Tekrar — Söz Aktarmak

Merak sorusu

Perşembe öğleden sonra dükkân kapanmak üzere. Mrs Patel iki fincan çay koyuyor, Zeynep telefonunun ses kaydını açıyor ve defterini masaya bırakıyor. Toplum merkezinin aylık bülteni bu ay mahallenin en eski dükkânını tanıtacak; röportajı Zeynep yapıyor. Yarım saat konuşuyorlar. Mrs Patel dükkânın geçmişini anlatıyor, Zeynep sorular soruyor, sonunda Mrs Patel bülten okurlarından küçük bir ricada bulunuyor.

Akşam Zeynep kaydı dinleyip yazıya geçirecek. Ama bültene soru-cevap biçiminde değil, düz bir haber yazısı olarak girecek: "She told me…", "I asked her…", "She asked readers to…". Bu modülde öğrendiğin her şey, yani aktarılan cümleler, aktarılan sorular, emirler, ricalar ve doğru fiilin seçimi, bu tek yazıda bir araya gelecek.

Anlatım

Kayıttaki sözler

Kayıtta Mrs Patel'in ilk cümleleri şöyle: "My grandparents opened this shop in 1962. I started working here when I was sixteen. I still make the chai myself, with my grandmother's recipe. Next year the shop will be sixty-five years old." Zeynep yazıya geçirirken zamanları bir adım geri alıyor, zamirleri kendi bakış açısına göre değiştiriyor.

"Opened" ve "started" past perfect'e kaydı, "make" ise "made" oldu. "This shop" "the shop", "here" "there" biçimine döndü. "Will be" de "would be" oldu: "She said the shop would be sixty-five the next year." Zeynep "said" arkasına kişi koymadı; dinleyeni göstermek istediği yerde "told me" seçti.

Zeynep'in soruları

Zeynep'in kayıttaki soruları: "What has changed most since you started?", "Do customers still ask for the old teas?", "Why did you never move to a bigger shop?" Yazıda bunlar soru olmaktan çıkıyor. Soru sözcüğü kalıyor, "do" ve "did" düşüyor, soru işareti noktaya dönüşüyor.

Üçüncü soru da aynı yolu izliyor: "I asked her why she had never moved to a bigger shop." Mrs Patel'in cevabını Zeynep kısa tutuyor: "She said the neighbours were her family." Burada zaman kaydırmadan "are" de denebilirdi, çünkü bu bugün de geçerli; Zeynep hikâyenin akışı için geçmişi seçti.

Mrs Patel'in ricası

Röportajın sonunda Mrs Patel okurlara seslenmiş: "Please bring your old photos of the shop to the community centre. Don't send the originals by post, they might get lost. And come and try the new menu!" Yazıda bu cümleler "asked", "told" ve "invited" ile aktarılıyor.

Türkçe köprüsü

Zeynep yazının Türkçe bir özetini İzmir'deki ailesine de gönderiyor ve iki dil arasındaki farkları bir kez daha görüyor. Türkçede cümleler çoğu zaman zaman kaydırmıyor: "Çayı hâlâ kendisinin yaptığını söyledi." İngilizcede aynı cümle geri kayıyor: "She said she still made the chai herself." Türkçenin "-dığını" eki zamanı esnek bıraktığı için, İngilizcede kaymayı hatırlamak yazanın işi.

Sorularda Türkçe "neyin değiştiğini sordum", "isteyip istemediğini sordum" diye isim cümleleri kurdu; İngilizce "asked what had changed" ve "asked whether they still asked" ile düz sırayı korudu. Ricada ise Türkçe "getirmelerini rica etti", "göndermemelerini söyledi" dedi; İngilizce "asked readers to bring", "told them not to post" diye mastar kullandı.

Tek bir Türkçe fiil yine iki İngilizce fiile bölündü. "Söyledi" bazen "said", bazen "told them" oldu; "istedi" ise hem "asked for" hem "asked … to" olarak karşımıza çıktı. Hangisinin seçileceğini dinleyenin cümlede olup olmaması ve istenen şeyin bir nesne mi bir eylem mi olduğu belirledi.

Gerçek hayattan örnekler

Ertesi sabah Zeynep yazıyı toplum merkezindeki bülten sorumlusu Alan'a gönderiyor. Alan hemen cevap yazıyor.

Alan'ın iki cümlesinde üç yapı iç içe geçti: bir aktarılan soru "asked if we could", bir aktarılan emir "told me to ask", bir de istek "ask you for a photo". Zeynep hepsini bir çırpıda anladı, çünkü artık bu parçaları tek tek tanıyor.

Akşam Ryan yazıyı okuyor ve Zeynep'e takılıyor. Zeynep de onun sözlerini Sophie'ye aktarıyor.

Sık yapılan hata

Bir yazıda farklı yapılar yan yana gelince ikinci bir karışıklık da çıkar: "She told readers bring their photos." Rica ve emir aktarımında "to" düşmez: "She asked readers to bring their photos." Dinleyeni olmayan bir "told" ise hiç kurulmaz; "She told that the shop was old" yerine "She said that the shop was old" yazılır.

Mini alıştırma

1. "I've worked here for forty years," Mrs Patel said. Bu cümleyi aktar.
2. "Where do you buy your tea?" Zeynep asked her. Bu soruyu aktar.
3. "Please don't forget the meeting on Monday," Alan said to Zeynep. Bu ricayı aktar.
4. Boşluğu "said", "told" ya da "asked" ile doldur: "She ___ me the shop was her whole life."
5. "Ryan asked me did I like the article" cümlesini düzelt.

Cevaplar

1. Mrs Patel said she had worked there for forty years.
2. Zeynep asked her where she bought her tea.
3. Alan asked Zeynep not to forget the meeting on Monday.
4. She told me the shop was her whole life.
5. Ryan asked me if I liked the article. ya da Ryan asked me whether I liked the article.

Sesli tekrar görevi

Yazını yüksek sesle oku ve kaydet. Dinlerken üç şeyi kontrol et: aktarılan cümlelerde zamanı bir adım geri aldın mı, sorulan soruları yazıya geçirirken yardımcı fiili atıp düz sıraya döndün mü, ricalarda "to" sözcüğünü korudun mu. Son olarak metindeki her "said" ve "told" için dinleyenin cümlede olup olmadığına bak.

Özet kartı

1. Cümle aktarırken zaman bir adım geri: opened → had opened, make → made, will → would.
2. Zamirlerle "burada, bu yıl" türü sözcükler de uyum sağlar: this shop → the shop, here → there, next year → the next year.
3. Soru aktarırken: asked if / whether + düz sıra; soru sözcüğü kalır, do ve did düşer.
4. Emir ve rica: told / asked + kişi + to; olumsuzda not to; davet için invited.
5. Say söylenene, tell dinleyene bakar; ask soru, rica ve istek taşır, istek için ask for.
6. Türkçedeki "-dığını söyledi", "-ıp -madığını sordu", "-melerini rica etti" üç ayrı İngilizce kalıba karşılık gelir.

Sonraki derse köprü

Bülten basıldıktan sonra Zeynep yazıyı bir kez daha okuyor ve bazı cümlelerin fazla kısa olduğunu fark ediyor: "Mrs Patel runs the shop. The shop opened in 1962." İki cümle aynı dükkândan söz ediyor, aynı adı iki kez tekrarlıyor. İngilizcede bir isme ek bilgi bağlamanın, iki cümleyi tek cümlede birleştirmenin kısa bir yolu var. Sıradaki modülde, bir kişiyi ya da bir şeyi tanımlayan cümleleri "who", "which" ve "that" ile kurmayı öğreneceksin.