Her gün ne yaparsın? Geniş zaman (Present Simple)

Merak sorusu

Zeynep'in yeni işteki ilk haftası. Öğle arasında Sophie onu arıyor ve merakla soruyor: "So, what's your day like?" Zeynep anlatmaya başlıyor, Türkçede nasıl düşünüyorsa öyle: "Every day I am getting up at seven. I am going to work at eight." Sophie gülüyor: "Every day? You mean you get up at seven."

Zeynep'in cümleleri anlaşılırdı ama İngiliz kulağına tuhaf geldi. Türkçede "her gün yedide kalkıyorum" dediğimizde "-yor" eki bir alışkanlığı anlatabilir. İngilizcede ise her gün tekrarlanan işler için ayrı bir zaman vardır ve o zamanın kendine özgü, sade bir biçimi vardır. Bu ders o zamanı, geniş zamanı anlatıyor.

Anlatım

Biçim: fiilin yalın hâli

İngilizcede geniş zaman, fiilin en sade hâliyle kurulur. "Work" çalışmak, "I work" çalışırım; "live" yaşamak, "we live" yaşarız demektir. "I", "you", "we" ve "they" öznelerinden sonra fiil hiçbir ek almaz; sözlükte nasıl yazıyorsa öyle kullanılır.

Bu, Türkçeyle karşılaştırıldığında şaşırtıcı derecede basittir. Türkçede "çalışırım", "çalışırsın", "çalışırız", "çalışırlar" diye her kişi ayrı bir ek alır. İngilizcede bu dört kişi için fiil tek bir biçimde kalır; kişiyi fiilden önce gelen özne söyler. "He" ve "she" ile fiile küçük bir ek gelir; onu bir sonraki derste göreceğiz.

Ne zaman kullanılır?

Geniş zaman öncelikle alışkanlıkları ve rutinleri anlatır: her gün, her hafta, her sabah tekrarlanan işleri. "I get up at seven" yedide kalkarım, "We have breakfast together" kahvaltıyı birlikte yaparız. Bu cümleler bugün olup bitmiş bir şeyi değil, düzenli olarak tekrarlanan bir durumu anlatır.

Geniş zaman kalıcı durumları da anlatır. "I live in Izmir" İzmir'de yaşarım, "We work in a bank" bir bankada çalışırız. Bu işler şu an, bu saniye olmuyor olabilir; ama hayatının bir parçası oldukları için geniş zamanla söylenir. Genel doğrular da aynı zamanla kurulur: "Cats sleep a lot" kediler çok uyur.

Günün fiilleri

Bir günü anlatmak için birkaç kalıplaşmış ifade çok işe yarar. "Get up" kalkmak, "have breakfast" kahvaltı yapmak, "go to work" işe gitmek, "have lunch" öğle yemeği yemek, "come home" eve gelmek, "cook dinner" akşam yemeği pişirmek, "watch TV" televizyon izlemek, "go to bed" yatmak demektir.

Bu kalıplarda küçük tuzaklar var. "Go to work", "go to school" ve "go to bed" kalıplarında "the" kullanılmaz; bu işler genel bir etkinlik olarak düşünülür. "Come home" kalıbında ise "to" bile gelmez: "I come home at six" deriz, "to home" demeyiz. "Have" fiili yemek öğünleriyle birlikte "yemek" anlamı taşır: "have lunch" öğle yemeği yemek.

Zaman sözcükleri

Geniş zamanla birlikte sık kullanılan zaman sözcükleri de vardır. "Every day" her gün, "every morning" her sabah, "in the evening" akşamları, "on Mondays" pazartesileri demektir. Bu ifadeler genellikle cümlenin sonuna gelir: "I go to the gym on Mondays". Vurgu için başa da alınabilir: "Every morning, I drink coffee."

"At seven", "at eight" gibi saat ifadeleri de rutinlerin vazgeçilmez parçasıdır. Saati ve zaman edatlarını bu modülün ilerleyen derslerinde ayrıntılı göreceğiz; şimdilik "at" sözcüğünün saatten önce geldiğini bilmen yeterli.

Türkçe köprüsü

Türkçenin geniş zamanı, "-r" ya da "-ir" ekiyle kurulur: "çalışırım", "okurum", "gelirim". İngilizcedeki present simple bu zamanın doğal karşılığıdır. İkisi de alışkanlıkları, kalıcı durumları ve genel doğruları anlatır. "Kediler çok uyur" ile "Cats sleep a lot" aynı işi görür.

Ama günlük Türkçede alışkanlıkları çoğu zaman şimdiki zamanla da anlatırız. "Her gün yedide kalkıyorum", "Bir bankada çalışıyorum" demek son derece doğaldır. İngilizcede ise bu kullanım yoktur. Şimdiki zaman, yani "-ing" ile kurulan yapı, İngilizcede o an olan ya da geçici bir durumu anlatır. Her gün tekrarlanan bir iş için şimdiki zamanı kullanmak, Türkçeden İngilizceye geçerken çok sık görülen bir kaymadır.

Bu yüzden Türkçeden çeviri yaparken ekin kendisine değil, anlama bak. Cümle "her gün", "genellikle", "hep" gibi bir alışkanlık anlatıyorsa, Türkçede "-yor" olsa bile İngilizcede geniş zaman kullanılır. "Her gün yedide kalkıyorum" İngilizcede "I get up at seven every day" olur. Şimdiki zamanın İngilizcede ne zaman kullanıldığını ilerideki bir derste ayrıca göreceğiz.

Gerçek hayattan örnekler

Zeynep, Sophie'ye günlük rutinini bu kez doğru zamanla anlatıyor.

Her cümle "I" ile başlıyor ve fiil hiçbir ek almadan duruyor: "get up", "have", "go", "finish", "come". Sophie bu kez duraksamadan dinliyor. Zeynep'in rutini, bir kez olup bitmiş işler değil, her gün tekrarlanan bir düzen olarak anlaşılıyor.

Bir iş başvurusu formunda da geniş zaman karşına çıkar. "Tell us about yourself" yani kendinden bahset bölümünde kısa ve sade cümleler yazarsın.

Türkçe çeviride "yaşıyorum" ve "çalışıyorum" demek doğal geliyor; İngilizcede ise üçü de geniş zamanla kuruluyor, çünkü üçü de kalıcı durumları anlatıyor.

Sık yapılan hata

Bir başka sık hata da "to be" fiilini fiilin önüne eklemektir: "I am work in a bank". Burada iki fiil yan yana gelmiş. Geniş zamanda "am", "is" ya da "are" kullanılmaz; fiil tek başına yeterlidir: "I work in a bank". "To be" yalnızca fiilsiz cümlelerde, "I am a nurse" gibi cümlelerde gerekir.

Mini alıştırma

1. "Bir bankada çalışırım" cümlesinin İngilizcesi nedir?
2. "I", "you", "we" ve "they" ile geniş zamanda fiil ek alır mı?
3. "Her gün yedide kalkıyorum" İngilizcede hangi zamanla söylenir?
4. "Go to bed" kalıbında neden "the" kullanılmaz?
5. "I am live in Izmir" cümlesini düzelt.

Cevaplar

1. "I work in a bank."
2. Hayır; fiil yalın hâliyle kullanılır: I work, we work, they work.
3. Geniş zamanla: "I get up at seven every day."
4. Yatmak genel bir etkinlik olarak düşünülür; belirli bir yatak kastedilmez.
5. "I live in Izmir"; geniş zamanda "am" kullanılmaz.

Sesli tekrar görevi

Anlatımı kaydet ve dinlerken iki şeye dikkat et: hiçbir cümlede "am", "is" ya da "are" ile "-ing" kullandın mı, ve "go to work", "come home" gibi kalıpları doğru söyledin mi? Sonra aynı rutini ailen için "we" ile yeniden anlat: "We have dinner at eight".

Özet kartı

1. Geniş zaman fiilin yalın hâliyle kurulur: I work, you live, we go, they have.
2. Alışkanlıkları, kalıcı durumları ve genel doğruları anlatır.
3. Günün kalıpları: get up, have breakfast, go to work, have lunch, come home, go to bed.
4. Go to work, go to school ve go to bed kalıplarında "the" yoktur; come home kalıbında "to" da yoktur.
5. Türkçede alışkanlık için "-yor" kullanılsa bile İngilizcede geniş zaman kullanılır.
6. Geniş zamanda "am, is, are" fiilden önce gelmez: I work, I am work değil.

Sonraki derse köprü

Zeynep kendi gününü anlattı. Şimdi Sophie, Zeynep'in rutinini başka bir arkadaşına aktarıyor ve cümlelerine "she" ile başlıyor. Bu kez fiillerin sonunda küçük bir değişiklik fark edeceksin: "get" artık yalnız değil, arkasında bir ses daha var. Bu küçük ekin neden yalnızca "he", "she" ve "it" ile geldiğini ve nasıl söylendiğini sıradaki derste göreceksin.