Nerelisin? Ülkeler ve milliyetler

Merak sorusu

Pazardaki satıcı sebzenin adını söyledikten sonra senin aksanını fark ediyor ve merakla soruyor: "Where are you from?" Sen hızla cevap veriyorsun: "I'm Turkey!" Satıcı bir an duraklıyor, sonra gülümsüyor: "Ah, you're from Turkey. You're Turkish!"

Satıcı seni anladı, ama cümleni kibarca düzeltti. "I'm Turkey" demek, İngilizcede "Ben Türkiye'yim" gibi duyulur; sanki kendin bir ülkeymişsin gibi. Türkçede "Türküm" ile "Türkiyeliyim" arasındaki fark ne kadar küçükse, İngilizcede ülke adı ile milliyet sözcüğü arasındaki fark o kadar belirgindir. Bu ders, nereli olduğunu doğru söylemeyi anlatıyor.

Anlatım

Soru: Where are you from?

Birinin nereli olduğunu sormanın en yaygın yolu "Where are you from?" sorusudur. "Where" nerede, "from" ise -den, -dan demektir. Soru kelime kelime "Sen nereden sin?" gibi bir düzen taşır. "From" sözcüğünün sorunun sonunda kalması İngilizcede tamamen doğaldır.

Bu soruya iki biçimde cevap verebilirsin. Birinde ülkenin adını "from" ile söylersin, ötekinde milliyet sözcüğünü "from" olmadan kullanırsın. İki cevap da "to be" fiiliyle, çoğu zaman kısa "I'm" biçimiyle kurulur.

Ülke adı mı, milliyet mi?

"From" sözcüğünden sonra ülkenin adı gelir: "I'm from Germany", "She's from Japan". "From" olmadan ise milliyet sözcüğü gelir: "I'm German", "She's Japanese". İkisini karıştırıp "I'm from German" ya da "I'm Germany" demek, Türkçede "Almanyaım" ya da "Almandanım" demek gibi duyulur.

Türkiye'nin İngilizce adı konusunda bilmen gereken bir ayrıntı var. 2022'de Birleşmiş Milletler, Türkiye'nin talebiyle ülkenin İngilizce adını "Türkiye" olarak kaydetti. Resmi belgelerde ve kurumsal yazışmalarda bugün "Türkiye" kullanılır. Gündelik konuşmada ise pek çok İngilizce konuşan hâlâ "Turkey" der. İki adı da duyacaksın; kendin için hangisini seçersen anlaşılırsın.

Milliyet sözcüklerinin kalıpları

Milliyet sözcüklerinin çoğu birkaç ekten biriyle kurulur. "-ish" ile bitenler: Turkish, British, English, Spanish, Irish. "-an" ya da "-ian" ile bitenler: German, American, Italian, Russian, Brazilian. "-ese" ile bitenler: Chinese, Japanese, Portuguese.

Bazıları bu kalıplara uymaz ve ayrı ayrı öğrenilir. Fransa "France", Fransız "French" olur. Hollanda "the Netherlands", Hollandalı "Dutch" olur. Yunanistan "Greece", Yunan "Greek" olur. Bu düzensiz sözcükler az sayıdadır ve sık kullanıldıkları için çabuk yerleşir.

Dil adları

İngilizcede bir ülkenin dilinin adı çoğu zaman milliyet sözcüğüyle aynıdır. "Turkish" hem Türk hem Türkçe, "German" hem Alman hem Almanca, "Japanese" hem Japon hem Japonca demektir. Hangisinin kastedildiğini cümlenin kendisi söyler: "I'm Turkish" Türküm, "I speak Turkish" Türkçe konuşuyorum demektir.

Bunun en bilinen örneği İngilizcenin kendisidir. "English" hem İngilizce dili hem de İngiltere'den gelen birini anlatır. Ama dikkat: İngiltere, Birleşik Krallık'ın bir parçasıdır. İskoçya'dan biri "Scottish", Galler'den biri "Welsh" olarak tanımlanır ve kendisine "English" denmesinden hoşlanmayabilir. Birleşik Krallık'ın tamamı için "British" kullanılır.

Türkçe köprüsü

Türkçede nerelilik çoğu zaman bir ekle kurulur. "İzmirliyim", "Türkiyeliyim", "Londralı" derken "-li" eki "oradan gelen" anlamını taşır. İngilizce bu eki bir sözcüğe çevirir: "from". "İzmirliyim" İngilizcede "I'm from Izmir" olur. Türkçede tek sözcükte birleşen bilgi, İngilizcede yine ayrı parçalara dağılır.

Dil adında ise iki dil farklı yollar izler. Türkçede milliyet ile dil ayrı sözcüklerdir: Türk ve Türkçe, Alman ve Almanca. "-ce" ya da "-ca" eki dili gösterir. İngilizcede bu ek yoktur; aynı sözcük hem milliyet hem dil olarak kullanılır. Türkçe düşünen biri bu yüzden "I speak Turkce" gibi bir sözcük arar, oysa "I speak Turkish" yeterlidir.

Büyük harf kuralında ise iki dil birbirine yakındır. Türkçede de "Türk", "İtalyan", "Türkçe" büyük harfle yazılır. İngilizcede ülke, milliyet ve dil adları her zaman büyük harfle başlar ve bu kural sıfat olarak kullanıldıklarında da geçerlidir: "a Turkish restaurant", "Italian food".

Gerçek hayattan örnekler

Bir havalimanında pasaport kontrolü sırasındasın. Görevli pasaportuna bakıp kısa bir soru soruyor.

Bu soru nereli olduğunu değil, o gün hangi şehirden uçtuğunu soruyor; bu yüzden cevap bir şehir adıyla, "from" ile verilir. Nereli olduğunu sormak isteseydi görevli "Where are you from?" derdi. İki soru benzer görünür, ama biri kökeni, öteki yolculuğu sorar.

Aynı gün bir otelin kahvaltı salonunda başka bir misafirle tanışıyorsun. "I'm Ana, I'm from Brazil" diyor. Senin karşılığın hazır: "Nice to meet you. I'm from Izmir, in Türkiye." Şehir adını ülkeyle birlikte söylemek, karşındakinin haritada yeri bulmasını kolaylaştırır.

Sık yapılan hata

Buna benzer bir karışıklık da "I'm from Turkish" biçiminde görülür. Burada "from" doğru yerde ama ardından ülke adı yerine milliyet sözcüğü gelmiş. Kendine basit bir kontrol sorusu sorabilirsin: "from" dedikten sonra haritada gösterilebilecek bir yer adı söyledim mi? Söylemediysen cümleyi "I'm Turkish" diye kısaltmak daha doğrudur.

Mini alıştırma

1. Birinin nereli olduğunu sormak için hangi soruyu kullanırsın?
2. "Türküm" cümlesinin İngilizcesi nedir?
3. "Türkiye'denim" cümlesi İngilizcede nasıl söylenir?
4. "German" sözcüğü hangi iki anlamı taşır?
5. İskoçya'dan gelen birine "English" demek neden yanlış olabilir?

Cevaplar

1. "Where are you from?"
2. "I'm Turkish."
3. "I'm from Turkey" ya da "I'm from Türkiye."
4. Hem Alman hem Almanca anlamına gelir.
5. İskoçya İngiltere'nin değil Birleşik Krallık'ın parçasıdır; İskoçyalı biri için "Scottish" ya da "British" denir.

Sesli tekrar görevi

Bu cümleleri kaydet ve dinlerken iki şeye bak: "from" sözcüğünden sonra bir ülke ya da şehir adı mı geldi, "from" olmayan cümlelerde milliyet sözcüğü mü kullanıldı? Karıştırdığın bir cümle varsa onu doğru biçimiyle yeniden söyle.

Özet kartı

1. Nerelilik "Where are you from?" ile sorulur.
2. Ülke adı "from" ile, milliyet sözcüğü "from" olmadan kullanılır: I'm from Turkey, I'm Turkish.
3. Ülkenin resmi İngilizce adı 2022'den beri "Türkiye"; gündelik dilde "Turkey" de yaygındır.
4. Milliyet sözcükleri çoğunlukla -ish, -an ya da -ian ve -ese ile biter; French, Dutch, Greek gibi düzensizler ayrıca öğrenilir.
5. Dil adı çoğu zaman milliyet sözcüğüyle aynıdır: Turkish hem Türk hem Türkçedir.
6. Türkçedeki "-li" eki İngilizcede "from" olur: İzmirliyim, I'm from Izmir.

Sonraki derse köprü

Artık adını heceleyebiliyor, kendini "I'm" ile tanıtabiliyor, aileni anlatabiliyor ve nereli olduğunu söyleyebiliyorsun. Bu parçaların hepsi, Seviye 0'ın sonunda kaydedeceğin otuz saniyelik bir "Kendimi tanıtıyorum" konuşmasında bir araya gelecek. Sıradaki büyük tekrar dersi, alfabeden cümle kurmaya kadar bu seviyenin bütün adımlarını o kısa konuşmanın içinden geçirerek tekrar ediyor.