What, where, who, why, how — soru kelimeleri

Merak sorusu

Zeynep'in iş yerine yeni bir çalışma arkadaşı geliyor: Daniel. Öğle arasında onu biraz tanımak istiyor ve kafasında birkaç soru hazırlıyor. İlk soruyu soruyor: "Where you live?" Daniel gülümsüyor, cevap veriyor, ama Zeynep bir sonraki soruda duraksıyor: "Why you… English… learn?" Soru sözcükleri aklında, ama onları cümleye nasıl oturtacağından emin değil.

Soru sözcükleri, bilgi istemenin anahtarıdır. "Evet" ya da "hayır" diye cevaplanan soruların ötesinde, birinin nerede yaşadığını, ne iş yaptığını, neden bir şey yaptığını öğrenmek için onlara ihtiyaç duyarsın. Bu ders, bu sözcük ailesini ve onların yanına gelen küçük yardımcıyı anlatıyor.

Anlatım

Soru sözcükleri ailesi

İngilizcede bilgi soran soruların çoğu birkaç temel sözcükle başlar. "What" ne, "where" nerede, "when" ne zaman, "who" kim, "why" neden, "how" nasıl demektir. Bu sözcüklerin çoğu w ve h harfleriyle başladığı için İngilizcede onlara kısaca "wh- soruları" denir.

Söyleyişte küçük bir tuzak var. "What", "where", "when" ve "why" sözcüklerinde h sessizdir ve sözcükler w sesiyle başlar: "wat", "weır", "wen", "way". "Who" ise tam tersidir: w sessizdir ve sözcük h sesiyle başlar: "huu". Aynı harf dizisi, iki farklı biçimde söylenir.

"To be" ile soru

Fiilsiz bir soruda soru sözcüğünü "to be" fiilinin uygun biçimi, onu da özne izler. "Where is the station?" istasyon nerede, "What is your name?" adın ne, "Who are they?" onlar kim. Soru sözcüğü başta, fiil ikinci sırada, özne üçüncü sırada durur.

Konuşmada "is" çoğu zaman kısalır: "Where's the station?", "What's your name?". Bu kısa biçimler, günlük soruların neredeyse tamamında duyulur.

"Do" ve "does" ile soru

Soruda "live", "work", "go" türünden bir eylem varsa, soru sözcüğünü bir yardımcı fiil izler: "do" ya da üçüncü tekil kişi için "does". Ardından özne, en sonda yalın fiil. "Where do you live?" nerede yaşıyorsun, "What does she do?" o ne iş yapar, "When do they start?" ne zaman başlarlar.

Bu dizilim ezberlenecek bir kalıptır: soru sözcüğü, yardımcı, özne, fiil. Evet-hayır sorularında öğrendiğin "Do you…?" yapısının başına bir soru sözcüğü eklemek kadar basittir. "Do you live in Leeds?" sorusu, başına "where" gelince "Where do you live?" olur.

How ailesi ve why'ın cevabı

"How" tek başına "nasıl" demektir: "How are you?", "How do you go to work?" Ama başka sözcüklerle birleşince yeni sorular kurar. "How old" kaç yaşında, "how often" ne sıklıkla, "how long" ne kadar süre demektir. "How old are you?" kaç yaşındasın, "How often do you swim?" ne sıklıkla yüzersin.

"Why" sorusu genellikle "because" yani çünkü ile cevaplanır. "Why do you like London?" Londra'yı neden seversin sorusuna "Because it's beautiful" diye cevap verebilirsin.

Sesin inişi

Evet-hayır sorularında sesin sona doğru genellikle yükseldiğini görmüştük. Soru sözcüğüyle başlayan sorularda ise ses çoğu zaman sona doğru iner. "Where do you live?" sorusu, düz bir cümle gibi alçalan bir tonla biter. Bu iniş, dinleyene bir bilgi beklediğini haber verir.

Türkçe köprüsü

Türkçedeki soru sözcüklerinin çoğunun İngilizcede doğrudan bir karşılığı vardır: "ne" what, "kim" who, "neden" why, "nasıl" how, "ne zaman" when. Ama bazıları biraz farklı bölünür. Türkçede "nerede", "nereye" ve "nereden" ayrı sözcüklerdir; İngilizcede üçü de "where" ile karşılanır. Yön ya da çıkış noktası gerekiyorsa arkaya küçük bir edat eklenir: "Where are you from?" nerelisin, yani nereden geliyorsun.

Türkçede bazı sorular soru sözcüğü değil, bir kalıp kullanır. "Ne iş yapıyorsun?" İngilizcede "What do you do?" olur; sözcük sözcük "ne yaparsın" demektir ama anlamı meslektir. "Kaç yaşındasın?" ise "How old are you?" olur; İngilizce yaşı "ne kadar yaşlı" diye sorar. Bu kalıpları sözcük sözcük çevirmek yerine bütün olarak öğrenmek en doğrusudur.

Türkçede soru sözcüğü cümlenin içinde, cevabın geleceği yerde durabilir: "Sen nerede yaşıyorsun?" İngilizcede ise soru sözcüğü her zaman başa gelir ve ardından yardımcı fiil ya da "to be" gelir. Bu farkı ve Türkçedeki soru ekiyle İngilizce soruların genel düzenini bir sonraki derste ayrıntılı karşılaştıracağız.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep, Daniel'e sorularını bu kez doğru dizilimle soruyor.

Her soru aynı düzeni izliyor: soru sözcüğü, "do", özne, fiil. Daniel'in cevapları ise kısa; İngilizcede bilgi sorularına çoğu zaman tam cümle yerine kısa bir parçayla cevap verilir: "In York".

Bir turizm bürosunda da aynı sorular işe yarar.

"What time" saat kaçta anlamında birleşik bir soru sözcüğüdür. Müze tekil bir özne olduğu için "does" kullanıldı ve cevapta "opens" fiili "-s" ekini geri aldı.

Sık yapılan hata

Buna yakın bir hata "does" ile fiile iki kez ek vermektir: "What does she likes?". "Does" varsa fiil yalın kalır: "What does she like?". Bir başka karışıklık da "to be" ile "do" yapısını birleştirmektir: "Where are you live?" Burada ya fiilsiz bir "to be" sorusu kurulur, ya da "do" ile fiilli bir soru; ikisi birlikte kullanılmaz.

Mini alıştırma

1. "Neden" ve "nasıl" İngilizcede hangi sözcüklerle söylenir?
2. "Who" sözcüğünde hangi harf okunmaz?
3. "Adın ne?" sorusunu İngilizce kur.
4. "O nerede çalışıyor?" sorusunu "she" ile kur.
5. "Where you live?" sorusunu düzelt.

Cevaplar

1. "Why" ve "how".
2. W harfi; sözcük "huu" diye h sesiyle başlar.
3. "What's your name?"
4. "Where does she work?"
5. "Where do you live?"

Sesli tekrar görevi

Kayıtta fiilli her soruda "do" ya da "does" duyuluyor mu, ses sonda alçalıyor mu, bunları işaretle. Sonra aynı sorulara kendi cevaplarını kısa parçalarla ver: "In Izmir", "Because my team is great".

Özet kartı

1. Soru sözcükleri: what, where, when, who, why, how.
2. What, where, when, why w sesiyle; who ise h sesiyle başlar.
3. "To be" ile: soru sözcüğü, am/is/are, özne: Where is the station?
4. Fiilli cümlelerde: soru sözcüğü, do/does, özne, yalın fiil: Where do you live?
5. How ile birleşik sorular: how old, how often, how long; why sorusuna "because" ile cevap verilir.
6. Türkçedeki nerede, nereye, nereden İngilizcede "where" ve gerekirse bir edatla karşılanır.

Sonraki derse köprü

Bu derste soru sözcükleriyle bilgi istedin; önceki derslerde ise "Are you…?" ve "Do you…?" ile evet-hayır soruları kurdun. Türkçede bütün bu soruları tek bir ekle, "mi" ile ya da soru sözcüğünü yerinde bırakarak kurarız. İngilizce ise iki ayrı yardımcı ve sözcüklerin yer değiştirmesiyle çalışır. Sıradaki Türkçe Köprüsü dersi, "Öğrenci misin?" gibi basit bir sorudan yola çıkarak iki dilin soru düzenini baştan sona karşılaştırıyor.