İngilizcede "o" neden üç tane?

Merak sorusu

Yeni iş yerinde öğle arasında bir iş arkadaşına ablandan söz ediyorsun. Ablan bir hastanede çalışıyor ve çok yoğun. Anlatırken hızlanıyorsun ve bir yerde şöyle diyorsun: "My sister works in a hospital. He works every weekend." İş arkadaşın bir an duraklıyor: "He? Your sister?"

Türkçede böyle bir karışıklık olmaz, çünkü "o" hem kadın hem erkek hem de bir eşya için kullanılır. İngilizcede ise "o" sözcüğü üçe bölünür ve hangisini seçtiğin, kimden söz ettiğini anında söyler. Bu ders, kişi sözcüklerinin, yani zamirlerin İngilizcede nasıl çalıştığını anlatıyor.

Anlatım

Zamir nedir?

Bir ismin yerine geçen kısa sözcüklere zamir denir. "Emma" demek yerine "o", "ben ve arkadaşlarım" demek yerine "biz" deriz. Zamirler konuşmayı hızlandırır ve aynı adı tekrar tekrar söylemekten kurtarır.

İngilizcede cümlenin başında duran, işi yapan kişiyi gösteren zamirler şunlardır: I, you, he, she, it, we ve they. Bunları birer birer tanıyalım.

Ben, sen ve biz

"I" ben demektir ve "ay" diye söylenir. İngilizcede "I" cümlenin neresinde olursa olsun her zaman büyük harfle yazılır. Bu, İngilizce yazımın küçük ama katı kurallarından biridir.

"You" sen demektir ve "yu" diye söylenir. Aynı sözcük siz demektir: tek bir kişiye de, bir gruba da, saygıyla konuştuğun bir büyüğe de "you" dersin. "We" biz demektir; w için dudaklarını yuvarlayarak "wii" dersin.

Üç ayrı "o": he, she, it

Türkçedeki tek "o", İngilizcede üç sözcüğe ayrılır. "He" bir erkek ya da oğlan için, "she" bir kadın ya da kız için kullanılır. "It" ise bir eşya, bir yer, bir fikir ya da çoğu zaman bir hayvan içindir.

"He" sözcüğü "hii" gibi, h sesi duyularak söylenir. "She" sözcüğü "şii" gibi söylenir; baştaki "sh" Türkçedeki ş sesini verir. "It" ise kısa ve gevşek bir i ile söylenir, uzatılmaz.

Evcil hayvanlar için İngilizler çoğu zaman "it" yerine hayvanın cinsiyetine göre "he" ya da "she" kullanır, özellikle de hayvan tanıdıkları bir köpek ya da kediyse. Bu bir sevgi göstergesidir; tanımadığın bir hayvan için "it" demek ise tamamen doğaldır.

Onlar: they

"They" onlar demektir ve hem insanlar hem eşyalar için kullanılır. "They" sözcüğünün başında titreşimli th sesi vardır; dil dişlere değer, boğaz titreşir ve sözcük kabaca "dhey" gibi çıkar. Türkçedeki gibi d ile "dey" dersen anlaşılırsın, ama doğru th sesiyle söylemek aksanını çok daha doğal yapar.

Günümüz İngilizcesinde "they" bir kişi için de kullanılabilir. Cinsiyetini bilmediğin ya da belirtmek istemediğin birinden söz ederken "they" demek yaygınlaşmış ve kabul gören bir kullanımdır. Örneğin bir e-postayı kimin gönderdiğini bilmiyorsan "They sent an email" diyebilirsin.

Zamir boş bırakılmaz

Cümle düzenini öğrenirken İngilizcede öznenin atılmadığını görmüştük. Zamirler bu kuralın en sık görünen yüzüdür. Türkçede "Ankara'da yaşıyor" dediğinde kimin yaşadığını ek söyler. İngilizcede "lives in Ankara" tek başına eksik kalır; başına "he" ya da "she" gelmek zorundadır.

Bu örnek cümlelerde fiilin sonunda bir "-s" gördün: "he lives", "she works". Bu küçük ekin görevini geniş zamanı işlerken açacağız. Şimdilik zamirleri doğru seçmeye odaklan.

Türkçe köprüsü

Türkçe kişileri cinsiyete göre ayırmaz. "O geldi" dediğinde kadın mı erkek mi geldiği cümlede yoktur; bunu bağlamdan anlarız. İngilizce ise üçüncü kişiden söz ederken cinsiyeti neredeyse her cümlede söyler. Türkçe konuşan biri için bu yeni bir dikkat noktasıdır: her "o" dediğinde bir an durup kimden söz ettiğini düşünmek gerekir.

Tersi de geçerli. Türkçede "sen" ile "siz" ayrılır ve bu ayrım saygı ya da sayı bildirir. İngilizcede "you" bu ayrımı yapmaz. Türkçe konuşan birinin ilk günlerde "you" dediğinde kendini kaba hissetmesi doğaldır, ama İngilizcede saygı başka yollarla, sözcük seçimi ve kibar kalıplarla gösterilir. "You" demek kimseyi küçümsemez.

Bir de ek meselesi var. Türkçede kişiyi çoğu zaman fiilin sonundaki ek gösterir: "geliyorum", "geliyorsun", "geliyor". Zamir söylemek isteğe bağlıdır ve vurgu için kullanılır. İngilizcede zamir zorunludur, çünkü fiil kişiyi göstermeye yetmez. Türkçede "Ben geliyorum" demek vurgudur; İngilizcede "I am coming" demek sıradan bir cümledir.

Gerçek hayattan örnekler

İş arkadaşınla sohbet devam ediyor. Bu kez aileni doğru zamirlerle anlatıyorsun.

Birinci cümlede ablan için "she", ikincide dükkân için "it" kullandın. Türkçede iki cümlede de "o" dersin ve dinleyen neyin kastedildiğini bağlamdan çıkarır. İngilizcede ise zamirin kendisi dinleyene yol gösterir: "she" duyduğunda bir kadını, "it" duyduğunda bir şeyi düşünür.

Bir telefon görüşmesinde de zamirler önemlidir. Birinin kim olduğunu soran bir görevliye "She is my mother" dediğinde, karşındaki kişi hem akrabalığı hem de kişinin kadın olduğunu tek cümlede öğrenir.

Sık yapılan hata

Bu hata en çok hızlı konuşurken ortaya çıkar. Yazarken düzeltmek kolaydır, ama sohbette kulağa takılır ve dinleyeni duraksatır. Çalışırken aile üyelerini sırayla sayıp her birinin yanına doğru zamiri söylemek iyi bir alıştırmadır. Birkaç haftalık alıştırmadan sonra "sister" dediğin anda ağzın kendiliğinden "she" sözcüğüne hazırlanır.

Mini alıştırma

1. Türkçedeki "o" İngilizcede hangi üç sözcüğe ayrılır?
2. "I" sözcüğünün yazımıyla ilgili özel kural nedir?
3. "You" sözcüğü hem "sen" hem "siz" anlamına gelir mi?
4. Masandaki bilgisayardan söz ederken hangi zamiri kullanırsın?
5. Cinsiyetini bilmediğin bir kişiden söz ederken hangi zamiri kullanabilirsin?

Cevaplar

1. Erkekler için "he", kadınlar için "she", eşyalar ve çoğu hayvan için "it".
2. Cümlenin her yerinde büyük harfle yazılır.
3. Evet; tek kişiye, bir gruba ve saygıyla konuştuğun birine aynı "you" söylenir.
4. "It"; bilgisayar bir eşyadır.
5. "They"; günümüz İngilizcesinde tek bir kişi için de kullanılabilir.

Sesli tekrar görevi

Bu altı çift cümleyi kaydet. Dinlerken her kadın için "she", her erkek için "he", her eşya için "it" kullanıp kullanmadığını işaretle. Karışan bir yer varsa o çifti bir kez daha söyle.

Özet kartı

1. Özne zamirleri: I, you, he, she, it, we, they.
2. "I" her zaman büyük harfle yazılır.
3. Tek bir "you" sözcüğü sen, siz ve saygılı hitabın hepsini karşılar.
4. Türkçedeki "o" üçe ayrılır: erkek için he, kadın için she, eşya ve çoğu hayvan için it.
5. "They" onlar demektir; cinsiyeti bilinmeyen tek bir kişi için de kullanılabilir.
6. İngilizcede zamir atılmaz; Türkçedeki ekin gördüğü işi zamir görür.

Sonraki derse köprü

Bu derste "He is a nurse", "It is new", "They are my friends" gibi cümleler kurdun ve zamirden sonra hep küçük bir sözcük geldi: bazen "is", bazen "are". Türkçede "hemşiredir", "yenidir" ya da "arkadaşlarımdır" derken bu işi sözcüğün sonundaki ek yapar. İngilizcede aynı iş, zamirin yanında duran ayrı bir fiile verilir ve bu fiil kişiye göre biçim değiştirir. Sıradaki Türkçe Köprüsü dersi, o küçük sözcüğün üç biçimini ve Türkçedeki eklerle ilişkisini anlatıyor.