Turn left, go straight: yol tarifi

Merak sorusu

Margaret eczaneye kendi başına gitmek istiyor. Zeynep kapıda ona anlatmaya çalışıyor: "Go to straight, then turn to left, second street… eh… from the left, second." Margaret nazikçe gülümsüyor: "So I go straight on and take the second left?" Zeynep rahatlıyor: "Yes! Exactly."

Zeynep'in bildiği her şey doğruydu: düz gidecek, sola dönecek, ikinci sokağa girecekti. Ama Türkçedeki "sola", "soldan ikinci" gibi ekli sözcükleri İngilizceye tek tek aktarmaya çalışınca cümle dağıldı. İngilizcede yol tarifi birkaç kısa, kalıplaşmış emir cümlesiyle yapılır ve bu kalıpları bir kez öğrendiğinde hem tarif vermek hem de duyduğun tarifi izlemek kolaylaşır. Bu ders o kalıpları anlatıyor.

Anlatım

Yolu sormak

Yol sormadan önce birinin dikkatini "Excuse me" ile çekersin. Ardından iki yaygın soru gelir: "How do I get to the station?" istasyona nasıl giderim, ve daha kısa olan "Where's the station?" istasyon nerede. "Get to" burada "bir yere varmak" anlamındadır. Cevabı dinledikten sonra "Thank you" ya da "Thanks a lot" demeyi unutma.

Dönmek ve düz gitmek

Yol tarifinin iki temel fiili "turn" ve "go"dur. "Turn left" sola dön, "turn right" sağa dön demektir. Burada "left" ve "right" sözcüklerinden önce hiçbir edat gelmez; "to" eklenmez. Düz gitmek için İngiltere'de "go straight on", Amerika'da "go straight ahead" ya da kısaca "go straight" denir.

Bir sokak boyunca yürümek için "go along the street" ya da "go down the street" kullanılır. "Down" burada yokuş aşağı demek değildir; sadece sokağın ucuna doğru yürümeyi anlatır. Bir yerin önünden geçip devam etmek için "go past" denir: "Go past the bank" bankayı geç.

Kaçıncı sokak?

Hangi sokağa sapılacağını söylemek için "take" fiili ve sıra sayıları kullanılır: "Take the first left" ilk soldan dön, "Take the second right" sağdaki ikinci sokağa gir. Burada "street" sözcüğü çoğu zaman söylenmez; "the second left" tek başına "soldaki ikinci sokak" anlamını taşır. Sıra sayılarını tarihler dersinden hatırlıyorsun: first, second, third.

Amerika'da şehirler çoğu zaman düzgün bir ızgara gibi kurulduğu için, mesafe sokak sayısıyla değil "block" ile de anlatılır: "Go two blocks and turn left" iki blok git ve sola dön. Bir blok, iki kesişen cadde arasındaki yapı adasıdır.

Nerede duruyor?

Tarifin sonunda hedefin nerede olduğunu söylemek için "on your left" solunda, "on your right" sağında kalıpları kullanılır. "Your" sözcüğü, yönün yürüyen kişiye göre belirlendiğini gösterir. Bu kalıplara önceki derslerden tanıdığın yer edatları eklenir: "The bank is opposite the school", "The hotel is near the station", "The bus stop is on this corner".

Yol üstündeki işaret noktaları da sık kullanılır: "at the traffic lights" trafik ışıklarında, "at the end of the street" sokağın sonunda, İngiltere'de de "at the roundabout" göbekte, yani dönel kavşakta. Bir yolun karşısına geçmek için "cross the road" denir.

Türkçe köprüsü

Türkçede yön, sözcüğe eklenen hâl ekleriyle söylenir: "sağa dön", "soldan ikinci sokak", "parkın önünden geç". Aynı sözcük "sağ", ekine göre "sağa", "sağdan", "sağda" olur. İngilizcede "left" ve "right" hiç ek almaz; görevlerini onları çevreleyen fiil ve sözcükler belirler: "turn left" sola dön, "the second left" soldan ikinci sokak, "on your left" solunda. Türkçe konuşan birinin "turn to left" demesi bu yüzden anlaşılırdır: Türkçedeki "-a" ekini "to" ile karşılamaya çalışır.

Sıra ve yönün dizilişi de iki dilde farklıdır. Türkçede "soldan ikinci sokak" derken önce yön, sonra sıra gelir. İngilizcede ise sıra önce, yön sonra gelir: "the second left". Tarifi hızlı dinlerken bu ters diziliş kafa karıştırabilir; "second" sözcüğünü duyduğunda sayıyı akılda tutup ardından gelen yönü beklemek işe yarar.

"Düz git" de küçük bir tuzak taşır. Türkçede "düz" tek başına yeterlidir. İngilizcede "go straight" Amerika'da doğal duyulur, ama İngiltere'de çoğu kişi sona "on" ekler: "go straight on". Dinlerken iki biçimi de tanıman yeter; konuşurken ikisi de anlaşılır.

Gerçek hayattan örnekler

Margaret bu kez Zeynep'ten tarifi baştan istiyor. Zeynep ağır ağır, adım adım anlatıyor.

Tarifte her adım yalın bir fiille başladı: "go out", "turn", "go", "take". Sıra sayısı "second", yön "right" ile birlikte geldi. Son cümle ise hedefi iki yoldan konumlandırdı: "on your left" ile yürüyene göre, "opposite the bank" ile bir işaret noktasına göre.

Ertesi gün Ryan, sokakta kaybolmuş bir turiste yardım ediyor.

Ryan, Amerikalı olduğu için mesafeyi "two blocks" ile anlattı. Margaret aynı yolu sokakları sayarak anlatırdı: "Take the second right." İki tarif de aynı yolu çizer.

Sık yapılan hata

Sıra sayılarında da bir karışıklık olur: "Take the left second" ya da "Take second from left". İngilizcede kalıp sabittir: "the" + sıra sayısı + yön. "Take the second left" dediğinde hem sayıyı hem yönü doğru yere koymuş olursun.

Mini alıştırma

1. "Sağa dön" İngilizcede nasıl söylenir?
2. "Soldaki ilk sokağa gir" cümlesinin İngilizcesi nedir?
3. "Go past the school" ne demektir?
4. "It's on your right" cümlesindeki "your" neyi gösterir?
5. "Go to straight and turn to right" cümlesini düzelt.

Cevaplar

1. "Turn right."
2. "Take the first left."
3. Okulun önünden geç, okulu geçip devam et.
4. Yönün yürüyen kişiye göre, yani senin sağına göre söylendiğini.
5. "Go straight on and turn right." Amerika'da "Go straight and turn right." da olur.

Sesli tekrar görevi

Tarifini kaydet. Sonra kaydı dinlerken kâğıda basit bir kroki çiz ve yalnızca duyduğunu izle: kendi tarifinle doğru yere varabiliyor musun? Varamıyorsan hangi adımın eksik ya da belirsiz olduğunu bul ve o cümleyi yeniden söyle.

Özet kartı

1. Yol sormak: Excuse me, how do I get to…? / Where's the…?
2. Dönmek: turn left, turn right; "to" yok.
3. Düz gitmek: İngiltere'de go straight on, Amerika'da go straight ahead ya da go straight.
4. Sokak seçmek: take the first / second / third left ya da right; Amerika'da "go two blocks".
5. Yol üstü: go past, go along, cross the road, at the traffic lights, at the roundabout, at the end of the street.
6. Hedef: It's on your left / right; opposite, next to, on the corner ile birlikte.

Sonraki derse köprü

Bu modülde "there is" ile bir yerde neyin bulunduğunu söyledin, yer edatlarıyla nesneleri konumlandırdın, evin ve şehrin yerlerine ad verdin, emir cümleleriyle de yol gösterdin. Bir yol tarifini dinleyip bir harita üzerinde izleyebilmek, bu parçaların hepsini aynı anda kullanmayı gerektirir. Sıradaki tekrar dersinde modülü, dinlediğin bir tarifi haritada adım adım takip ederek bir araya getireceksin.