Ali's car — kesme işaretinin sırrı

Merak sorusu

Ali, Manchester'da üç öğrenciyle birlikte bir ev paylaşıyor. İlk sabah buzdolabını açtığında her rafın önünde küçük etiketler görüyor: "Tom's", "Priya's" ve en alttaki rafta "the girls'". Kendi rafına da bir etiket yapıştırması gerekiyor. Kalemi eline alıyor ve duruyor: "Ali" mi yazsın, "Ali's" mi, yoksa "Ali'" mi?

Etiketlerdeki o küçük işaret, İngilizcede "kimin" sorusunun cevabını taşır. Tom'un rafı, Priya'nın rafı, kızların rafı. Türkçede de kesme işaretini sık kullanırız, ama İngilizcede bu işaretin gördüğü iş başkadır. Bu ders, sahibin adına yapışan o küçük işaret ile s harfini, yani İngilizcenin sahiplik ekini anlatıyor.

Anlatım

Tekil sahip: 's

Bir şeyin kime ait olduğunu söylemek için sahibin adına kesme işareti ve s eklenir: "Ali's car" Ali'nin arabası, "Tom's shelf" Tom'un rafı. Sahip bir özel ad olmak zorunda değildir: "my mother's name" annemin adı, "the teacher's desk" öğretmenin masası.

Sıra Türkçeyle aynıdır: önce sahip, sonra sahip olunan şey gelir. "Priya's milk" derken önce Priya'yı, sonra sütü duyarsın; Türkçedeki "Priya'nın sütü" gibi.

Çoğul sahip: yalnızca kesme işareti

Sahip birden fazlaysa ve çoğul ismi zaten "-s" ile bitiyorsa, sona yalnızca kesme işareti eklenir. "The girls' shelf" kızların rafı, "my parents' house" annemle babamın evi demektir. Burada ikinci bir s eklenmez; "the girls's" diye yazılmaz.

Düzensiz çoğullar ise s ile bitmediği için tekiller gibi davranır ve "'s" alır. "The children's toys" çocukların oyuncakları, "women's shoes" kadın ayakkabıları, "people's ideas" insanların fikirleri demektir.

Konuşmada "the girl's shelf" ile "the girls' shelf" aynı söylenir. Hangisinin kastedildiğini dinleyen ancak bağlamdan anlar; farkı yalnızca yazı gösterir. Kesme işaretinin tekil sahipte s'den önce, çoğul sahipte s'den sonra durduğunu hatırlamak yeterlidir.

S ile biten adlar

Adı zaten s ile biten tek bir kişiden söz ederken iki yazım da görülür: "James's book" ve "James' book". İkisi de kabul edilir; İngiliz yazısında "James's" biraz daha yaygındır. Söylerken çoğu konuşmacı araya bir hece ekler: "ceymzız". Önemli olan, bir yazılı metin içinde hep aynı biçimi kullanmaktır.

Eşyalarda ne olur?

"'S" eki en çok insanlar ve hayvanlar için kullanılır. Eşyalarda İngilizce çoğu zaman başka yollar seçer. Ya "of" kullanılır: "the end of the street" sokağın sonu, "the top of the page" sayfanın üstü. Ya da iki isim yan yana konur: "the car key" araba anahtarı, "the kitchen door" mutfak kapısı.

Yani "the street's end" dilbilgisi açısından mümkün olsa da kulağa tuhaf gelir; "the end of the street" çok daha doğaldır. Bu ayrım A1 düzeyinde bir kesin kural değil, bir eğilimdir: insana "'s", eşyaya çoğu zaman "of" ya da iki isim.

's ile is karışmasın

Kesme işareti ve s, "is" sözcüğünün kısaltması da olabilir. "Ali's here" Ali burada demektir, yani "Ali is here". "Ali's car" ise Ali'nin arabasıdır. İkisini ayırmanın yolu, arkadan gelen sözcüğe bakmaktır: bir isim geliyorsa sahiplik, bir yer, sıfat ya da başka bir yapı geliyorsa büyük ihtimalle "is".

Türkçe köprüsü

Türkçede sahiplik iki yerden birden işaretlenir. "Ali'nin arabası" derken sahip "-nin" ekini, sahip olunan da "-ı" ekini alır. İngilizce yalnızca sahibi işaretler: "Ali's car". "Car" sözcüğüne hiçbir şey eklenmez. Türkçe alışkanlık bazen iki tarafa da bir şey eklemeye iter, ama İngilizcede yük tamamen sahibin üzerindedir.

Kesme işaretinin görevi de iki dilde farklıdır. Türkçede kesme işareti, özel adı ona gelen çekim ekinden ayırır: "Ali'nin", "İstanbul'a", "Türkiye'de". "İstanbullu" gibi yapım eklerinde ise kullanılmaz. İngilizcede ise kesme işareti özel adlara özgü değildir; ya sahipliği ya da düşen bir harfi gösterir. "The teacher's book" ifadesinde özel ad yoktur ama kesme işareti vardır. "Ankara'da" ise İngilizcede "in Ankara" olur ve hiç kesme işareti almaz.

Bu fark bir yazım tuzağı yaratır. Türkçe alışkanlıkla bir İngilizce özel adın arkasına her durumda kesme işareti koymak, "I live in London's" gibi yanlış yazımlara yol açar. İngilizcede kesme işaretini yalnızca iki durumda kullan: sahiplikte ve "it's", "I'm" gibi kısaltmalarda.

Gerçek hayattan örnekler

Ali sonunda rafına etiketini yapıştırıyor ve ev arkadaşlarına bir mesaj yazıyor.

Mesajın sonundaki "Tom's" ve "the girls'" sözcüklerinden sonra "shelf" tekrar edilmedi. İngilizcede, neyden söz edildiği belliyse sahip olunan şey düşebilir; tıpkı Türkçede "raf Tom'un" demek gibi.

Aynı gün bir ev arkadaşı sorar: "Is this Priya's cup?" Ali cevap verir: "No, it's Tom's. Priya's cup is blue." Bu kısa cevapta kısaltma olan "it's" ile sahiplik ekleri yan yana duruyor.

Sık yapılan hata

Çoğul sahiplerde ise çift s yazmak yaygın bir yazım kaymasıdır: "my parents's house". Çoğul isim zaten s ile bittiği için yalnızca kesme işareti eklenir: "my parents' house". Kesme işaretini nereye koyacağını bulmanın yolu, önce sahibi yazmak, sonra işareti eklemektir: "parents" artı işaret, "parents'".

Mini alıştırma

1. "Tom'un rafı" İngilizcede nasıl yazılır?
2. "Kızların odası" için kesme işareti nereye gelir?
3. "Çocukların oyuncakları" neden "children's toys" diye yazılır?
4. "Ali's here" cümlesindeki "'s" ne anlama gelir?
5. "Sokağın sonu" İngilizcede en doğal nasıl söylenir?

Cevaplar

1. "Tom's shelf."
2. S'den sonra: "the girls' room."
3. "Children" düzensiz bir çoğuldur ve s ile bitmez; bu yüzden tekiller gibi "'s" alır.
4. "Is" anlamına gelir: "Ali is here."
5. "The end of the street."

Sesli tekrar görevi

Sonra Ali'nin buzdolabı mesajını kendi evinden bir örnekle yeniden kur ve kaydını al: rafları, dolapları ya da odaları kimin olduklarına göre anlat. Dinlerken "'s" sesinin sahiplerin arkasında net duyulup duyulmadığını kontrol et; bu sesin söylenişi çoğul "-s" ile aynıdır ve ayrıntısını yakında ayrı bir derste göreceğiz.

Özet kartı

1. Tekil sahip "'s" alır: Ali's car, my mother's name.
2. S ile biten çoğul sahip yalnızca kesme işareti alır: the girls' shelf, my parents' house.
3. Düzensiz çoğullar "'s" alır: the children's toys, women's shoes.
4. Eşyalarda çoğu zaman "of" ya da iki isim kullanılır: the end of the street, the car key.
5. "'S" kimi zaman "is" kısaltmasıdır: Ali's here.
6. Türkçede kesme işareti özel adla eki ayırır; İngilizcede sahipliği ya da düşen harfi gösterir.

Sonraki derse köprü

Ali'nin ev arkadaşı sorusunu yeniden soruyor: "Is this Priya's cup? Can you give it to her?" Burada "Priya" yerine artık "her" diyor, ama bu "her" sahiplik anlamında değil; fincanın kime verileceğini söylüyor. Türkçede "ona ver" derken "o" zamiri "-na" ekiyle biçim değiştirir; İngilizce ise zamirin kendisini değiştirir. Sıradaki derste "beni", "ona", "onları" gibi anlamları taşıyan nesne zamirlerini öğreneceksin.