Ever, never, already, yet, just

Merak sorusu

Altı kavanoz erik reçeli pencerenin önünde soğuyor. Edith gözlüğünü takıp kavanozlara bakıyor ve soruyor: "Have you written the labels yet?" Zeynep kalemi masaya bırakıp gülümsüyor: "I've already written four. And I've just finished the fifth one!" Edith başını sallıyor: "I've never had such a quick helper."

Bu kısa konuşmada dört küçük sözcük geçti: "yet", "already", "just", "never". Hiçbiri cümlenin yapısını değiştirmedi; hepsi present perfect ile kuruldu. Ama her biri cümleye başka bir ton kattı: beklenen bir iş bitti mi, beklenenden erken mi bitti, az önce mi bitti, hayatta hiç olmadı mı? Bir önceki dersteki "ever" ile birlikte bu beş sözcük, present perfect'in en sık arkadaşlarıdır. Bu ders onların anlamını ve cümledeki yerini anlatıyor.

Anlatım

Ever ve never: hayat boyu

"Ever" çoğunlukla sorularda yer alır ve "doğduğundan bu yana, bir kez bile olsa" diye sorar: "Have you ever made labels by hand?". Yeri, özne ile üçüncü hâl arasıdır.

"Never" ise olumlu bir fiille gelir ve "hiçbir zaman, hiç" anlamına gelir: "I've never cooked fruit before today". Cümlede ayrıca "not" bulunmaz, çünkü olumsuzluğu "never" zaten taşır. Yeri yine yardımcı fiil ile üçüncü hâlin arasıdır: "She has never visited Scotland".

Already: çoktan, beklenenden önce

"Already", bir işin beklenenden önce ya da konuşma anından önce bittiğini gösterir: "I've already written four labels" dört etiketi çoktan yazdım. Genellikle olumlu cümlelerde, "have" ile üçüncü hâlin arasında durur. Vurgu için cümle sonuna da gelebilir: "I've finished it already!".

Soruda "already" şaşkınlık katar: "Have you finished already?" bitirdin mi bile? Soran kişi işin bu kadar erken bitmesini beklemiyordu.

Yet: henüz, hâlâ

"Yet" olumsuz cümlelerde ve sorularda kullanılır ve cümlenin sonuna gelir. Olumsuzda "henüz" anlamındadır: "I haven't washed the pan yet" tencereyi henüz yıkamadım. İşin olması bekleniyor, ama daha olmadı.

Soruda ise "artık oldu mu?" anlamı taşır: "Have you written the labels yet?" etiketleri yazdın mı artık? Soran kişi işin yapılmasını bekliyor ve durumu merak ediyor.

Just: az önce

"Just", bir işin çok kısa bir süre önce bittiğini gösterir: "I've just finished the fifth one" beşinciyi az önce bitirdim. Yeri "have" ile üçüncü hâlin arasıdır. Haber verirken sık kullanılır: "Tom has just called", "The jam has just cooled down".

Amerikan İngilizcesinde "just" ve "already" çoğu zaman geçmiş zamanla da kullanılır: "I just finished", "I already did it". İngiliz İngilizcesinde present perfect daha yaygındır. İki kullanım da doğru sayılır.

Türkçe köprüsü

Beş sözcüğün her birinin Türkçede tanıdık bir karşılığı var. "Ever" soruda "hiç", "never" ise olumsuz cümlede "hiç" ya da "hiçbir zaman". "Already" çoğu zaman "çoktan" ya da "zaten", "yet" olumsuzda "henüz" ya da "daha", "just" ise "az önce" ya da "yeni". "Daha yeni bitirdim" cümlesindeki "yeni", tam olarak "just" anlamındadır.

Asıl tuzak, Türkçede "hiç" sözcüğünün olumsuz bir fiille birlikte gelmesidir: "Hiç tatmadım". Türkçede hem "hiç" hem "-ma" eki aynı cümlede durur. İngilizcede ise "never" tek başına yeter; fiil olumlu kalır: "I've never tasted it". "I haven't never tasted" çift olumsuzluktur ve yanlıştır.

Bir de sıra farkı var. Türkçede "henüz" cümlenin başına ya da ortasına gelebilir: "Henüz yıkamadım". İngilizcede "yet" neredeyse her zaman en sona gider: "I haven't washed it yet". "Just" ve "already" ise yardımcı fiil ile üçüncü hâlin arasına sıkışır.

Gerçek hayattan örnekler

O akşam evde Sophie, Lizbon yolculuğu için valizini hazırlıyor. Ryan kapıdan başını uzatıyor.

Konuşmada üç sözcük üç farklı zamanı işaret etti: "already" bitmiş bir işi, "yet" bekleyen bir işi, "just" az önce olan bir haberi.

Zeynep de kendi odasından sesleniyor ve Sophie'ye bir soru soruyor.

"Ever" soruda hayatın bütününü taradı, "never" ise cevapta o taramanın boş çıktığını söyledi.

Sık yapılan hata

"Yet" sözcüğünün yeri de sık kayar: "I haven't yet washed the pan" biçiminde kurulan cümle kulağa resmî ve tuhaf gelir. Günlük konuşmada "yet" sona gider: "I haven't washed the pan yet". Olumlu cümlede "yet" yerine "already" kullanılır: "I've already washed it".

Mini alıştırma

1. "Tom az önce aradı" cümlesini İngilizceye çevir.
2. "Henüz öğle yemeği yemedim" nasıl söylenir?
3. "I've never visited Paris" cümlesinde neden "not" yok?
4. "Have you finished already?" sorusunda soran kişi ne hissediyor?
5. "She hasn't called me never" cümlesini düzelt.

Cevaplar

1. "Tom has just called."
2. "I haven't had lunch yet."
3. "Never" olumsuzluğu zaten taşıyor; ikinci bir olumsuzluğa gerek yok.
4. Şaşkınlık: işin bu kadar erken bitmesini beklemiyordu.
5. "She has never called me."

Sesli tekrar görevi

Sonra kendine "Have you ever…?" ile iki soru sor ve birini "never" ile cevapla: "Have you ever run a marathon? No, I've never run a marathon." Kaydını dinlerken "yet" sözcüğünü cümle sonuna koyduğundan ve "never" ile fiili olumlu bıraktığından emin ol.

Özet kartı

1. Ever: soruda "hiç", hayatın herhangi bir anı: Have you ever…?
2. Never: "hiç, hiçbir zaman", fiil olumlu kalır: I've never seen it.
3. Already: çoktan, beklenenden önce; have ile üçüncü hâlin arasında: I've already paid.
4. Yet: olumsuzda "henüz", soruda "artık"; cümle sonunda: I haven't finished yet.
5. Just: az önce; have ile üçüncü hâlin arasında: She has just called.
6. Türkçedeki "hiç görmedim" İngilizcede tek olumsuzla kurulur: I've never seen.

Sonraki derse köprü

Ertesi gün Edith, Zeynep'e duvardaki eski bir fotoğrafı gösteriyor: bu evin önünde, çok daha genç bir Edith. İngilizcede "Bu evde yıllardır yaşıyorum" ya da "Bu evde evlendiğimden beri yaşıyorum" demek için iki küçük sözcükten birini seçmek gerekir. Biri geçen sürenin uzunluğunu, öteki başlangıç noktasını söyler. Sıradaki derste "for" ve "since" sözcüklerini öğreneceksin.