Yesterday, last week, ago: geçmiş zaman ifadeleri

Merak sorusu

Daniel bir kafede Zeynep'e İngiltere'ye ne zaman geldiğini soruyor: "When did you come to London?" Zeynep önce "Before two years" diyor, sonra duraksayıp ekliyor: "And yesterday night I called my mum in İzmir." Daniel yardımcı oluyor: "Ah, two years ago! And last night you called your mum. How is she?"

Zeynep'in iki cümlesi de Türkçenin kalıplarını izledi: "iki yıl önce" ve "dün gece". İngilizcede ise geçmişi zamana bağlayan ifadelerin her birinin kendine özgü bir kalıbı vardır. "Önce" bazen "ago", "dün gece" ise "yesterday night" değil "last night" olur. Bu ifadeler bir geçmiş cümlesinin iskeletini tamamlar: fiil ne olduğunu, zaman ifadesi ne zaman olduğunu söyler. Bu ders en sık kullanılan geçmiş zaman ifadelerini ve onların küçük tuzaklarını anlatıyor.

Anlatım

Yesterday

"Yesterday" dün demektir ve günün bölümleriyle birleşebilir: "yesterday morning" dün sabah, "yesterday afternoon" dün öğleden sonra, "yesterday evening" dün akşam. Ama gece için bir istisna vardır: "dün gece" İngilizcede "last night" olur; "yesterday night" doğal duyulmaz.

Dünden bir gün öncesi için "the day before yesterday" kullanılır, yani evvelsi gün. Bu ifade uzun görünse de günlük konuşmada sık duyulur.

Last: geçen

"Last" geçen demektir ve bir zaman birimiyle birlikte kullanılır: "last week" geçen hafta, "last month" geçen ay, "last year" geçen yıl, "last Monday" geçen pazartesi, "last summer" geçen yaz. Bu ifadelerin önüne "the" gelmez ve "on", "in" gibi bir edat da eklenmez: "in last week" ya da "on last Monday" yanlıştır.

Zaman edatlarını öğrendiğin derste "on Monday", "in July" demiştin. "Last" geldiğinde bu edatlar düşer: "on Monday" ama "last Monday", "in July" ama "last July".

Ago: önce

"Ago" bir süreyi şimdiden geriye doğru ölçer ve sürenin arkasına gelir: "two days ago" iki gün önce, "a week ago" bir hafta önce, "ten minutes ago" on dakika önce, "a long time ago" uzun zaman önce. Sıra, Türkçedeki "iki gün önce" ile aynıdır: önce süre, sonra "ago".

"Ago" her zaman konuşma anından geriye sayar. "Three years ago" dediğinde, bugünden üç yıl geriye gidersin. "Before" sözcüğü de "önce" anlamına gelir ama başka bir iş görür; onu ileride, iki olayı birbirine göre sıralarken göreceksin. Şimdilik süre + "ago" kalıbını öğrenmen yeter.

In ve on ile belirli zamanlar

Belirli bir yıl, ay ya da tarih için zaman edatları yine iş başındadır: "in 2019", "in May", "on 3 May", "on my birthday". Bir dönemi anlatmak için "when" ile bir cümle kurulabilir: "when I was a child" çocukken, "when I was at school" okuldayken.

Zaman ifadesi cümlenin başına ya da sonuna gelebilir: "Last week I visited my aunt" ya da "I visited my aunt last week". İkisi de doğrudur. Sona koymak daha yaygındır; başa koymak ise zamanı vurgular.

Ne zaman diye sormak

Geçmişte bir şeyin ne zaman olduğunu sormak için "When did…?" kullanılır: "When did you start this job?" bu işe ne zaman başladın. Cevap bu ifadelerden biriyle gelir: "Last year", "Three months ago", "In 2022". Kısa cevaplarda cümle kurmak gerekmez; zaman ifadesi tek başına yeter.

Türkçe köprüsü

Türkçedeki "geçen" sözcüğü, İngilizcedeki "last" ile çok iyi örtüşür: "geçen hafta" → "last week", "geçen yıl" → "last year". Türkçede de bu ifadelerin önüne edat ya da ek gelmez: "geçen haftada" demeyiz. Bu yüzden Türkçe konuşan biri "last week" kalıbını kolayca kurar; tek dikkat edilecek şey, "on" ve "in" edatlarını alışkanlıkla eklememektir.

"Önce" sözcüğü de "ago" ile aynı sırada durur: "iki gün önce" → "two days ago". Burada iki dil birbirinin aynasıdır. Sorun, Türkçedeki "önce" sözcüğünün hem "ago" hem de "before" anlamına gelmesindedir. Zeynep'in "before two years" demesi bu yüzdendir: sözlükte "önce" karşılığı olarak "before" görmüş, ama yanlış kalıba koymuştur. Şimdiden geriye ölçerken her zaman "ago" gelir.

"Dün gece" ise bir çeviri tuzağıdır. Türkçede "dün sabah", "dün akşam", "dün gece" aynı kalıptadır. İngilizcede ilk ikisi "yesterday" ile kurulur ama üçüncüsü "last night" olur. "Bu gece" ile karıştırmamak için de dikkat: "bu gece" gelecekteki ya da şu anki gecedir ve "tonight" olur; "dün gece" ise "last night".

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep, Daniel'e İngiltere'deki ilk günlerini anlatıyor.

Zeynep'in anlatımında üç farklı zaman ifadesi var: "two years ago", "last year" ve "three months ago". Hiçbirinde "the", "in" ya da "on" kullanılmadı. Olaylar da doğru sırayla, en eskiden en yeniye doğru ilerliyor.

Daniel de kendi haftasını özetliyor.

"Yesterday morning" ile "last night" aynı cümlede yan yana durdu; biri "yesterday" ile, öteki "last" ile kuruldu. "The day before yesterday" ise tek bir kalıp olarak geldi.

Sık yapılan hata

Edatlarda da sık bir kayma olur: "I saw him in last week" ya da "on last Friday". "Last" ile kurulan ifadeler edat almaz: "I saw him last week", "last Friday".

Mini alıştırma

1. "Dün gece" İngilizcede nasıl söylenir?
2. "Üç gün önce" nasıl söylenir?
3. "I visited Paris in last year" cümlesini düzelt.
4. "Evvelsi gün" İngilizcede nasıl söylenir?
5. "İşe ne zaman başladın?" sorusunu sor ve "geçen ay" ile kısaca cevap ver.

Cevaplar

1. "Last night."
2. "Three days ago."
3. "I visited Paris last year."
4. "The day before yesterday."
5. "When did you start work?" — "Last month."

Sesli tekrar görevi

Ardından kendine üç "When did you…?" sorusu sor ve her birine yalnızca zaman ifadesiyle kısa cevap ver. Kaydını dinlerken "last" ifadelerinin önünde "the", "in" ya da "on" kullanmadığından ve "ago" sözcüğünün her zaman sürenin arkasında durduğundan emin ol.

Özet kartı

1. Yesterday: yesterday morning, yesterday afternoon, yesterday evening; ama "dün gece" last night.
2. The day before yesterday: evvelsi gün.
3. Last + zaman: last week, last month, last year, last Monday; the, on, in yok.
4. Süre + ago: two days ago, a week ago, a long time ago; şimdiden geriye ölçer.
5. Belirli zaman: in 2019, in May, on 3 May; dönem: when I was a child. Soru: When did you…?
6. Türkçedeki "geçen" last, "önce" ago olur; "before two years" ve "yesterday night" yanlıştır.

Sonraki derse köprü

Zeynep'in anlattıkları artık bir hikâyeye dönüşüyor: iki yıl önce geldiği şehir, geçen yıl tanıştığı arkadaşı, dün gece aradığı annesi. Bu modülde "was" ve "were" ile başladın, "-ed" ekini ve onun üç okunuşunu öğrendin, en sık düzensiz fiilleri tanıdın, olumsuz ve soru kurdun, olayları zamana bağladın. Sıradaki tekrar dersinde bu parçaları tek bir geçmiş hikâyesinde bir araya getireceksin.