Aile üyeleri

Merak sorusu

İngiliz bir arkadaşına telefonundan bir bayram fotoğrafı gösteriyorsun. Kalabalık bir sofra, herkes gülümsüyor. Parmağınla birini işaret edip "This is my uncle" diyorsun. Arkadaşın merakla soruyor: "Your mum's brother or your dad's?"

Türkçede bu soruyu hiç duymazsın, çünkü "dayı" ya da "amca" demek cevabı zaten verir. İngilizcede ise ikisi de tek bir sözcükle, "uncle" diye söylenir. Aile sözcükleri iki dilde aynı insanları anlatır, ama onları farklı çizgilerle gruplar. Bu ders o çizgilerin nerede ayrıldığını gösteriyor.

Anlatım

Çekirdek aile

Anne "mother", baba "father" demektir. İkisine birlikte "parents" yani ebeveynler denir. Günlük konuşmada anne için İngiltere'de "mum", Amerika'da "mom", baba için her iki yerde de "dad" kullanılır. Çocuklar anne babalarına çoğu zaman bu kısa biçimlerle seslenir.

Erkek kardeş "brother", kız kardeş "sister" demektir. Oğul "son", kız evlat "daughter" olur. "Daughter" sözcüğündeki gh sessizdir; sözcük kabaca "dootır" gibi söylenir. Çocuk tek başına "child", çoğulu ise düzensiz bir biçimle "children"dır.

"Mother", "father" ve "brother" sözcüklerinde titreşimli th sesi vardır. Dil dişlere değer ve boğazında hafif bir titreşim hissedersin. Bu üç sözcüğü doğru söylemek, th sesini gündelik hayatta çalışmanın en kolay yoludur, çünkü onları sık kullanacaksın.

Büyükler ve geniş aile

Büyükanne "grandmother", büyükbaba "grandfather" demektir; ikisine birden "grandparents" denir. Günlük dilde "grandma" ve "grandpa" daha sık duyulur. Torun ise "grandson" ya da "granddaughter" olur. "Grand-" öneki bir kuşak ötesini gösterir.

Amca, dayı ve teyzenin ya da halanın kocası olan enişte İngilizcede tek bir sözcükte toplanır: "uncle". Hala, teyze ve amcanın ya da dayının eşi olan yenge de "aunt" olur. "Aunt" İngiliz İngilizcesinde "aant" gibi uzun, Amerikan İngilizcesinde çoğu zaman "ent" gibi kısa söylenir. Kuzen ise "cousin"dir ve kız ya da erkek fark etmeksizin kullanılır.

Evlilikle gelen akrabalar

Koca "husband", karı ya da eş "wife" demektir. Evlilikle gelen akrabaların adına "-in-law" eklenir. Kayınvalide "mother-in-law", kayınpeder "father-in-law", görümce ya da baldız "sister-in-law", kayınbirader ya da kız kardeşinin kocası olan enişte "brother-in-law" olur. Türkçenin ayrı ayrı adlandırdığı pek çok akrabayı İngilizce bu tek kalıpla karşılar.

Aileyi tanıtmak

Birini tanıtırken en kısa kalıp "This is my…" yani bu benim… kalıbıdır. "This is my sister" bu benim kız kardeşim demektir. Kaç kardeşin olduğunu söylemek için "I have two brothers" dersin, yani iki erkek kardeşim var. "My" sözcüğünün nasıl çalıştığını ileride ayrıntılı göreceğiz; şimdilik onu hazır bir parça gibi kullanabilirsin.

Türkçe köprüsü

Türkçe akrabaları iki şeye göre ince ince ayırır: kişinin anne tarafından mı baba tarafından mı olduğuna ve bazen yaşına. Anneanne ile babaanne, dayı ile amca, teyze ile hala farklı sözcüklerdir. İngilizce bu ayrımı sözcüğün içine koymaz. "Grandmother" hem anneanneyi hem babaanneyi, "uncle" hem dayıyı hem amcayı anlatır. Hangisi olduğunu söylemek gerekirse ek bir açıklama yapılır: "my mum's brother" ya da "on my father's side", yani baba tarafından.

Yaş ayrımı da farklı işler. Türkçede ablayı, ağabeyi ve küçük kardeşi ayrı sözcüklerle ayırırız. İngilizcede "sister" ve "brother" yaşı söylemez. Yaşı belirtmek istersen önüne "older" ya da "younger" eklersin: "my older sister" ablam, "my younger brother" küçük erkek kardeşim olur. Günlük konuşmada "big sister" ve "little brother" da çok yaygındır.

Bir de hitap farkı var. Türkçede yaşça büyük birine "abla", "abi", "teyze" diye seslenmek saygı ve sıcaklık göstergesidir, akraba olmasa bile. İngilizcede tanımadığın birine "aunt" ya da "sister" diye seslenmek tuhaf karşılanır. Aile sözcükleri İngilizcede çoğunlukla gerçekten aileden biri için kullanılır.

Gerçek hayattan örnekler

Arkadaşınla fotoğrafa bakmaya devam ediyorsunuz. Sen tanıtmayı sürdürüyorsun.

İkinci cümlede "uncle" sözcüğünü ek bir açıklamayla netleştirdin ve arkadaşının sorusu cevabını buldu. "Her husband" ifadesinde de Türkçedeki "enişte" sözcüğünün yerine bir tarif kullandın. İngilizcede bir akraba için tek bir sözcük yoksa, bu tür kısa tarifler en doğal çözümdür.

Başka bir sahne: bir başvuru formu dolduruyorsun ve "Next of kin" diye bir satır görüyorsun. Bu, acil bir durumda aranacak en yakın akraban demektir. Oraya çoğu zaman "mother", "father", "wife" ya da "husband" gibi bir yakınlık bilgisi ve telefon numarası yazılır.

Sık yapılan hata

Buna benzer bir karışıklık teyze ve halada yaşanır. Türkçede ikisini ayırma alışkanlığı, İngilizcede ayrı bir sözcük arama isteği doğurur. Ama İngilizcede her ikisi için de "aunt" yeterlidir. Ayrım önemliyse "my mum's sister" ya da "my dad's sister" diyerek anne ya da baba tarafını belirtirsin.

Mini alıştırma

1. İngiliz İngilizcesinde anne için kullanılan kısa ve samimi sözcük nedir?
2. "Dayı" ve "amca" İngilizcede nasıl söylenir?
3. "Ablam" İngilizcede nasıl söylenir?
4. Kayınvalide için kullanılan İngilizce kalıp nedir?
5. Kuzen sözcüğü kız ve erkek için farklı mıdır?

Cevaplar

1. "Mum"; Amerikan İngilizcesinde "mom" denir.
2. İkisi için de "uncle" denir; taraf gerekirse "my mum's brother" gibi açıklanır.
3. "My older sister" ya da günlük dilde "my big sister".
4. "Mother-in-law"; evlilikle gelen akrabalara "-in-law" eklenir.
5. Hayır; "cousin" iki cinsiyet için de aynıdır.

Sesli tekrar görevi

Bu tanıtımı baştan sona kaydet. Dinlerken "mother", "father" ve "brother" sözcüklerinde th sesinin dişlerin arasından çıkıp çıkmadığına, "daughter" sözcüğünde gh'nin sessiz kalıp kalmadığına bak.

Özet kartı

1. Mother, father, parents; günlük dilde mum ya da mom ve dad.
2. Brother ve sister yaşı söylemez; yaş için "older" ve "younger" eklenir.
3. Uncle hem amca hem dayı, aunt hem hala hem teyzedir; taraf gerekirse açıklanır.
4. Grandmother ve grandfather her iki taraf için de kullanılır; "grand-" bir kuşak ötesini gösterir.
5. Evlilikle gelen akrabalar "-in-law" ile kurulur: mother-in-law.
6. Mother, father ve brother titreşimli th ile söylenir; daughter sözcüğünde gh sessizdir.

Sonraki derse köprü

Bu modülde selamlaştın, sayıları kullandın, renklerle eşyaları tarif ettin ve şimdi de aileni tanıttın. Bir arkadaşının ailesiyle ilk kez tanıştığın bir akşam yemeği, bunların hepsini aynı anda ister: doğru saatte doğru selam, birinin yaşını anlamak, masadaki eşyaları istemek, kimin kim olduğunu çözmek. Sıradaki derste Modül 0.2'yi böyle bir sahneyle tekrar edeceğiz.