Reported Speech: sorular

Merak sorusu

Salı öğleden sonra Zeynep, Mrs Patel'in çay dükkânında kafe menüsü için ilk toplantısını yapıyor. Toplantı bir saat sürüyor ve Mrs Patel bir sürü soru soruyor. Akşam Zeynep, Ryan'a toplantıyı anlatıyor: "She asked me how long I had been a designer. She asked if I could finish the menu by Friday. And then she wanted to know whether I liked Earl Grey or English Breakfast tea!" Ryan kahkaha atıyor: "Important question!"

Zeynep, Mrs Patel'in sorularını soru olarak değil, düz cümleler olarak aktardı. Soru işaretleri kalktı, "do" ve "did" gibi soru yardımcıları kayboldu, sözcük sırası düz cümleye döndü. Evet-hayır sorularının başına "if" ya da "whether" geldi; soru sözcüklü sorularda ise "how long" gibi sözcükler yerinde kaldı. Türkçede soruları aktarırken de benzer bir şey yaparız: "Ne zamandır tasarımcı olduğumu sordu", "Cumaya kadar bitirip bitiremeyeceğimi sordu". Bu ders soruları aktarmayı anlatıyor.

Anlatım

Evet-hayır soruları: if ya da whether

Cevabı "yes" ya da "no" olan bir soru aktarılırken "asked" fiilinden sonra "if" ya da "whether" gelir: "Can you finish by Friday?" → She asked if I could finish by Friday. "Do you like tea?" → She asked whether I liked tea.

"If" günlük konuşmada daha sık, "whether" biraz daha resmîdir. İkisinde de soru biçimi kaybolur ve cümle düz bir cümle gibi devam eder: özne önce, fiil sonra.

Soru sözcüklü sorular: sözcük yerinde kalır

"What", "where", "how long", "why" gibi sözcüklerle başlayan sorular aktarılırken bu sözcük korunur, ama arkasından düz cümle sırası gelir: "What do you want to try next?" → She asked me what I needed to try next. "Where did you study?" → She asked where I had studied.

Burada en önemli değişiklik, "do", "does" ve "did" sözcüklerinin kaybolmasıdır. Aktarılan soru artık gerçek bir soru değildir; bir sorunun içeriğini anlatan bir cümledir.

Zaman ve zamirler yine kayar

Bir önceki dersteki kurallar burada da geçerlidir. Aktarma fiili geçmişteyse zaman bir adım geri gider: "How long have you been a designer?" → She asked me how long I had been a designer. Zamirler ve zaman sözcükleri de değişir: "Will you send it tomorrow?" → She asked if I would send it the next day.

Aktarılan sorunun sonunda soru işareti olmaz; cümle bir nokta ile biter. Çünkü soruyu soran kişi artık konuşan değil; konuşan yalnızca bir soruyu aktarıyor.

Asked, wanted to know, wondered

"Asked" dışında da aktarma fiilleri vardır. "Wanted to know" merakı öne çıkarır: "She wanted to know whether I liked tea." "Wondered" daha yumuşak, düşünceli bir soruyu anlatır: "He wondered why the shop was closed." "Asked" arkasından bir kişi alabilir, "wanted to know" ve "wondered" ise genellikle almaz.

Türkçe köprüsü

Türkçe soruları aktarırken genellikle bir isim cümlesi kurar: "Nerede okuduğumu sordu", "Neye ihtiyacım olduğunu sordu". Soru sözcüğü korunur, ama fiil "-dığı" ekiyle isimleşir. İngilizce de soru sözcüğünü korur ve arkasından düz bir cümle getirir: "She asked where I had studied." İki dilde de aktarılan soru artık gerçek bir soru olmaktan çıkar.

Evet-hayır soruları için Türkçenin çok tanıdık bir kalıbı var: "-ıp -madığını". "Hazır olup olmadığımı sordu", "Çay sevip sevmediğimi sordu". Bu kalıp, İngilizcedeki "if" ya da "whether" ile birebir örtüşür: "She asked if I was ready", "She asked whether I liked tea." Türkçede aklına "-ıp -madığını" geliyorsa, İngilizcede "if" ya da "whether" kullan.

Tuzak, soru sırasını korumaktır. Türkçede soru ekinin yerini düşünmeden "Neye ihtiyacım olduğunu sordu" deriz; İngilizceye kelime kelime taşıyan biri "She asked me what did I need" der. Ama aktarılan soruda "did" kaybolur ve sıra düz cümleye döner: "She asked me what I needed."

Gerçek hayattan örnekler

Akşam Sophie de patronuyla yaptığı görüşmenin geri kalanını anlatıyor. Patronu ona birkaç soru sormuş.

Sophie'nin aktardığı üç sorunun hiçbirinde soru işareti ya da "do" yoktu. Evet-hayır sorusu "whether" ile, soru sözcüklü sorular "which" ve "how often" ile aktarıldı.

Ertesi gün Zeynep, Mrs Patel'e bir e-posta yazıyor. Ryan'ın kendisine sorduğu iki şeyi de aktarıyor.

Bu kez aktarılan sorular zaman değiştirmedi: "sells" ve "put" olduğu gibi kaldı, çünkü dükkânın satışları ve İngilizlerin alışkanlıkları bugün de geçerli.

Sık yapılan hata

Evet-hayır sorularında "if" sözcüğünün unutulması da yaygındır: "She asked us were we ready." Aktarılan evet-hayır sorusu "if" ya da "whether" ile başlar: "She asked us if we were ready."

Mini alıştırma

1. "Where do you live?" he asked. Bu soruyu aktar.
2. "Are you busy?" she asked him. Bu soruyu aktar.
3. "She asked me where did I go" cümlesini düzelt.
4. "Nerede çalıştığımı sordu" cümlesini İngilizceye çevir.
5. "Will you come tomorrow?" they asked. Bu soruyu, zaman sözcüğünü de değiştirerek aktar.

Cevaplar

1. He asked where I lived.
2. She asked him if he was busy.
3. She asked me where I had gone. ya da She asked me where I went.
4. She asked where I worked.
5. They asked if I would come the next day.

Sesli tekrar görevi

İki soru evet-hayır sorusu olsun ve "if" ya da "whether" ile aktarılsın; iki soru ise "what", "where", "how long" gibi bir soru sözcüğüyle başlasın. Son olarak bir soruyu "wanted to know" ile aktar. Kaydını dinlerken aktarılan sorularda "do" ve "did" kullanmadığından, sözcük sırasını düz cümle gibi kurduğundan ve zamanı geri aldığından emin ol.

Özet kartı

1. Evet-hayır sorusu: asked if / whether + düz cümle: She asked if I was ready.
2. Soru sözcüklü soru: asked + soru sözcüğü + düz cümle: She asked what I needed.
3. Do, does, did kaybolur; soru işareti yerine nokta gelir.
4. Zaman ve zamirler bir önceki dersteki gibi kayar: have been → had been, you → I.
5. Wanted to know merakı, wondered yumuşak bir düşünceyi anlatır.
6. Türkçedeki "-ıp -madığını sordu" = asked if / whether; "neye ihtiyacım olduğunu sordu" = asked what I needed.

Sonraki derse köprü

Menü toplantısının sonunda Mrs Patel, Zeynep'e birkaç şey söylemişti. Zeynep bunları Ryan'a aktarıyor: "She told me to send her the first drafts on Thursday. She asked me not to use too much pink. And she told me to call her if I had any questions." Bu kez aktarılan şey bir bilgi ya da bir soru değil, bir istek ve bir talimat; ve fiilin arkasında "to" var. Sıradaki derste emirleri ve ricaları aktarmayı öğreneceksin.