Tekrar — Deneyimler

Merak sorusu

Cumartesi akşamı salonun ortasında açık bir valiz duruyor. Sophie içinden hediyeleri tek tek çıkarıyor: Ryan'a bir tişört, Zeynep'e küçük bir çini tabak, Edith'e bir kutu kurabiye. Ryan tabağı eline alıp Zeynep'e dönüyor: "These tiles look a bit like Turkish ones. Have you ever seen tiles like this?" Zeynep gülüyor ve bir fikir ortaya atıyor: "Let's play a game. Everyone tells three things they've done in their life, and one thing they've never done."

Bu tekrar dersi, ev arkadaşlarının o akşamki oyununu izliyor. Oyunda herkes kendi hayatından söz ediyor: neler yaptığını, neleri hiç yapmadığını, neyi ne zamandır yaptığını, nereye gidip döndüğünü. Modülün bütün yapıları bu tek akşamda yeniden karşına çıkacak. Dersin sonunda sıra sana gelecek: kendi deneyimlerini anlatan kısa bir konuşma kaydedeceksin ve ilk sözlerin "Hayatımda hiç…" olacak.

Anlatım

Oyunun kuralı: Have you ever…?

Oyun bir soruyla başlıyor. Ryan, Sophie'ye soruyor: "Have you ever eaten octopus?" Sophie hemen cevap veriyor: "Yes, I have! I ate it in Lisbon on Tuesday." İlk cevap present perfect ile geldi, çünkü soru tarihsiz bir deneyimi soruyordu. Ardından gelen ayrıntı ise "on Tuesday" ile takvime bağlandı, bu yüzden past simple oldu.

Bu iki adımlı akış, modülün en önemli alışkanlığı: önce present perfect ile deneyimin varlığını söyle, sonra past simple ile onu takvime yerleştir.

Ryan'ın sırası: never, already, yet, just

Ryan kendi listesini sayıyor: "I've already run two marathons. I've just started a guitar course. But I've never learned to swim, and I haven't finished my guitar book yet." Dört küçük sözcük dört farklı ton kattı. "Already" çoktan olmuş bir başarıyı, "just" az önce başlamış bir işi, "never" hiç yaşanmamış bir deneyimi, "yet" hâlâ beklenen bir işi anlattı.

Zeynep şaşkınlıkla soruyor: "You've never learned to swim? Really?" Ryan omuz silkiyor: "Never. Maybe next summer!"

Zeynep'in sırası: for ve since

Zeynep kendi hayatındaki süren durumlarla başlıyor: "I've worked as a designer for six years, and I've drawn little cartoons since I was seven. I've had this sketchbook since my first week in London." "For" bir süre verdi: altı yıl. "Since" ise iki başlangıç noktası verdi: yedi yaşı ve Londra'daki ilk haftası. Üç durum da bugün sürdüğü için fiiller present perfect oldu.

Sonra bitmiş bir dönemi ekliyor: "I studied graphic design in İzmir for four years." Bu kez past simple geldi, çünkü o dönem kapandı.

Sophie'nin sırası: been ve gone

Sophie gezilerini sayıyor: "I've been to Portugal three times, and I've been to Italy once. But I haven't visited Turkey yet!" Sonra telefonuna bakıp gülüyor: "Priya isn't back yet. She's gone to Porto." "Been to" gidip dönülen yerleri, "gone to" hâlâ orada olan Priya'yı anlattı.

Türkçe köprüsü

Oyundaki cümleleri Türkçeye çevirdiğinde, modülün bütün köprüleri tek tek görünür. "Hiç ahtapot yedin mi?" sorusu Türkçede bilinen geçmiş zamanla sorulur; İngilizcede tarihsiz deneyim olduğu için present perfect gelir. "Salı günü yedim" ise iki dilde de düz bir geçmiştir: "I ate it on Tuesday".

Zeynep'in "Altı yıldır tasarımcı olarak çalışıyorum" cümlesi Türkçede şimdiki zamandadır. İngilizce aynı durumu present perfect ile kurar: "I've worked as a designer for six years". Burada "-dır" ekinin karşılığı "for" oldu; "yedi yaşımdan beri" gibi bir başlangıç noktasında ise "since" geldi.

Ryan'ın "Hiç yüzmeyi öğrenmedim" cümlesinde Türkçe hem "hiç" hem "-me" ekini kullanır. İngilizcede tek olumsuz yeter: "I've never learned". Sophie'nin "Portekiz'e üç kez gittim" ve "Priya Porto'ya gitti" cümlelerinde ise Türkçenin tek "gitti" fiili, İngilizcede iki ayrı yola ayrılır: dönenler için "been", dönmeyenler için "gone".

Gerçek hayattan örnekler

Oyun bitince Zeynep, dil değişimi grubuna göndermek için kısa bir sesli mesaj kaydediyor. Bu mesaj, modülün beceri görevine bir örnek.

Mesaj iki "never" ile başladı, bir "been" deneyimiyle devam etti ve o deneyimin ayrıntısını past simple ile, "in 2019" diyerek verdi. Sonra "for" ile süren bir durum, "already" ile olmuş bir başarı, "yet" ile bekleyen bir iş geldi.

Daniel birkaç dakika sonra cevap yazıyor.

Sık yapılan hata

Bir modülün sonunda sık görülen başka bir kayma da "gone" ile "been" karışıklığıdır: "I've gone to Cappadocia twice". Konuşan kişi şu an buradaysa ve gidip döndüyse "been" gerekir: "I've been to Cappadocia twice".

Mini alıştırma

1. Sophie "Have you ever eaten octopus?" sorusuna neden önce "Yes, I have" diyor, sonra "I ate it" diyor?
2. Ryan'ın "I've just started a guitar course" cümlesi ne zaman olmuş bir işi anlatıyor?
3. Zeynep'in "I've worked as a designer for six years" cümlesini "since" ile yeniden kur; altı yıl önce 2020'ydi.
4. Priya neden "has gone to Porto" ile anlatılıyor?
5. "I studied graphic design in İzmir for four years" cümlesine göre Zeynep bugün hâlâ öğrenci mi?

Cevaplar

1. İlk cevap tarihsiz bir deneyim; ayrıntı "on Tuesday" ile bitmiş bir zamana bağlanıyor.
2. Az önce: kursa daha yeni başladı.
3. "I've worked as a designer since 2020."
4. Priya henüz dönmedi; hâlâ Porto'da.
5. Hayır: past simple, bitmiş bir dönemi anlatıyor.

Sesli tekrar görevi

Ardından süren bir durumu "for" ya da "since" ile anlat, bitmiş bir işi "already", bekleyen bir işi "yet" ile ekle. Kaydı dinlerken iki şeye dikkat et: tarih verdiğin her cümlede "have" olmasın, gidip döndüğün yerler için "gone" değil "been" kullan. İstersen kaydı bir arkadaşına gönder ve ona da "Have you ever…?" diye bir soru sor.

Özet kartı

1. Önce deneyimin varlığı present perfect ile, sonra ayrıntısı past simple ile: Have you ever…? Yes, I have. I … on Tuesday.
2. Never hiç yaşanmamış, already çoktan olmuş, just az önce olmuş, yet henüz olmamış işi anlatır.
3. Süren durum: present perfect + for süre ya da since başlangıç.
4. Bitmiş dönem: past simple + for: I studied there for four years.
5. Been to gidip dönülen yer, gone to hâlâ orada olunan yer.
6. Türkçedeki "gittim, yaşıyorum, hiç … -medim" İngilizcede bağlamına göre farklı yapılara ayrılır.

Sonraki derse köprü

Oyun biterken Sophie takvimine bakıp iç çekiyor: "I have to go back to work on Monday. And I must call my mum tomorrow, she wants to hear about Lisbon!" Bu iki cümlede bir zorunluluk var, ama biri dışarıdan gelen bir kuralı, öteki Sophie'nin kendi kararını anlatıyor. Sıradaki modülde kuralları, zorunlulukları ve tavsiyeleri anlatmayı öğreneceksin; ilk durak "must" ve "have to".