Due to, so that, in order to: sebep ve amaç

Merak sorusu

Salı sabahı Zeynep ile Sophie, Londra'da her zamanki kafede oturuyor. Zeynep telefonunda Helen'in notlarını okuyor: "Lovely piece! Two questions our readers will ask: why was the suitcase late, and why did you go to İzmir in the first place?" Zeynep kahvesini karıştırıyor ve yeni cümleler deniyor: "The suitcase was delayed due to a scanning problem. I went to İzmir to see my parents, and also so that my dad could practise his English!" Sophie gülüyor: "Put that last part in. Readers will love it."

Helen'in sorduğu iki soru, iki farklı türde bağlantı istiyordu. "Why was the suitcase late?" bir sebep soruyordu: bavul neden gecikti? "Why did you go?" ise bir amaç: Zeynep ne için gitti? İngilizcede sebebi bağlamak için "because" ve "due to" gibi araçlar, amacı bağlamak için "to", "in order to" ve "so that" kullanılır. Türkçede bu işi "-den dolayı", "-diği için", "-mek için" ve "-sın diye" gibi ekler görür. Şimdi bir metinde sebep ve amaç bağlamanın İngilizce yollarını öğrenelim.

Anlatım

Sebep: because, since, as + cümle

Sebebi bir cümleyle anlatmak için "because", "since" ya da "as" kullanılır: "The suitcase was late because it wasn't scanned." "Since the flight was full, some bags stayed behind." "As I had a meeting on Tuesday, I flew back on Monday." "Since" ve "as" çoğu zaman cümlenin başında gelir ve sebebin dinleyen tarafından zaten bilindiğini ya da çok önemli olmadığını hissettirir. "Because" ise sebebi öne çıkarır.

Sebep: due to, because of, owing to + isim

Sebebi bir isimle anlatmak için "because of", "due to" ya da daha resmî "owing to" kullanılır: "The suitcase was delayed due to a scanning problem." "We stayed inside because of the rain." Bu yapıların ardında fiil çekimli bir yan cümle durmaz; bir isim durur. "Due to" resmî yazılarda ve duyurularda çok yaygındır: "The train is cancelled due to strike action." Bir cümle eklemek istersen "due to the fact that" kullanılabilir, ama bu uzun bir yapıdır; çoğu zaman "because" daha sadedir.

Amaç: to ve in order to + fiil

Bir işin amacını anlatmanın en kısa yolu, fiilin önüne "to" koymaktır: "I went to İzmir to see my parents." Daha resmî ya da daha vurgulu bir dilde "in order to" ya da "so as to" kullanılır: "The centre has changed its hours in order to welcome more visitors." Olumsuz bir amaç için "not" sözcüğü "to" sözcüğünden önce gelir: "in order not to" ya da "so as not to": "I left early in order not to miss the train." "To not miss" günlük konuşmada duyulur, ama resmî yazıda "not to" tercih edilir.

Amaç: so that + cümle

Amaç cümlesinin öznesi farklıysa ya da bir imkân anlatılıyorsa "so that" kullanılır ve arkasından bir cümle gelir, çoğu zaman "can", "could" ya da "would" ile: "I spoke English at dinner so that my dad could practise." "I'll send you the draft tonight so that you can read it tomorrow." Burada amaç, başka birinin bir şeyi yapabilmesidir. Bu yüzden yardımcı fiil çoğu zaman şarttır.

Türkçe köprüsü

Türkçede sebep bildiren "-den dolayı", "nedeniyle" ve "yüzünden" bir isme eklenir ve İngilizcede "due to" ya da "because of" ile karşılanır: "Yağmur yüzünden" → "because of the rain", "Bir tarama sorunu nedeniyle" → "due to a scanning problem". "-diği için" ise bir cümleye eklenir ve "because" ile karşılanır: "Taranmadığı için" → "because it wasn't scanned." Türkçedeki isim ile cümle ayrımı, İngilizcede farklı bağlaç seçimine dönüşür.

Amaçta ise Türkçenin "-mek için" kalıbı İngilizcede "to" ya da "in order to" olur: "Ailemi görmek için" → "to see my parents". Türkçe konuşanlar bu kalıbı bazen "for" ile karşılamaya çalışır: "I went for see my parents" ya da "for seeing my parents". İngilizcede bir fiilin amacı "to" ile verilir; "for" ise bir isimle gelir: "I went to İzmir for a holiday."

Özne değiştiğinde Türkçe "-sın diye" ya da "-mesi için" der: "Babam pratik yapsın diye İngilizce konuştum." İngilizcede bu anlam "so that" ile kurulur: "I spoke English so that my dad could practise." "To" bu yapıda kullanılamaz, çünkü iki farklı özne vardır. İkinci özneyi taşıyacak bir cümleye ihtiyaç duyulur.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep, Helen'in sorularını yanıtlayan iki yeni paragraf yazıyor. Birincisi sebebi anlatıyor ve iki sebep yapısını art arda kullanıyor.

İkincisi yolculuğun amacını anlatıyor. Burada iki farklı amaç yapısı yan yana duruyor.

Sık yapılan hata

Amaç anlatırken "for" seçmek de yaygın bir kaymadır: "I came here for learn English." Bir fiilin amacı "to" ile verilir: "I came here to learn English." "So that" arkasına "to" koymak da bir kaymadır: "so that to practise". "So that" her zaman bir cümle ister: "so that he could practise."

Mini alıştırma

1. "Trafik yüzünden geç kaldım" cümlesini "because of" ile çevir.
2. "Trafik yoğun olduğu için geç kaldım" cümlesini "because" ile çevir.
3. "I went to the shop for buy some bread" cümlesini düzelt.
4. "Kardeşim uyuyabilsin diye müziği kıstım" cümlesini "so that" ile çevir.
5. "Geç kalmamak için erken çıktım" cümlesini "in order not to" ile çevir.

Cevaplar

1. I was late because of the traffic.
2. I was late because the traffic was heavy.
3. I went to the shop to buy some bread.
4. I turned the music down so that my brother could sleep.
5. I left early in order not to be late.

Sesli tekrar görevi

Ardından yakın zamanda yaptığın bir işin amacını üç farklı biçimde söyle: "to" ile, "in order to" ile ve farklı bir özneyle "so that" kullanarak. "I saved money to buy a bike." "I study every evening in order to pass the exam." "I cooked early so that my family could eat together." Kaydını dinlerken "due to" arkasına bir cümle koymadığından ve amaç için "for" demediğinden emin ol.

Özet kartı

1. Sebep + cümle: because, since, as; The bag was late because it wasn't scanned.
2. Sebep + isim: because of, due to, owing to; due to a scanning problem.
3. Amaç + fiil: to, in order to, so as to; I went to İzmir to see my parents.
4. Olumsuz amaç: in order not to, so as not to.
5. Amaç + cümle, farklı özneyle: so that + can / could / would; so that my dad could practise.
6. Türkçedeki "-den dolayı" = due to, "-diği için" = because, "-mek için" = to, "-sın diye" = so that; amaçta "for" değil "to".

Sonraki derse köprü

Helen yeni paragrafları okuyunca bir öneri daha yapıyor: okurlar yazıdaki kişileri tanımıyor. Margaret'ten, Zeynep'in babasından, İzmir'deki evden söz ederken araya kısa bir bilgi eklemek, metni daha canlı yapar. İngilizcede bir isme ek bilgi, iki virgül arasına yerleştirilen bir yan cümleyle verilebilir; bu yan cümle ismi tanımlamaz, yalnızca ona bir ayrıntı ekler. Sıradaki derste virgüllü sıfat cümlelerini, yani non-defining relative clauses yapısını öğreneceksin.