It's cold, isn't it? Question tags

Merak sorusu

Pazartesi sabahı Zeynep köşedeki fırına giriyor. Fırıncı Frank tezgâhın arkasından gülümsüyor: "Morning! It's a bit grey today, isn't it?" Zeynep başını sallıyor: "Yes, it is. But your bread smells amazing!" Frank ekmeği kese kâğıdına koyarken ekliyor: "You're the lady from number twelve, aren't you? You like the seeded loaf, don't you?"

Frank'in cümlelerinin hepsi bir soruyla bitti, ama hiçbiri gerçekten bir bilgi istemiyordu. Hava gri, Frank bunu biliyor; Zeynep'in hangi evde oturduğunu da, hangi ekmeği sevdiğini de biliyor. Sonundaki küçük sorular, karşısındakini sohbete davet eden, "değil mi?" diye onay bekleyen birer köprü. İngilizcede bunlara "question tags" denir. Türkçede bu işi tek bir kalıp, "değil mi?" görür; İngilizcede ise soru cümlenin fiiline göre her seferinde değişir. Bu ders o küçük soruların nasıl kurulduğunu anlatıyor.

Anlatım

Temel kural: olumlu cümle, olumsuz soru

Cümle olumluysa soru olumsuz olur; cümle olumsuzsa soru olumlu olur: "It's grey today, isn't it?" "You aren't busy, are you?" Soru, cümledeki yardımcı fiili ve öznenin zamirini kullanır. Özne bir isimse, soruda onun yerine zamir gelir: "Frank is very friendly, isn't he?" Kısa sorunun olumsuz hâli her zaman kısaltılmış biçimde söylenir: "isn't it", "aren't you", "doesn't she". "Is not it" gibi açık biçimler kullanılmaz.

Be fiili ile

Cümlede "am, is, are, was, were" varsa, soru da aynı fiille kurulur: "You're from Turkey, aren't you?", "It was a long day, wasn't it?", "They weren't at home, were they?" Küçük bir istisna var: "I am" ile kurulan olumlu cümlenin sorusu "aren't I?" olur: "I'm right, aren't I?" "Amn't I" diye bir biçim standart İngilizcede kullanılmaz.

Diğer fiillerle: do, does, did

Cümlede "be" yoksa ve fiil geniş zamanda ya da geçmiş zamandaysa, soru "do", "does" ya da "did" ile kurulur: "You like the seeded loaf, don't you?", "Frank opens at six, doesn't he?", "You went to the market yesterday, didn't you?"

Yardımcı fiil zaten cümlede varsa, onu kullan: "You can swim, can't you?", "She'll come, won't she?", "We should go, shouldn't we?", "You've met Tom, haven't you?" "Will not" kısalınca "won't" olur.

Ton: onay mı, gerçek soru mu?

Aynı kısa soru iki farklı tonla söylenebilir. Ses sonunda alçalırsa, konuşan kişi cevabı zaten biliyordur ve yalnızca onay ister: "It's cold, isn't it?" diye biten hava sohbeti böyledir. Ses sonunda yükselirse, konuşan kişi gerçekten emin değildir ve bilgi ister: "You're coming tonight, aren't you?" diye soran kişi cevabı bilmiyor olabilir.

Türkçe köprüsü

Türkçede her cümleye aynı küçük soru eklenir: "değil mi?" "Hava soğuk, değil mi?", "Tom gelmedi, değil mi?", "Yüzme biliyorsun, değil mi?" Cümle olumlu da olsa, olumsuz da olsa, hangi zamanda olursa olsun "değil mi?" değişmez. İngilizcede ise her cümle kendi sorusunu ister: "isn't it?", "did he?", "can't you?" Bu yüzden Türkçe konuşanların en büyük işi, cümlenin fiilini dinleyip doğru yardımcı fiili bulmaktır.

Bazı İngilizce konuşanların günlük dilde "right?" ya da "yeah?" kullandığı da duyulur: "You're from Turkey, right?" Bu biçimler "değil mi?" gibi her cümleye uyar ve yanlış değildir, ama gayriresmîdir. Question tag kurmayı öğrenmek, hem daha doğal hem de daha kibar bir İngilizce sağlar.

Cevap verirken de bir tuzak var. Olumsuz bir cümleye eklenen soruya Türkçede "Evet, kilitlemedim" ya da "Hayır, kilitledim" deriz; Türkçe, söyleneni onaylar. İngilizce ise gerçeğe göre cevap verir. "You didn't lock the door, did you?" sorusunun cevabı, kapıyı kilitlemediysen "No, I didn't", kilitlediysen "Yes, I did" olur.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep fırından çıkarken otobüs durağında Tom'la karşılaşıyor. İkisi de otobüsü bekliyor.

Tom'un sorusu "work" fiili yüzünden "don't you?" oldu. Zeynep'in son cümlesinde ise "I've got" vardı, bu yüzden soru "haven't I?" ile kuruldu. Zeynep burada kendi takvimini hatırlamaya çalışıyor; sesi yükselerek biten bir soru.

Otobüs geliyor ve Tom son bir şey soruyor. Zeynep'in kartını sık sık evde unuttuğunu biliyor.

Tom olumsuz bir cümle kurdu, bu yüzden soru olumlu oldu: "did you?". Zeynep ise gerçeğe göre cevap verdi: kartı yanındaydı, unutmamıştı, yani "No, I didn't".

Sık yapılan hata

Cevaplarda da sık bir kayma var: "You aren't tired, are you?" sorusuna yorgun değilken "Yes" demek. İngilizce gerçeğe göre cevap verir: yorgun değilsen "No, I'm not", yorgunsan "Yes, I am".

Mini alıştırma

1. "Bu sabah hava çok güzel, değil mi?" cümlesini İngilizce kur.
2. "She works at the bakery, ___?" boşluğu doldur.
3. "They weren't at home, ___?" boşluğu doldur.
4. "You can't come tomorrow, can you?" sorusuna, gelemiyorsan nasıl cevap verirsin?
5. "You're Zeynep's friend, isn't it?" cümlesini düzelt.

Cevaplar

1. "It's a beautiful morning, isn't it?"
2. "doesn't she?"
3. "were they?"
4. "No, I can't."
5. "You're Zeynep's friend, aren't you?"

Sesli tekrar görevi

Her cümleyi iki tonla dene: önce sesin sonunda alçalsın, onay istiyormuş gibi; sonra yükselsin, gerçekten emin değilmiş gibi. Ardından üç sorunun cevabını gerçeğe göre ver. Kaydını dinlerken soruların cümlenin fiiline uyduğundan ve cevapların Türkçe mantığıyla değil, gerçeğe göre verildiğinden emin ol.

Özet kartı

1. Olumlu cümle → olumsuz soru; olumsuz cümle → olumlu soru: It's cold, isn't it? / You aren't busy, are you?
2. Soru, cümlenin yardımcı fiilini ve öznenin zamirini kullanır: Frank is kind, isn't he?
3. Be yoksa do / does / did: You like it, don't you? She lives here, doesn't she?
4. Can, will, should, have gibi yardımcılar kendi sorusunu kurar; I'm → aren't I?
5. Alçalan ton onay ister, yükselen ton gerçek bir soru sorar.
6. Türkçedeki tek "değil mi?" İngilizcede fiile göre değişir; cevap Türkçedeki gibi söyleneni değil, gerçeği onaylar.

Sonraki derse köprü

Otobüste Tom esneyerek anlatıyor: "I got up at six, I got a coffee on the way, and I'm getting really tired of this bus!" Zeynep gülüyor: bir cümlede üç kez "get" geçti ve her birinin anlamı farklıydı. Biri kalkmayı, biri almayı, biri de bir şeyin giderek değişmesini anlattı. İngilizcenin en çok iş gören fiillerinden biri olan "get", bağlama göre pek çok anlama bürünür. Sıradaki derste "get" fiilinin beş farklı anlamını öğreneceksin.