Bir kitap, iki kitap — çoğul isimler (ve neden "childs" denmez?)

Merak sorusu

Bir aile Bristol'de bir restorana giriyor. Baba, kapıdaki görevliye masayı soruyor: "A table for two adults and three childs, please." Görevli gülümsüyor, sayıyı not ediyor ve düzeltmeyi kibarca araya sıkıştırıyor: "Three children? Follow me, please."

"Child" yani çocuk sözcüğünün sonuna "-s" eklemek son derece mantıklı görünüyordu. "Adults" doğruydu, neden "childs" olmasın? Çünkü İngilizcede çoğul yapmanın ana yolu "-s" eki olsa da, birkaç sık kullanılan sözcük yüzyıllar öncesinden kalma başka yollar izler. Bu ders çoğul yapmanın kurallarını ve kuralın dışında kalan o küçük, inatçı grubu anlatıyor.

Anlatım

Ana kural: sona "-s"

İngilizce isimlerin büyük çoğunluğu, sonlarına "-s" eklenerek çoğul yapılır. "Book" kitap, "books" kitaplar; "car" araba, "cars" arabalar; "friend" arkadaş, "friends" arkadaşlar olur. Bu ek Türkçedeki "-ler, -lar" ekine karşılık gelir.

Türkçedeki ekin ünlü uyumuna göre biçim değiştirmesi gibi, İngilizcedeki "-s" de sözcüğün sonuna göre küçük değişiklikler geçirir. Bunlar yazımla ilgili kurallardır ve birkaç kalıba sığar.

"-es" alanlar

Sözcük s, ss, sh, ch ya da x ile bitiyorsa sona "-es" eklenir. "Bus" otobüs, "buses" olur; "glass" bardak, "glasses"; "dish" tabak, "dishes"; "watch" kol saati, "watches"; "box" kutu, "boxes" olur. Bu sözcüklerde yalnızca "-s" eklemek söylenişi zorlaştıracağı için araya bir ünlü girer.

O ile biten birkaç sık sözcük de "-es" alır: "tomato" domates, "tomatoes"; "potato" patates, "potatoes". Ama "photo" fotoğraf, "photos" olur; bu kalıp her o ile biten sözcük için geçerli değildir.

Y ve F ile bitenler

Sözcük bir ünsüz ve ardından y ile bitiyorsa y düşer ve yerine "-ies" gelir. "City" şehir, "cities"; "baby" bebek, "babies" olur. Y'den önce bir ünlü varsa ise y kalır ve yalnızca "-s" eklenir: "day" gün, "days"; "key" anahtar, "keys".

F ya da fe ile biten bazı sözcüklerde bu harfler "-ves" olur. "Knife" bıçak, "knives"; "wife" eş, "wives"; "leaf" yaprak, "leaves" olur. Bu değişiklik de her f ile biten sözcükte olmaz; örneğin "roof" çatı, "roofs" olur. Emin olmadığında sözlüğe bakmak en güvenli yoldur.

Kuralın dışında kalanlar

Birkaç çok sık kullanılan sözcük çoğul olurken ek almaz, biçim değiştirir. "Man" adam, "men"; "woman" kadın, "women" olur. "Woman" ile "women" arasındaki fark yazıda tek bir harftir, ama söyleyişte ilk hece değişir: çoğulu kabaca "wimin" gibi söylenir. "Foot" ayak, "feet"; "tooth" diş, "teeth"; "person" kişi ise "people" olur.

"Child" sözcüğünün çoğulu "children"dır. Bu biçim, İngilizcenin çok eski dönemlerinde kullanılan başka çoğul yollarının bir kalıntısıdır; aynı eski "-en" eki "ox" yani öküz sözcüğünün çoğulu "oxen" biçiminde de görülür. Bazı sözcükler ise tekilde ve çoğulda aynı kalır: "sheep" koyun da, koyunlar da "sheep" diye söylenir; "fish" da çoğu zaman öyledir.

Hep çoğul olanlar

Bazı eşyalar İngilizcede her zaman çoğul düşünülür, çünkü iki parçadan oluşurlar. Gözlük için "glasses", makas için "scissors", pantolon için "trousers", kot pantolon için "jeans" denir. Bu sözcüklerle "is" değil "are" kullanılır: "My jeans are blue", kot pantolonum mavi. Tek bir tane olduğunu vurgulamak istersen "a pair of" yani bir çift kalıbını kullanırsın: "a pair of jeans".

Türkçe köprüsü

Türkçede sayıdan sonra isim tekil kalır: "iki kitap", "üç çocuk", "beş elma". Sayı zaten birden fazla olduğunu söylediği için ayrıca "-ler" eklemeyiz; "iki kitaplar" demek yanlış olur. İngilizcede ise tam tersi geçerlidir: sayı ne olursa olsun, birden fazlaysa isim çoğul olur. "Two books", "three children", "five apples".

Aynı durum "çok", "birkaç", "bazı" gibi miktar sözcüklerinde de geçerlidir. Türkçede "çok kitap" deriz; İngilizcede "many books" denir. "Two book" ya da "many friend" gibi diziler bu alışkanlığın doğrudan ürünüdür. İngilizce cümlede sayı ya da miktar sözcüğü görür görmez ismin sonuna bakmak bu hatayı yakalar.

Türkçedeki "-ler, -lar" eki ünlü uyumuyla biçim değiştirir ama her zaman düzenlidir; istisnası yok denecek kadar azdır. İngilizcede ise yazım kuralları ve düzensiz biçimler vardır. Ama düzensiz sözcüklerin sayısı küçüktür ve neredeyse hepsi günlük hayatın en sık sözcükleridir: adam, kadın, çocuk, kişi, ayak, diş. Sık kullanıldıkları için de hızla ezberlenirler.

Gerçek hayattan örnekler

Restorandaki aile masaya oturuyor. Garson gelip siparişlerini alıyor.

"Pizzas" düz bir "-s", "glasses" ise "-es" aldı, çünkü "glass" ss ile bitiyor. Türkçede "iki pizza", "üç bardak" derken hiçbir çoğul eki kullanmayız; İngilizcede ise sayıdan sonra gelen her isim çoğul.

Ertesi gün aile bir pazara gidiyor ve alışveriş listesini okuyor.

"Loaf" yani somun sözcüğünün çoğulu "loaves", tıpkı "knife" ve "knives" gibi. Kısa bir listede, düz "-s" dışında iki ayrı çoğul yolu yan yana duruyor.

Sık yapılan hata

Düzensiz sözcüklerde de benzer bir kayma görülür: "childs", "mans", "peoples", "foots". Bu sözcükler günlük konuşmada çok sık geçtiği için yanlış biçim hemen göze batar. Aile, iş ve beden sözcüklerinden oluşan küçük bir düzensizler listesini ezberlemek, bu hataların büyük kısmını ortadan kaldırır.

Mini alıştırma

1. "Box" sözcüğünün çoğulu nedir ve neden?
2. "City" ve "day" sözcüklerinin çoğulları neden farklı yapılır?
3. "Child", "woman" ve "person" sözcüklerinin çoğulları nedir?
4. "Üç elma" cümlesi İngilizcede nasıl söylenir?
5. "My jeans is new" cümlesini düzelt.

Cevaplar

1. "Boxes"; x ile biten sözcüklere "-es" eklenir.
2. "City" ünsüz ve y ile bittiği için "cities" olur; "day" ünlü ve y ile bittiği için yalnızca "-s" alır: "days".
3. "Children", "women" ve "people".
4. "Three apples"; sayıdan sonra isim çoğul olur.
5. "My jeans are new"; "jeans" her zaman çoğul düşünülür.

Sesli tekrar görevi

Sonra restoran sahnesini kendi ailenle canlandır ve kaydet: "A table for … adults and … children, please." Dinlerken her sayıdan sonra ismin çoğul olduğunu ve "children", "people" gibi düzensiz biçimlerin doğru söylendiğini kontrol et.

Özet kartı

1. İsimlerin çoğu "-s" ile çoğul olur: books, cars.
2. S, ss, sh, ch, x ile bitenler "-es" alır: buses, glasses, watches, boxes.
3. Ünsüz ve y ile bitenler "-ies" olur: cities; ünlü ve y ile bitenler yalnızca "-s" alır: days, keys.
4. Bazı f ve fe ile bitenler "-ves" olur: knives, wives, leaves.
5. Düzensizler ezberlenir: men, women, children, people, feet, teeth; sheep değişmez.
6. İngilizcede sayıdan ve miktar sözcüğünden sonra isim çoğul olur: two books, many friends.

Sonraki derse köprü

Restoranda baba çocuklarını görevliye gösterirken "Bu benim oğlum, şunlar da kızlarım" demek istiyor. Yakındaki tek bir çocuk ile uzaktaki birkaç çocuk için İngilizce dört ayrı gösterme sözcüğü kullanır ve bu sözcükler hem mesafeye hem de sayıya göre değişir. Bu derste öğrendiğin tekil ve çoğul ayrımı, o seçimin tam ortasında duruyor. Sıradaki derste bu gösterme sözcüklerini ve uzaklığın neden önemli olduğunu öğreneceksin.