Myself, yourself: dönüşlü zamirler

Merak sorusu

Cumartesi, Edith'in doğum günü. Salon balonlarla dolu, masada bir çikolatalı pasta var. Tom albümü paketinden çıkarıp büyükannesine uzatıyor. Edith sayfaları çevirirken gözleri doluyor: "Did you do all this by yourself, Tom?" Tom biraz utanarak cevap veriyor: "Zeynep helped me with the words, but I chose the photos myself." Sophie ile Ryan da pastayı kesiyor. Sophie herkese sesleniyor: "Come on, everyone, help yourselves!"

Bu kısa sahnede "-self" ve "-selves" ile biten üç sözcük geçti: "yourself", "myself", "yourselves". Hepsi bir kişiye geri dönen, onu vurgulayan küçük zamirler. Türkçede bu işi genellikle "kendim, kendin, kendisi" gibi biçimler üstlenir: "Kendin mi yaptın?", "Fotoğrafları kendim seçtim." Ama Türkçede kendine dönen bazı fiiller İngilizcede hiç dönüşlü olmaz, ve bu fark Türkçe konuşanların en sık kaydığı yerlerden biridir. Bu ders dönüşlü zamirleri ve tuzaklarını anlatıyor.

Anlatım

Sekiz dönüşlü zamir

Tekillerde "-self", çoğullarda "-selves" gelir: "myself" kendim, "yourself" kendin, "himself" kendisi, erkek için, "herself" kendisi, kadın için, "itself" kendisi, nesne ya da hayvan için. Çoğullar: "ourselves" kendimiz, "yourselves" kendiniz, "themselves" kendileri.

"You" hem tekil hem çoğul olduğu için dönüşlü hâli ikiye ayrılır: tek kişiye "yourself", birden çok kişiye "yourselves". Sophie misafirlerin hepsine seslendiği için "help yourselves" dedi.

Kullanım 1: eylem kişinin kendisine döner

Özne ile nesne aynı kişiyse dönüşlü zamir kullanılır: "I cut myself" kendimi kestim, "She taught herself to play the piano" piyano çalmayı kendi kendine öğrendi, "Be careful, don't hurt yourself" dikkat et, kendine bir şey yapma.

Bazı kalıplar günlük hayatta çok sık geçer: "Help yourself" buyurun, alın; "Enjoy yourselves" iyi eğlenceler; "Make yourself at home" kendi evin gibi rahat ol; "Behave yourself" uslu dur.

Kullanım 2: vurgu

Dönüşlü zamir, işi başkasının değil, o kişinin yaptığını vurgulamak için de kullanılır: "I chose the photos myself" fotoğrafları kendim seçtim. Bu kullanımda zamir cümleden çıkarılsa bile cümle doğru kalır; yalnızca vurgu kaybolur.

"By myself", "by yourself" gibi kalıplar ise "tek başına, yardım almadan" demektir: "Tom made the album by himself" Tom albümü tek başına yaptı. "I live by myself" yalnız yaşıyorum.

Each other: birbirini

Dönüşlü zamir ile "each other" karıştırılmamalı. "They looked at themselves" her biri kendine baktı, belki aynada. "They looked at each other" birbirlerine baktılar. Edith ve Walter'ın ilk buluşmasında olan ikincisiydi.

Türkçe köprüsü

Türkçede dönüşlülük iki yoldan kurulur: "kendi" sözcüğüyle ve fiile eklenen "-n, -l" ekleriyle. "Kendimi kestim" ilk yola, "yıkandım", "giyindim", "tarandım" ikinci yola örnektir. İngilizce ilk yolu dönüşlü zamirle karşılar: "I cut myself". Ama ikinci yoldaki fiillerin çoğu İngilizcede dönüşlü zamir almaz.

Günlük rutinde bu fark çok görünür. "Yıkandım" = "I had a shower" ya da "I washed", "Giyindim" = "I got dressed", "Tıraş oldum" = "I shaved", "Dinlendim" = "I relaxed", "Hazırlandım" = "I got ready". "I washed myself", "I dressed myself" gibi biçimler dilbilgisel olarak mümkündür, ama yalnızca özel bir vurgu gerektiğinde, örneğin küçük bir çocuk ilk kez kendi başına giyindiğinde kullanılır.

En yaygın tuzak ise "hissetmek" fiilinde. Türkçede "Kendimi yorgun hissediyorum" deriz. İngilizcede "feel" fiili dönüşlü zamir almaz: "I feel tired". "I feel myself tired" diye kurulan cümle Türkçenin kelime kelime aktarımıdır ve yanlıştır.

Gerçek hayattan örnekler

Parti ilerliyor ve Edith misafirlerine sesleniyor. Yüzünde, yıllardır bu salonda misafir ağırlamış birinin rahatlığı var.

Edith önce bütün misafirlere "yourselves", sonra yalnızca Ryan'a "yourself" dedi. Zamir, kaç kişiye seslenildiğine göre değişti.

Gece geç saatte Zeynep, Daniel'e partiyi anlatan bir mesaj yazıyor. Mesaj biraz uykulu ama mutlu.

Mesajda "himself" dönüşlü zamir olarak geldi: "proud of himself". Ama "feel", "get ready" ve "relax" fiilleri Türkçedeki "-n" ekine ya da "kendimi" sözcüğüne rağmen dönüşlü zamir almadı.

Sık yapılan hata

Biçim hataları da sık görülür: "hisself" ya da "theirselves" diye kurulan sözcükler standart İngilizcede yoktur; doğru biçimler "himself" ve "themselves"tir. "Relax yourself" de gereksizdir; yalnızca "Relax!" demek yeter.

Mini alıştırma

1. "Kendini kesme, bıçak çok keskin" cümlesini İngilizceye çevir.
2. "Pastayı kendim yaptım" cümlesini vurguyla İngilizce kur.
3. "Kendimi iyi hissetmiyorum" nasıl söylenir?
4. İki misafire "Buyurun, alın" demek için hangi kalıp kullanılır?
5. "They smiled at themselves" ile "They smiled at each other" arasındaki fark nedir?

Cevaplar

1. "Don't cut yourself, the knife is very sharp."
2. "I made the cake myself."
3. "I don't feel well."
4. "Help yourselves."
5. İlkinde her biri kendine gülümsedi; ikincisinde birbirlerine gülümsediler.

Sesli tekrar görevi

Ardından kendi yaptığın bir şeyi vurguyla anlat: "I painted this picture myself", ve yardım almadan yaptığın bir işi "by myself" ile söyle. Son olarak sabah rutinini dört fiille anlat ve hiçbirinde dönüşlü zamir kullanma: "I got up, had a shower, got dressed and felt ready." Kaydını dinlerken "feel" fiilinden sonra "myself" demediğinden emin ol.

Özet kartı

1. Myself, yourself, himself, herself, itself; ourselves, yourselves, themselves.
2. Özne = nesne: I cut myself; She taught herself the piano.
3. Vurgu: I made it myself; tek başına: by myself.
4. Kalıplar: Help yourself / yourselves, Make yourself at home, Enjoy yourselves.
5. Each other = birbirini; themselves = kendilerini.
6. Türkçedeki "-n" ekli fiiller ve "kendimi … hissediyorum" İngilizcede çoğu zaman dönüşlü zamir almaz: I got dressed, I feel tired.

Sonraki derse köprü

Parti biterken Edith, Zeynep'in elini tutuyor: "You've heard my story, dear. Now I want to hear yours. What happened on your first day in London?" Zeynep gülüyor, çünkü o günü hiç unutmadı: gelmeyen bir bavul, yanlış bir otobüs ve yardım eden bir yabancı. Sıradaki tekrar dersinde bu modülde öğrendiğin hikâye anlatma araçlarını bir araya getirecek, kısa bir hikâye dinleyecek ve kendi başından geçen bir olayı yazacaksın.