Isn't ve aren't — "to be" ile olumsuz ve soru cümleleri

Merak sorusu

Selin'in telefonuna dil değişim grubundan bir mesaj düşüyor. Lucas'ın mesajında iki soru var: biri Selin'in okuyup okumadığını, öteki yaşadığı şehrin büyüklüğünü soruyor. Selin ilkine "hayır, öğrenci değilim", ötekine kısaca "evet, büyük" demek istiyor.

Şimdiye kadar Selin "I'm Turkish" gibi yalnızca olumlu cümleler kurabiliyordu. Ama "değil" demek ve karşısındakine soru sormak için aynı fiili farklı biçimlerde kullanması gerekiyor. İyi haber şu: yeni bir fiil öğrenmek gerekmiyor. "Am, is, are" sözcükleri bu iki işi de küçük bir hareketle yapıyor. Bu ders o hareketi anlatıyor.

Anlatım

Olumsuz: "not" nereye gelir?

İngilizcede bir cümleyi olumsuz yapmak için "to be" fiilinin hemen arkasına "not" eklenir. "I am a student" cümlesi "I am not a student" olur, yani öğrenci değilim. "She is Turkish" cümlesi "She is not Turkish" olur. "Not" her zaman fiilin arkasında durur.

Konuşmada bu biçimler de kısalır. "Is not" "isn't", "are not" "aren't" olur. "I am not" ise genellikle "I'm not" diye kısaltılır; "amn't" diye bir biçim standart İngilizcede kullanılmaz. Kısaltmanın iki yolu da vardır: "She isn't Turkish" ile "She's not Turkish" aynı şeyi söyler ve ikisi de günlük konuşmada duyulur.

Soru: fiil öne geçer

Evet ya da hayır diye cevaplanan bir soru kurmak için "to be" fiili öznenin önüne alınır. "You are a student" cümlesi "Are you a student?" olur. "Eskisehir is big" cümlesi "Is Eskisehir big?" olur. Cümlenin geri kalanı yerinde kalır; yalnızca fiil ile özne yer değiştirir.

Konuşurken bu soruların sesi de değişir. Evet-hayır sorularında ses cümlenin sonuna doğru genellikle yükselir. Bu yükseliş, dinleyene bir soru geldiğini haber verir ve yazıdaki soru işaretinin sesteki karşılığı gibidir.

Kısa cevaplar

İngilizcede evet-hayır sorularına çoğu zaman kısa bir cevap verilir: "Yes" ya da "No", ardından özne ve aynı fiil. "Are you a student?" sorusuna "Yes, I am" ya da "No, I'm not" dersin. "Is it big?" sorusuna "Yes, it is" ya da "No, it isn't" dersin.

Burada önemli bir kural var. Olumlu kısa cevapta fiil kısaltılmaz. "Yes, I am" doğrudur, "Yes, I'm" yanlıştır. "Yes, she is" doğrudur, "Yes, she's" yanlıştır. Kısaltılmış biçim cümlenin sonunda tek başına duramaz; olumsuz cevapta ise kısaltma rahatça kullanılır: "No, she isn't."

Türkçe köprüsü

Olumsuzlukta Türkçe ile İngilizce birbirine şaşırtıcı biçimde yakındır. Türkçede fiilsiz cümleleri olumsuz yapmak için ayrı bir sözcük kullanırız: "değil". "Öğrenciyim" "öğrenci değilim" olur. İngilizce de ayrı bir sözcük kullanır: "not". "I'm a student" "I'm not a student" olur. İki dilde de olumsuzluk bir ek değil, bağımsız bir sözcüktür.

Soru kurarken ise yollar ayrılır. Türkçede sözcüklerin yeri değişmez; sonuna "mi" soru eki eklenir: "Öğrenci misin?" İngilizcede ise sözcüklerin yeri değişir: fiil öne geçer. Bu yüzden Türkçe kafayla kurulan ilk soru çoğu zaman "You are a student?" olur; sıra değişmez, yalnızca sona bir soru tonu eklenir. Konuşmada bu bazen şaşkınlık bildirmek için kullanılır, ama sıradan bir soru için fiilin öne geçmesi gerekir. "Mi" eki ile İngilizce soru düzeninin geniş karşılaştırması, Modül 1.2'deki soru dersinde bizi bekliyor.

Kısa cevaplar da farklı işler. Türkçede "Öğrenci misin?" sorusuna "Evet" ya da "Evet, öğrenciyim" deriz. İngilizcede tek başına "Yes" demek biraz kuru kalır; "Yes, I am" daha doğal ve kibar bir cevaptır.

Gerçek hayattan örnekler

Selin, Lucas'a cevabını yazıyor.

Bu kısa mesajda dersin iki yarısı bir arada: olumsuz "I'm not" ve "isn't", olumlu "is". Ardından Selin de Lucas'a soru soruyor: "Are you a teacher?" Lucas'ın cevabı kısa geliyor: "Yes, I am!" Kısa cevapta "am" kısaltılmamış, çünkü cümlenin sonunda duruyor.

Aynı kalıp bir otel resepsiyonunda da işe yarar. Odanın hazır olup olmadığını soruyorsun.

"Ready" hazır demektir. Görevli olumsuz kısa cevapta "isn't" kısaltmasını rahatça kullandı.

Sık yapılan hata

Bir başka yaygın hata "not" sözcüğünün yeriyle ilgilidir. Türkçede "değil" sözcüğü cümlenin sonuna yakın durduğu için bazı öğrenciler "I am a student not" ya da "I not am a student" gibi diziler kurar. "Not" her zaman fiile yapışık durur, onun hemen arkasında: "I am not a student."

Mini alıştırma

1. "She is a doctor" cümlesini olumsuz yap.
2. "Are not" nasıl kısaltılır?
3. "You are from Izmir" cümlesini soru yap.
4. "Are you a teacher?" sorusuna olumlu kısa cevap ver.
5. "Yes, she's" cevabı neden yanlıştır?

Cevaplar

1. "She isn't a doctor" ya da "She's not a doctor."
2. "Aren't" diye kısaltılır.
3. "Are you from Izmir?"
4. "Yes, I am."
5. Olumlu kısa cevapta fiil kısaltılmaz; doğrusu "Yes, she is."

Sesli tekrar görevi

Sonra bu sorulara kendin kısa cevaplar ver: iki tanesine "Yes, I am" ya da "Yes, it is", iki tanesine "No, I'm not" ya da "No, it isn't". Hepsini kaydet ve dinlerken olumlu kısa cevaplarda kısaltma kullanmadığını kontrol et.

Özet kartı

1. Olumsuz cümlede "not" fiilin hemen arkasına gelir: I am not, she is not, they are not.
2. Kısaltmalar: I'm not, isn't, aren't; ayrıca she's not, they're not.
3. Evet-hayır sorusunda fiil öznenin önüne geçer: Are you a student? Is it big?
4. Soru sonunda ses genellikle yükselir.
5. Kısa cevaplar: Yes, I am. No, I'm not. Yes, it is. No, it isn't.
6. Olumlu kısa cevapta kısaltma kullanılmaz: "Yes, I'm" yanlış, "Yes, I am" doğru.

Sonraki derse köprü

Selin "I'm not a student" derken de, Lucas'a "Are you a teacher?" diye sorarken de meslek adından önce küçük bir sözcük kullandı: "a". Türkçede "öğretmen misin" derken böyle bir sözcüğe ihtiyaç duymayız; bazen "bir" deriz ama çoğu zaman söylemeyiz bile. İngilizcede ise bu küçük sözcük düştüğünde cümle eksik kalır ve bazen "a" yerine "an" gelir. Sıradaki Türkçe Köprüsü dersi, Türkçede bulunmayan bu sözcüğün neden şart olduğunu anlatıyor.