In the morning, on Monday, at 5 — zaman edatları

Merak sorusu

Zeynep ile Sophie hafta için bir buluşma ayarlıyor. Zeynep mesaj yazıyor: "Let's meet in Monday at the evening. Or on the weekend in 5 o'clock." Sophie mesajı okuyor, anlıyor, ama cevabında her şeyi tek tek düzeltiyor: "Sure! On Monday in the evening? Or at the weekend at five?"

Zeynep'in zaman bilgileri doğruydu: pazartesi, akşam, hafta sonu, saat beş. Yanlış olan, bunların önüne koyduğu küçük sözcüklerdi. Türkçede "saat beşte", "hafta sonunda" gibi zamanların birçoğunu aynı "-de" ekiyle söyleriz. İngilizce ise zamanın ne kadar uzun ya da kısa olduğuna göre üç ayrı sözcük kullanır: "at", "on" ve "in". Bu ders hangisinin nereye gittiğini anlatıyor.

Anlatım

Üç sözcük, üç zaman ölçüsü

Bu üç edatı bir piramit gibi düşünebilirsin. En geniş, uzun zamanlar tabandadır ve "in" alır: aylar, mevsimler, yıllar, günün bölümleri. Ortada günler ve tarihler vardır ve "on" alır. En tepede, en dar ve en kesin zamanlar durur ve "at" alır: saatler ve belirli anlar.

Bu piramit, doğru edatı bulmanın hızlı bir yoludur. Söyleyeceğin zaman bir saat mi? "At". Bir gün mü? "On". Daha uzun bir dönem mi? "In". Kuralın birkaç istisnası var, ama çoğu durumda bu üç soru yeterlidir.

At: saatler ve anlar

"At" saatlerle kullanılır: "at five", "at half past seven", "at noon", "at midnight". Günün belirli anları da "at" alır: "at night" gece, "at lunchtime" öğle yemeği vaktinde. İngiliz İngilizcesinde hafta sonu da "at the weekend" diye söylenir; Amerikan İngilizcesinde ise "on the weekend" daha yaygındır.

On: günler ve tarihler

"On" günlerle kullanılır: "on Monday" pazartesi, "on Friday" cuma. Bir alışkanlığı anlatırken gün adı çoğul yapılır: "on Mondays" pazartesileri. Belirli tarihler ve özel günler de "on" alır: "on my birthday" doğum günümde, "on New Year's Day" yılbaşı günü.

Günle günün bir bölümü birleşirse gün kazanır ve "on" kullanılır: "on Monday morning" pazartesi sabahı, "on Friday evening" cuma akşamı. "In the morning" demek doğrudur, ama pazartesi eklendiğinde "on" gelir.

In: uzun dönemler

"In" günün bölümleriyle kullanılır: "in the morning", "in the afternoon", "in the evening". Aylar, mevsimler ve yıllar da "in" alır: "in May" mayısta, "in summer" yazın, "in 2026" 2026'da. Bunlar birkaç saatten uzun, geniş zaman dilimleridir.

Burada bilinen bir istisna var: "in the evening" ama "at night". Gece, İngilizcede günün öteki bölümleri gibi davranmaz. Bunu kural olarak değil, ezberlenecek bir kalıp olarak öğrenmek en kolayıdır.

Edat gelmeyen yerler

Bazı zaman sözcüklerinin önüne hiçbir edat gelmez. "This", "next", "last" ve "every" ile başlayan zamanlar çıplak kullanılır: "this morning" bu sabah, "next Monday" gelecek pazartesi, "every day" her gün. "Today", "tomorrow" ve "tonight" da edat almaz: "I'm free tomorrow".

Yani "on next Monday" ya da "in this morning" demek yanlıştır. Bu sözcükler zamanı zaten belirlediği için edata ihtiyaç kalmaz.

Türkçe köprüsü

Türkçede zaman bildirmenin en yaygın yolu "-de" ekidir: "saat beşte", "mayısta", "2026'da", "hafta sonunda". "Yazın" ya da "sabahleyin" gibi başka eklerle kurulan biçimler de vardır; bazı zamanları ise hiç ek almadan söyleriz: "pazartesi geliyorum", "sabah kalkarım". Türkçe, zamanın uzunluğuna göre ayrı bir sözcük seçmez.

İngilizce ise bu seçimi zorunlu kılar. Türkçedeki tek "-de", İngilizcede üçe bölünür ve hangisinin geleceğini zamanın uzunluğu belirler. Bu yüzden ilk denemelerde ya her yere aynı edat konur, çoğunlukla "in", ya da edat tamamen düşer. "In Monday" ve "I come Monday" gibi cümleler bu iki alışkanlığın ürünüdür.

Türkçeden kalan yararlı bir alışkanlık da var. Türkçede "bu sabah", "gelecek hafta", "her gün" derken ek kullanmayız. İngilizcede de "this morning", "next week", "every day" edatsız kalır. Burada iki dil aynı yoldan gider; Türkçedeki eksiz kullanımı İngilizceye olduğu gibi taşıyabilirsin.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep, Sophie'nin düzeltmelerini okuyup yeni bir mesaj yazıyor.

Mesajda üç edat da doğru yerinde: gün "on", saat "at", günün bölümleri "in". Sophie kısa bir cevap yazıyor: "Perfect. See you next Monday!" "Next Monday" edatsız, çünkü "next" zamanı zaten belirliyor.

Bir doktor randevusu ayarlarken de aynı üç sözcük gerekir.

Tek bir cümlede üç edat da var ve hepsi kendi ölçüsünde: gün, saat, günün bölümü. Resepsiyon görevlileri bu kalıbı sık kullanır, bu yüzden bu sırayla duymaya alışmak işine yarar.

Sık yapılan hata

Aynı karışıklık günün bölümlerinde de görülür: "at the morning" ya da "on the evening". Doğrusu "in the morning" ve "in the evening"; yalnızca gece "at night" ile söylenir. Emin olmadığında piramidi hatırla: saat mi, gün mü, daha uzun bir dönem mi?

Mini alıştırma

1. "Saat yedide" İngilizcede hangi edatla söylenir?
2. "Cumartesi" için hangi edat kullanılır?
3. "Yazın" ve "mayısta" hangi edatı alır?
4. "Pazartesi sabahı" nasıl söylenir?
5. "I'm busy on next Monday" cümlesini düzelt.

Cevaplar

1. "At": "at seven".
2. "On": "on Saturday".
3. "In": "in summer", "in May".
4. "On Monday morning"; gün eklenince "on" gelir.
5. "I'm busy next Monday"; "next" ile edat kullanılmaz.

Sesli tekrar görevi

Sonra bir arkadaşınla buluşmayı ayarlayan kısa bir mesajı sesli oku ve kaydet: gün, saat ve günün bölümü aynı cümlede olsun. Dinlerken her edatın zamanın uzunluğuna uyup uymadığını kontrol et; "next" ve "this" önünde edat kullanmadığına dikkat et.

Özet kartı

1. At saatler ve anlar için: at five, at noon, at night.
2. On günler ve tarihler için: on Monday, on Mondays, on my birthday.
3. In uzun dönemler için: in the morning, in May, in summer, in 2026.
4. Gün ile günün bölümü birleşince "on": on Monday morning.
5. This, next, last, every, today ve tomorrow ile edat kullanılmaz.
6. Türkçedeki tek "-de", İngilizcede zamanın uzunluğuna göre at, on ve in olarak üçe ayrılır.

Sonraki derse köprü

Artık bir doğum gününün mayısta olduğunu söyleyebiliyorsun. Peki tam tarihi, örneğin mayısın beşini, nasıl söyleyeceksin? İngilizcede tarih söylerken sıradan sayılar değil, "birinci", "ikinci", "üçüncü" anlamına gelen sıra sayıları kullanılır ve bunların bir kısmı beklenmedik biçimlere sahiptir. Sıradaki derste ayları, günleri, tarihleri ve sıra sayılarını öğreneceksin.