Resmî ve günlük dil farkı

Merak sorusu

Salı akşamı Zeynep afişin ilk taslağını bitiriyor ve iki mesaj yazıyor. Birincisi Helen'e giden bir e-posta: "Dear Helen, I am pleased to attach the first draft of the poster. Please let me know if you would like me to make any changes. Kind regards, Zeynep." İkincisi Sophie'ye giden bir telefon mesajı: "Poster's done!! Sending it to Helen now. Fingers crossed she likes it! Z x"

İki mesaj aynı haberi veriyor: afiş hazır ve müdüre gönderiliyor. Ama sözcükler, cümle uzunlukları, kısaltmalar, hatta noktalama bile tamamen farklı. Birinde "I am pleased to attach", öbüründe "Poster's done!!" var. İngilizcede bir durumun gerektirdiği dil düzeyine "register" denir. Kısa e-posta ve mesajın iskeletini önceden öğrenmiştin; bu kez aynı haberi resmî ve günlük dilde anlatmanın ayrıntılarına bakacağız: sözcük seçimi, kısaltmalar, cümle yapısı ve ton.

Anlatım

Sözcük seçimi: günlük fiil, resmî fiil

İngilizcede birçok günlük fiilin daha resmî bir karşılığı vardır. Günlük dilde "get", resmî dilde "receive": "I got your email" ile "I have received your email". Günlük "ask", resmî "request"; günlük "need", resmî "require"; günlük "help", resmî "assist"; günlük "tell", resmî "inform"; günlük "buy", resmî "purchase".

Resmî fiillerin çoğu Latince ya da Fransızca kökenlidir ve daha uzundur. Günlük fiiller ise kısa, çoğu zaman phrasal verb'dür: "find out" ile "discover", "put off" ile "postpone", "go on" ile "continue". Resmî bir yazıda phrasal verb kullanmak yasak değildir, ama tek sözcüklük fiiller daha ağırbaşlı duyulur.

Kısaltmalar ve cümle yapısı

Günlük dilde "I'm", "don't", "it's" gibi kısaltmalar doğaldır. Resmî yazıda ise çoğu zaman açık biçimleri tercih edilir: "I am", "do not", "it is". Günlük mesajlarda özne bile düşebilir: "Sending it now" yerine resmî yazıda "I am sending it now" ya da "Please find the poster attached" denir.

Resmî dilde cümleler daha uzun ve daha tamdır; edilgen yapı da daha sık görülür: "The poster has been sent to the manager." Günlük dilde cümleler kısadır, ünlem işaretleri, emojiler ve "!!" gibi vurgular kullanılır.

Ton: doğrudan ve dolaylı

Günlük dil daha doğrudandır: "Can you send it by Friday?" Resmî dil ise dolaylı ve yumuşaktır: "I would be grateful if you could send it by Friday." Bir önceki konudaki kibarlık merdiveni burada da işler: resmî bir ortamda merdivenin üst basamakları seçilir.

Özür ve teşekkürde de aynı fark görülür. Günlük "Sorry!" resmî yazıda "I apologise for the delay" olur. Günlük "Thanks!" ya da "Cheers!" resmî yazıda "Thank you very much for your help" olur.

Orta yol: nötr dil

Her metin ya çok resmî ya da çok samimi olmak zorunda değildir. İş yerindeki e-postaların çoğu bu ikisinin arasında, nötr bir dildedir: "Hi Helen, here's the first draft. Let me know if you'd like any changes. Best wishes, Zeynep." Emin olmadığında nötr dil en güvenli seçimdir.

Türkçe köprüsü

Türkçede resmîyet çoğu zaman hitapla ve eklerle kurulur: "sen" yerine "siz", "yap" yerine "yapar mısınız", "gel" yerine "buyurun". İngilizcede "you" her zaman aynıdır; "siz" gibi resmî bir zamir yoktur. Bu yüzden İngilizcede resmîyet, sözcük seçimine, cümle uzunluğuna ve kısaltmaların kullanılıp kullanılmamasına taşınır.

Türkçede de resmî ve günlük sözcük çiftleri vardır: "almak" ile "teslim almak", "sormak" ile "talep etmek", "yardım etmek" ile "destek sağlamak". İngilizcedeki "get" ile "receive", "ask" ile "request" çiftleri bu Türkçe çiftlere benzer. Türkçede resmî sözcükler çoğu zaman Arapça ya da Farsça kökenliyken, İngilizcede Latince ya da Fransızca kökenlidir.

Türkçe konuşanların İngilizcede sık yaptığı bir kayma, resmîyeti yalnızca hitapla sağlamaya çalışmaktır: "Dear Sir, can you send me the report? Thanks." Hitap resmî, ama geri kalanı günlüktür. İngilizcede metnin tamamı aynı düzeyde kalmalıdır: "Dear Sir, I would be grateful if you could send me the report. Thank you in advance."

Gerçek hayattan örnekler

Çarşamba sabahı Helen, Zeynep'in e-postasına cevap yazıyor. Helen resmî ama sıcak bir dil kullanıyor.

Helen'in e-postasında kısaltma yoktu: "I would suggest", "I look forward to". "Best wishes" ise metni biraz yumuşattı; tamamen resmî bir "Yours sincerely" yerine nötr ve sıcak bir kapanış seçildi.

Aynı sabah Zeynep, Helen'in cevabını Sophie'ye iletiyor.

Sık yapılan hata

Ters yönde de bir kayma var: bir arkadaşa gereğinden resmî yazmak. "Dear Sophie, I would be grateful if you could purchase some milk" cümlesi dilbilgisi olarak doğrudur, ama bir ev arkadaşına yazılınca soğuk ya da alaycı duyulur. "Can you grab some milk?" çok daha doğaldır.

Mini alıştırma

1. "I got your message" cümlesini resmî biçimde yaz.
2. "Can you help me?" cümlesini resmî bir e-postaya uygun hâle getir.
3. "I apologise for the delay" cümlesini bir arkadaşa yazacak gibi söyle.
4. "Need" fiilinin resmî karşılığı nedir?
5. "Dear Sir, thx for your email!" cümlesindeki düzey karışıklığını düzelt.

Cevaplar

1. I have received your message.
2. I would be grateful if you could assist me. ya da Could you possibly help me?
3. Sorry I'm late!
4. Require.
5. Dear Sir, thank you for your email.

Sesli tekrar görevi

Sonra aynı haberi bir müdüre ya da bir öğretmene bırakılacak resmî bir sesli mesajla söyle: kısaltma kullanma, "I apologise", "I am unable to" gibi resmî kalıplar seç: "Good morning, this is… I am afraid I am unable to attend tomorrow's meeting." Son olarak aynı haberi bir iş arkadaşına nötr bir dille söyle. Kaydını dinlerken her mesajın baştan sona aynı düzeyde kaldığından emin ol.

Özet kartı

1. Register: bir durumun gerektirdiği dil düzeyi; resmî, nötr, günlük.
2. Sözcük çiftleri: get / receive, ask / request, need / require, help / assist, tell / inform, buy / purchase.
3. Günlük dilde kısaltma ve phrasal verb, resmî dilde açık biçim ve tek sözcüklük fiil.
4. Ton: günlükte doğrudan, "Can you…?"; resmîde dolaylı, "I would be grateful if you could…".
5. Emin değilsen nötr dil: Hi / Best wishes, kısa ve açık cümleler.
6. Türkçede resmîyet "siz" ve eklerle; İngilizcede "you" hep aynı, resmîyet sözcüklerle ve cümle yapısıyla.

Sonraki derse köprü

Perşembe günü Helen bir e-posta daha gönderiyor: bültenin gelecek sayısında okurların fikirleri yer alacak ve herkes kalıcı sergi köşesi hakkında kısa bir paragraf yazabilir. Zeynep ne düşündüğünü biliyor, ama onu bir paragraf hâline getirmek başka bir iş: fikri açıkça söylemek, gerekçelerle desteklemek, sonunda toparlamak. İngilizcede bu tür metinlerin sade ve güçlü bir yapısı var. Sıradaki derste bir fikir paragrafı yazmayı öğreneceksin.