Tekrar — Geçmişe İlk Adım

Merak sorusu

Zeynep'in dil kursu bir yazı yarışması düzenliyor. Konu: "My first day in a new city." Zeynep, Londra'daki ilk gününü, iki yıl öncesini hatırlıyor: yağmurlu bir sabah, kaybolan bir bavul, yanlış otobüs ve günün sonunda beklenmedik bir yardım. Bir akşam oturup ilk taslağı yazıyor, ertesi gün de Daniel'e okuyor.

Yaşanmış bir günü İngilizce anlatmak, modülün bütün araçlarını birden masaya koyar. Hava ve duygular için "was" ve "were", yapılan işler için düzenli ve düzensiz fiiller, olmayan şeyler ve sorular için "didn't" ve "did", olayları zamana bağlamak için "ago", "last" ve "yesterday". Seslendirirken de "-ed" ekinin üç okunuşu iş başındadır. Aşağıda yazıyı paragraf paragraf açıyoruz.

Anlatım

Sahne: was ve were

Zeynep yazısına havayla başlıyor: "Two years ago, on a Monday in October, I arrived in London. It was a grey morning and the streets were wet." Tarih "two years ago" ve "in October" ile, sahne "was" ve "were" ile kuruldu. "It" tekil olduğu için "was", "streets" çoğul olduğu için "were" geldi.

Ardından duygularını ekliyor: "I was tired and a little scared. My English wasn't very good." Olumsuz "wasn't" hiçbir yardımcıya ihtiyaç duymadı.

Olaylar: düzenli ve düzensiz fiiller

İkinci paragraf olaylarla dolu: "At the airport I waited for my suitcase for an hour, but it didn't come. I talked to a man at the desk and he took my phone number. Then I went outside and got on a bus." Düzenli fiiller "-ed" aldı: "waited", "talked". Düzensiz fiiller kendi biçimlerine büründü: "took", "went", "got".

Zeynep yazıyı Daniel'e sesli okurken "-ed" eklerine dikkat ediyor: "waited" iki heceyle "veytıd", "talked" tek heceyle "tokt". "Wait" zaten "t" sesiyle bittiği için ek ayrı bir hece oldu; "talk" sert bir "k" ile bittiği için ek yalnızca bir "t" sesi bıraktı.

Olmayanlar ve sorular: didn't ve did

Üçüncü paragrafta işler kötüleşiyor: "It was the wrong bus! I didn't know the city and I didn't bring a map. A woman saw my face and asked, 'Did you take the wrong bus?' I said, 'Yes, I did!'" Olumsuzlarda "didn't" ve yalın fiil geldi: "didn't know", "didn't bring". Kadının sorusunda "did" öne geçti ve "take" yalın kaldı. Zeynep'in kısa cevabı da "Yes, I did" oldu.

Daniel burada durup soruyor: "What did you do then?" Zeynep gülümsüyor; cevabı bir sonraki paragrafta.

Son: yardım ve bugün

Son paragraf sıcak bir sonla bitiyor: "The woman helped me. She came with me to the right bus stop and she told me her name, Grace. Last year I met her again at a bakery in York. She still remembered me!" "Helped" düzenli, "came", "told" ve "met" düzensiz. "Last year" ile hikâye bugüne yaklaştı.

Zeynep yazıyı şu cümleyle bitiriyor: "My first day was difficult, but I found a friend." İlk yarı "was" ile bir durumu, ikinci yarı "found" ile bir olayı anlattı.

Türkçe köprüsü

Zeynep'in yazısını Türkçeye çevirdiğinde fark ettiği şey, iki dilin geçmişi farklı yerlere koymasıdır. Türkçede her şey fiilin sonundadır: "geldim", "bekledim", "gelmedi", "bilmiyordum". İngilizcede geçmiş bazen "was" gibi ayrı bir sözcükte, bazen "-ed" ekinde, bazen düzensiz bir biçimde, olumsuz ve soruda ise "did" sözcüğündedir. Tek bir Türkçe ek, İngilizcede dört farklı yol olur.

Türkçenin "-miş" eki de yazıda sessizce kayboldu. Zeynep, Grace'in kendisini hatırladığını ondan duymuştu ama İngilizce yazıda bunu ekle göstermedi: "She still remembered me." Türkçede ise doğal olarak "Beni hâlâ hatırlıyormuş" deriz. İngilizcenin geçmiş zamanında duyulan ile görülen arasında bir fark yoktur.

Zaman ifadelerinde iki dil birbirine yakındır: "iki yıl önce" → "two years ago", "geçen yıl" → "last year". Dikkat isteyen yalnızca iki nokta var ve Zeynep taslağında ikisinden de kaçındı: ne "yesterday night" yazdı ne "before two years".

Gerçek hayattan örnekler

Aşağıda Zeynep'in yazısının kısaltılmış hâli var. Sesli oku ve her fiilin hangi yoldan geçmişe gittiğini fark et.

Daniel dinledikten sonra birkaç soru soruyor: "Did your suitcase arrive later?" Zeynep: "Yes, it did. It came two days later." "Were you happy in London after that?" "Yes, I was. Very happy!"

Yazının ödülü bir kitap. Zeynep kazanamıyor ama kurs öğretmeni yazının altına tek bir not düşüyor: "Every verb is in the right past form. Well done!"

Sık yapılan hata

Hikâye anlatırken bir başka yaygın hata, zamanı ortada değiştirmektir: "I arrived in London and I take a bus." Hikâye geçmişte başladıysa bütün olaylar geçmişte kalır: "I arrived in London and I took a bus." Uzun bir anlatımda fiillerin hepsini tek tek kontrol etmek bu kaymayı önler.

Mini alıştırma

1. Zeynep Londra'ya ne zaman geldi? İngilizce cevapla.
2. "Waited" ve "talked" sözcüklerinin sonları nasıl okunur?
3. "I didn't brought a map" cümlesini düzelt.
4. "Did your suitcase arrive?" sorusuna olumlu kısa cevap ver.
5. Zeynep Grace ile ne zaman yeniden karşılaştı?

Cevaplar

1. "Two years ago."
2. "Waited" fazladan bir heceyle "veytıd", "talked" tek hecede "tokt".
3. "I didn't bring a map."
4. "Yes, it did."
5. "Last year": geçen yıl, York'ta.

Sesli tekrar görevi

Hikâyeni kaydet. Dinlerken üç şeyi kontrol et: "-ed" eklerini üç farklı biçimde okudun mu, "didn't" sonrasında fiiller yalın mı, ve hikâye boyunca hiçbir fiil yanlışlıkla şimdiki zamana kaymadı mı?

Özet kartı

1. Sahne ve duygular was / were ile: It was cold. The streets were wet.
2. Düzenli fiiller -ed alır ve üç biçimde okunur: waited "ıd", talked "t", arrived "d".
3. Düzensiz fiiller kendi biçimlerine girer: go–went, take–took, get–got, meet–met.
4. Olumsuz ve soru did ile: I didn't bring a map. Did you take the wrong bus? Yes, I did.
5. Zaman ifadeleri olayları bağlar: last night, last year, the day before yesterday, two years ago.
6. Hikâye geçmişte başladıysa geçmişte kalır; "didn't came" ve "I arrive… and I take" gibi kaymalardan kaçın.

Sonraki derse köprü

Zeynep'in yazısında yalnızca bu modülün değil, bütün seviyenin izleri vardı: bir otobüs, bir fırın, bir teşekkür, kibar bir soru. Sıradaki ders, A1 seviyesinin büyük tekrarı. Orada tanışmadan geçmişe kadar bu seviyede öğrendiğin her şeyi, kendi gününü baştan sona anlatan tek bir konuşmada bir araya getireceksin.