Paragraf yapısı ve metin akışı

Merak sorusu

Cumartesi sabahı Zeynep, bahar sergisinin broşürü için bir tanıtım yazısı hazırlıyor. Sergi bu yıl sokaktaki eski dükkân tabelalarını anlatacak. Zeynep aklına gelen her şeyi yazıyor: Mrs Patel'in dükkânı, Edith'in fotoğrafları, eski fırının köşesi, tabelaların renkleri. Sonuç uzun, bilgi dolu, ama tek bir paragraf ve bir yerden sonra okuyan kişi nerede olduğunu kaybediyor. Sophie ekrana bakıyor: "All the ideas are great. They just need rooms to live in."

Sophie'nin "odalar" dediği şey paragraflardı. İyi bir metin, fikirleri ayrı paragraflara yerleştirir ve bu paragrafları birbirine bağlar. Okuyan kişi her paragrafta tek bir fikre odaklanır, sonra bir köprüden geçerek bir sonrakine ilerler. Kısa bir fikir paragrafı yazmayı önceden öğrenmiştin; şimdi birkaç paragraflık bir metni kurmayı ve metnin akmasını sağlayan araçları kullanmayı öğreneceksin.

Anlatım

Metnin iskeleti: giriş, gelişme, sonuç

Kısa bir tanıtım metni genellikle üç ya da dört paragraftan oluşur. Giriş paragrafı konuyu ve amacı tanıtır: bu sergi neyi anlatıyor? Gelişme paragrafları konunun farklı yönlerini ele alır: her biri tek bir yön. Sonuç paragrafı ana fikri toparlar ve okura bir davet ya da bir düşünce bırakır.

Zeynep'in broşürü için bu yapı şöyle çalışıyor: bir giriş, sergiyi tanıtıyor; iki gelişme paragrafı, biri tabelaların tarihini, öbürü onları hatırlayan komşuları anlatıyor; bir sonuç, okuru sergiye davet ediyor.

Her paragrafa bir fikir

Her paragraf bir konu cümlesiyle başlar ve o paragrafın tek fikrini söyler: "Many of the signs are older than the people who remember them." Paragrafın geri kalanı bu fikri örneklerle ve ayrıntılarla destekler. Yeni bir fikir geldiğinde yeni bir paragraf başlar.

Cümleler arasında köprüler

Bir metnin akması için cümleler birbirine bağlanmalıdır. Bunun en güçlü araçlarından biri gönderme sözcükleridir: "this", "these", "it", "they", "such". Bir önceki cümledeki bir fikri tekrar etmek yerine ona gönderme yaparlar: "Mrs Patel's grandparents painted their sign by hand in 1962. This sign still hangs above the door." "This sign" bir önceki cümleye bağlanır ve tekrarı önler.

Geçiş ifadeleri de paragrafları ve cümleleri birbirine bağlar: sıralamak için "First of all", "Then", "Finally"; bilgi eklemek için "In addition", "What is more"; karşıtlık için "However", "On the other hand"; sonuç için "As a result", "Therefore". Bu ifadeler okura bir yol haritası verir.

Bilinen bilgiden yeni bilgiye

İngilizcede akıcı bir metinde cümleler genellikle bilinen bir bilgiyle başlar ve yeni bilgiyle biter. Bir önceki cümlenin sonundaki yeni bilgi, bir sonraki cümlenin başında bilinen bilgi olur: "The exhibition shows old shop signs. These signs were collected by our neighbours. Our neighbours also shared their memories." Böylece her cümle bir öncekine tutunur ve okur zorlanmadan ilerler.

Türkçe köprüsü

Türkçe yazıda paragraflar bazen çok uzun tutulur ve birden fazla fikri bir arada taşır; özellikle anlatıcı bir üslupta bu doğal duyulabilir. İngilizce tanıtım ve bilgi metinlerinde ise paragraflar daha kısadır ve her biri tek bir fikre odaklanır. Zeynep'in ilk taslağındaki uzun paragraf, Türkçe bir anı yazısında belki sorun olmazdı; bir İngilizce broşürde ise okuru yoruyor.

Gönderme sözcükleri iki dilde de benzer çalışır: Türkçedeki "bu", "bunlar", "böyle" İngilizcede "this", "these", "such" olur. "Bu tabela hâlâ kapının üstünde asılı" → "This sign still hangs above the door." Ama Türkçe özneyi sık sık düşürür; İngilizcede ise her cümlenin bir öznesi olmalıdır. Bu yüzden Türkçede "Hâlâ kapının üstünde asılı" demek yeterliyken, İngilizcede "It still hangs above the door" ya da "This sign still hangs…" gerekir.

Bilinen bilgiden yeni bilgiye ilerleme ilkesi Türkçede de işler, ama Türkçede fiil sona geldiği için yeni bilgi çoğu zaman fiilin hemen önüne yerleşir. İngilizcede ise yeni bilgi cümlenin sonuna, fiilden sonra gelir.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep metni dört paragrafa ayırıyor ve ilk iki paragrafın başlangıcı şöyle oluyor:

Birinci paragraf sergiyi tanıttı ve "Some of them" ile bir önceki cümleye gönderme yaptı. İkinci paragraf "First of all" ile bir sıralama başlattı ve konu cümlesinin ardından somut bir örnek verdi. Her paragrafın tek bir işi vardı.

Sophie yeni hâlini okuyunca gülümsüyor: "Now I can breathe while I read!" Zeynep son paragrafı "Finally" ile başlatıp okura bir davetle bitiriyor.

Sık yapılan hata

Geçiş ifadelerini gereğinden fazla kullanmak da bir kaymadır. Her cümleye "In addition", "Moreover", "Furthermore" eklemek metni yapay ve ağır yapar. Çoğu zaman "this", "these", "it" gibi basit gönderme sözcükleri, uzun geçiş ifadelerinden daha akıcı bir bağ kurar.

Mini alıştırma

1. Bir tanıtım metninin giriş paragrafı ne yapar?
2. "The café opened in 1990. The café is very popular" cümlelerindeki tekrarı bir gönderme sözcüğüyle düzelt.
3. Bir karşıtlık başlatmak için hangi geçiş ifadelerini kullanabilirsin?
4. "Bilinen bilgiden yeni bilgiye" ilkesi ne demektir?
5. Neden her cümleye "Moreover" eklemek iyi bir fikir değildir?

Cevaplar

1. Konuyu ve amacı tanıtır, okura metnin neyi anlatacağını söyler.
2. The café opened in 1990. It is very popular.
3. However, On the other hand.
4. Cümle bilinen bir bilgiyle başlar ve yeni bilgiyle biter; yeni bilgi bir sonraki cümlenin başlangıcı olur.
5. Metin yapay ve ağır olur; çoğu zaman basit gönderme sözcükleri daha akıcı bir bağ kurar.

Sesli tekrar görevi

Üçüncü paragrafı "Finally" ya da "All in all" ile başlat ve okuru oraya davet et. Metni yüksek sesle oku ve her paragrafın arasında kısa bir duraklama yap. Kaydını dinlerken her paragrafın tek bir fikre odaklandığından ve cümlelerin birbirine gönderme sözcükleriyle bağlandığından emin ol.

Özet kartı

1. Metin iskeleti: giriş, bir ya da iki gelişme paragrafı, sonuç.
2. Her paragrafa bir fikir; paragraf bir konu cümlesiyle başlar.
3. Gönderme sözcükleri: this, these, it, they, such; tekrarı önler ve bağ kurar.
4. Geçiş ifadeleri: First of all, In addition, However, As a result, Finally; ölçülü kullan.
5. Bilinen bilgiden yeni bilgiye: yeni bilgi cümlenin sonunda, bir sonraki cümlenin başında.
6. Türkçede özne düşebilir ve paragraflar uzun olabilir; İngilizce bilgi metninde her cümlenin öznesi var, paragraflar kısa.

Sonraki derse köprü

Bir hafta sonra bahar sergisinin açılışı yapılıyor ve broşür kapıda dağıtılıyor. Açılış gününde herkes konuşuyor, Helen bir konuşma yapıyor, Zeynep broşüre son bir not ekliyor. Bu modülde öğrendiğin zıtlık ve sebep bağlaçları, virgüllü sıfat cümleleri, participle clauses, vurgulu "do" ve paragraf akışı tek bir günün metinlerinde bir araya gelecek. Sıradaki tekrar dersinde hepsini birlikte kullanacaksın.