıklı, akıllıca demektir, "hassas" değil; hassas için "sensitive" kullanılır. "Magazine" dergidir, "mağaza" değil; mağaza için "shop" ya da "store" denir. "Fabric" kumaştır, "fabrika" değil; fabrika "factory"dir. "Pension" emekli maaşıdır, "pansiyon" değil; pansiyon için "guesthouse" ya da "B&B" kullanılır. "Control" çoğu zaman yönetmek, hâkim olmak anlamındadır; bir şeyi "kontrol etmek", yani gözden geçirmek için ise "check" denir.

Türkçe köprüsü

Sahte arkadaşların çoğu, Türkçeye başka bir dilden, sıklıkla Fransızca ya da İtalyancadan girmiş sözcüklerdir. Bu sözcükler Türkçeye yerleşirken anlamları değişmiş, İngilizcedeki akrabaları ise başka bir yöne gitmiştir. "Sempatik" Türkçede sevimli anlamına kaymış, İngilizcedeki "sympathetic" ise anlayış ve şefkat anlamında kalmıştır. "Mağaza" da İtalyancadaki depo anlamından gelen bir sözcüktür, İngilizcedeki "magazine" ise bir dergiye dönüşmüştür.

Bu yüzden tanıdık görünen bir İngilizce sözcükle karşılaştığında, onun Türkçedeki benzerinin anlamını otomatik olarak aktarmamak gerekir. "Kontrol etmek" Türkçede çoğu zaman "gözden geçirmek" demektir; İngilizcede ise "check the report" denir. "Control the report" dersen, raporu yönetmek ya da ona hükmetmek gibi tuhaf bir anlam çıkar.

Bazı sözcükler ise gerçekten aynı anlamı taşır: "problem", "radio", "hotel", "doctor". Sorun, hangilerinin gerçek, hangilerinin sahte arkadaş olduğunu bilmektir. En güvenli yöntem, tanıdık görünen her yeni sözcüğü bir kez sözlükte kontrol etmek, "check" etmektir.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep, Helen'e hızla bir düzeltme yazıyor.

Düzeltmede "sympathetic" yerine "friendly" ve "likeable" geldi, "eventually" ise tamamen çıkarıldı. "Actually" ise bu kez doğru anlamıyla, bir düzeltme ve vurgu için kullanıldı.

Öğlen Sophie, Zeynep'e hafta sonu planını yazıyor.

Sık yapılan hata

"Eventually" sözcüğünü "belki" anlamında kullanmak da sık görülür: "Eventually I will come to the party" cümlesi, gelmenin uzun bir süreç sonunda olacağını anlatır. Emin değilsen "I might come to the party" ya da "Maybe I'll come" daha doğrudur. "Actually" ile "currently" karışıklığına da dikkat: "Actually I work in London" değil, "Currently I work in London."

Mini alıştırma

1. "Sempatik biri" demek için İngilizcede hangi sözcükleri kullanırsın?
2. "Eventually I will call you, I'm not sure" cümlesini düzelt.
3. "Şu anda Leeds'te yaşıyorum" cümlesini "currently" ile çevir.
4. "Magazine" ve "shop" arasındaki fark nedir?
5. "Can you control my homework?" cümlesini "kontrol etmek" anlamında düzelt.

Cevaplar

1. Nice, friendly, likeable ya da charming.
2. I might call you, I'm not sure. ya da Maybe I'll call you.
3. I currently live in Leeds.
4. "Magazine" dergidir, "shop" mağazadır.
5. Can you check my homework?

Sesli tekrar görevi

Ardından bir arkadaşını hem "sympathetic" hem "nice" ile anlat ve iki sözcüğün farkını göster: "She was very sympathetic when I lost my job. She's also a really nice person." Son olarak "sensible" ve "sensitive", "magazine" ve "shop" ile birer cümle söyle. Kaydını dinlerken her sözcüğün Türkçedeki benzerinden farklı anlamını kullandığından emin ol.

Özet kartı

1. Actually = aslında, gerçekte; "şu anda" için currently ya da at the moment.
2. Eventually = sonunda, uzun bir süreçten sonra; "belki" için possibly, probably, perhaps.
3. Sympathetic = anlayışlı, şefkatli; "sempatik" için nice, friendly, likeable.
4. Sensible = mantıklı, sensitive = hassas; magazine = dergi, shop = mağaza.
5. Fabric = kumaş, factory = fabrika; pension = emekli maaşı, guesthouse = pansiyon; check = kontrol etmek.
6. Tanıdık görünen sözcüğün Türkçedeki anlamını otomatik aktarma; emin değilsen sözlüğe bak.

Sonraki derse köprü

Pazartesi Zeynep, bahar sergisinin bir sonraki broşürü için kısa bir metin yazıyor ve bir paragrafta aynı sıfatı dört kez kullandığını fark ediyor: "beautiful signs, beautiful colours, beautiful memories, beautiful street". Metin doğru, ama tekrar yüzünden yorucu. İngilizcede aynı anlamı farklı sözcüklerle söylemenin, metni zenginleştirmenin birçok yolu var; ama her eş anlamlı her bağlama uymaz. Sıradaki derste eş anlamlılarla tekrardan kaçınmayı öğreneceksin.