Both, either, neither

Merak sorusu

Cuma akşamı ev arkadaşları hafta sonunu planlıyor. Sophie sinemaya gitmek istiyor, Ryan parkta piknik yapmak. İkisi de Zeynep'e dönüyor: "So, cinema or picnic?" Zeynep kahkaha atıyor: "Both!" Ryan telefonundaki hava durumuna bakıp yüzünü buruşturuyor: "Neither plan works. It's going to rain all weekend!" Sophie omuz silkiyor: "Then we can do either a film night at home or a board game. I don't mind."

Üç kısa sözcük üç farklı seçim anlattı. "Both" ikisini birden, "neither" ikisinden hiçbirini, "either" ise ikisinden herhangi birini seçmeyi söyledi. Türkçede bu anlamlar "ikisi de", "ikisi de değil" ve "ikisinden biri" gibi kalıplarla verilir. İngilizcede ise her biri tek bir sözcükle ve kendine özgü birkaç kalıpla kurulur. Bu ders, iki şey arasında seçim yapmanın bu üç yolunu anlatıyor.

Anlatım

Both: ikisi de

"Both" iki şeyin ya da iki kişinin ikisini birden anlatır. Bir isimle doğrudan kullanılabilir ve isim çoğul olur: "Both films are good" iki film de güzel. "Of" ile de gelebilir: "both of the films", "both of them" ikisi de. İki şeyi bir cümlede bağlamak için "both … and" kalıbı kullanılır: "I like both cinema and picnics" hem sinemayı hem pikniği severim.

"Both" bir fiille birlikte kullanıldığında yeri önemlidir: "be" fiilinin arkasına, öteki fiillerin önüne gelir: "They are both tired" ikisi de yorgun, "They both like pizza" ikisi de pizzayı sever.

Either: ikisinden biri

"Either" iki seçenekten herhangi birini anlatır; hangisi olduğu fark etmez. Bir isimle doğrudan kullanıldığında isim tekil kalır: "Either day is fine" iki günden hangisi olsa olur. "Of" ile de gelebilir: "either of them" ikisinden biri. İki seçeneği bağlamak için "either … or" kalıbı kullanılır: "We can watch either a comedy or a drama" ya bir komedi ya bir dram izleyebiliriz.

Olumsuz cümlelerde "either" iki şeyin ikisinin de reddedildiğini anlatır: "I don't like either film" iki filmi de sevmiyorum. Burada fiil olumsuzdur ve "either" ile birlikte "hiçbiri" anlamı ortaya çıkar.

Neither: ikisi de değil

"Neither" iki şeyin hiçbirini anlatır ve fiil olumlu kalır: "Neither idea is good" iki fikir de iyi değil, "Neither of them is ready" ikisi de hazır değil. Bir isimle doğrudan kullanıldığında isim tekil olur. "Neither … nor" kalıbı iki şeyi birlikte reddeder: "Neither Sophie nor Ryan wants to go out" ne Sophie ne Ryan dışarı çıkmak istiyor.

"Neither" zaten olumsuz bir anlam taşıdığı için fiile ikinci bir olumsuzluk eklenmez. "I don't like neither" yanlıştır; ya "I like neither" ya da "I don't like either" denir.

Kısa cevaplar: me too, me neither

Birine katıldığını söylemek için iki kısa cevap çok kullanılır. Olumlu bir cümleye "Me too" ben de denir: "I love board games." "Me too!" Olumsuz bir cümleye ise "Me neither" ben de denir: "I don't want to go out." "Me neither!" Türkçede ikisi de "ben de" olsa da, İngilizcede cümlenin olumlu ya da olumsuz olmasına göre seçilir.

Türkçe köprüsü

Türkçede "ikisi de" hem olumlu hem olumsuz cümlelerde kullanılabilir: "İkisi de güzel" ve "İkisi de güzel değil". İngilizcede ise bu iki cümle iki ayrı sözcükle kurulur: olumluda "both", olumsuzda "neither". "Both are not good" demek yerine "Neither is good" denir. Türkçedeki tek "ikisi de", İngilizcede anlamın olumlu ya da olumsuz olmasına göre ikiye ayrılır.

"Ne … ne" kalıbı ise İngilizcedeki "neither … nor" ile çok iyi örtüşür. Üstelik iki dil aynı kuralı paylaşır: Türkçenin kurallı kullanımında "Ne Sophie ne Ryan dışarı çıkmak istiyor" cümlesinde fiil olumludur. İngilizcede de "Neither Sophie nor Ryan wants to go out" cümlesinde fiil olumlu kalır. Günlük Türkçede "ne … ne" ile olumsuz fiil de duyulur, ama İngilizcede bu ikili olumsuzluk kesinlikle yanlıştır.

"Ben de" ise İngilizcede ikiye ayrılır. Türkçede "Ben de severim" ve "Ben de sevmem" cümlelerinin ikisinde de "ben de" deriz. İngilizcede ilki "Me too", ikincisi "Me neither" olur. Günlük konuşmada olumsuz cümlelere "me too" dendiği de duyulur, ama doğru ve güvenli biçim "me neither"dır.

Gerçek hayattan örnekler

Yağmurlu cumartesi günü ev arkadaşları salonda film seçiyor.

Konuşmada "either" bir kayıtsızlığı anlattı: hangisi olsa olur. "Me neither" ise olumsuz bir cümleye katılmayı gösterdi. Türkçe çeviride iki durumda da "ben de" ya da "fark etmez" kullanıldı.

Film bittikten sonra Zeynep, Daniel'e mesaj yazıyor.

Mesajda "neither" iki seçeneği reddetti, "both" ise iki kişiyi birlikte anlattı: "Sophie and I both loved". "Both" burada fiilin önüne yerleşti; "be" dışındaki fiillerde yeri budur.

Sık yapılan hata

"Both" ile olumsuz anlatım da sık karışır: "Both films are not good." İngilizce bu anlam için "neither" kullanır: "Neither film is good."

Mini alıştırma

1. "İki arkadaşım da doktor" cümlesini İngilizceye çevir.
2. "Pazartesi ya da salı, ikisi de olur" nasıl söylenir?
3. "Ne çay ne kahve istiyorum" cümlesini "neither … nor" ile kur.
4. "I don't like tea." cümlesine katıldığını kısa bir cevapla göster.
5. "Both of them are not ready" cümlesini düzelt.

Cevaplar

1. "Both of my friends are doctors." ya da "Both my friends are doctors."
2. "Either Monday or Tuesday is fine."
3. "I want neither tea nor coffee."
4. "Me neither."
5. "Neither of them is ready."

Sesli tekrar görevi

Ardından bir arkadaşınla konuşuyormuş gibi dört cümle söyle ve her birine kısa bir katılma cevabı ver: olumlu cümlelere "Me too", olumsuz cümlelere "Me neither". Kaydını dinlerken "neither" içeren hiçbir cümlede fiili olumsuz yapmadığından emin ol.

Özet kartı

1. Both + çoğul isim: ikisi de: both films; both of them; both … and.
2. Either + tekil isim: ikisinden biri, fark etmez: either day; either of them; either … or.
3. Neither + tekil isim: ikisi de değil, fiil olumlu: neither idea is good; neither … nor.
4. Olumsuz cümlede either = hiçbiri: I don't like either film.
5. Kısa cevap: olumlu cümleye me too, olumsuz cümleye me neither.
6. Türkçedeki "ikisi de" olumluda both, olumsuzda neither olur; "ne … ne" = neither … nor, fiil olumlu.

Sonraki derse köprü

Pazar sabahı Sophie kutu oyununun kurallarını okuyor: "Each player takes five cards. Every card has a number, and all the cards go back in the box at the end." Bu cümlede üç sözcük var ve üçü de bir grubun tamamından söz ediyor gibi görünüyor: "each", "every" ve "all". Ama her biri gruba farklı bir açıdan bakıyor: biri tek tek, biri bir bütün olarak. Sıradaki derste bu üç sözcüğün farkını öğreneceksin.