Kaygı ile kaçınmanın dansı

Açılış sahnesi

Pazar akşamı. Betül, bayram tatilini kimin ailesinin yanında geçireceklerini konuşmak istiyor. Süleyman "Sonra konuşalım" diyerek salondan çıkıp çalışma odasına geçiyor. Betül peşinden gidiyor: "Hep sonra diyorsun." Süleyman bilgisayarı açıyor. Betül kapıda duruyor, sesi yükseliyor. Süleyman montunu alıp "Biraz yürüyeceğim" diyerek evden çıkıyor.

Betül ardından üç mesaj atıyor. Süleyman telefonunu sessize alıyor. Eve döndüğünde Betül ağlamış, Süleyman ise hiçbir şey olmamış gibi davranıyor. Ertesi gün ikisi de bir arkadaşına aynı cümleyi kuruyor, ama tam tersi yönde: Betül "O hep kaçıyor, ben de peşinden koşmak zorunda kalıyorum" diyor; Süleyman ise "O hep üstüme geliyor, ben de nefes almak için çıkmak zorunda kalıyorum."

İkisi de haklı ve ikisi de eksik. Betül'ün peşinden gitmesi Süleyman'ı kaçırıyor; Süleyman'ın kaçması Betül'ü peşinden götürüyor. Bu ders, M04-D04'teki kaygı ile M04-D05'teki kaçınmanın aynı ilişkide buluştuğunda nasıl bir döngüye dönüştüğünü ve bu döngünün nasıl yumuşayabileceğini ele alıyor.

Bu derste ne olacak

İlk olarak bir çiftin etkileşimini tek tek kişilerin değil, ikisinin birlikte ürettiği bir döngünün özelliği olarak görmeyi deneyeceğiz. Ardından çift araştırmalarında en çok incelenen döngülerden biri olan talep ve geri çekilme örüntüsüne ve onun ilişki sonuçlarıyla bağına dair bir meta-analize bakacağız. Sonra kaygılı ve kaçınmacı insanların birbirini bulup bulmadığını ve bu tür ilişkilerin ne kadar sürdüğünü inceleyen bir araştırmayı, ardından bağlanma güvensizliğinin hangi iletişim örüntüleri üzerinden memnuniyeti etkilediğini gösteren bir başka araştırmayı göreceğiz. Son olarak döngünün nasıl yumuşayabileceğine dair bir gözlem araştırmasını tartışacağız.

Bu ders kaygılı ya da kaçınmacı eşi suçlamıyor. Dersin ana fikri, döngünün iki kişinin ortak ürünü olduğu ve onu değiştirmenin de çoğu zaman ikisinin birlikte yapabileceği bir iş olduğu.

Sıfır noktası

M04-D04'te kaygılı bağlanmanın bağlanma sistemini aşırı etkinleştirdiğini, M04-D05'te ise kaçınmanın onu etkisizleştirmeye çalıştığını görmüştük. İki strateji aynı ilişkide karşılaştığında birbirini tetikleyebilir: Biri yakınlığı ne kadar ararsa, öbürü ondan o kadar uzaklaşır; biri ne kadar uzaklaşırsa, öbürü yakınlığı o kadar ısrarla arar.

Döngü düşüncesinin önemli bir sonucu var: "Kim başlattı?" sorusu çoğu zaman cevapsız kalıyor. Betül'e göre her şey Süleyman'ın "sonra" demesiyle başladı; Süleyman'a göre Betül'ün ısrarıyla. İkisi de döngüyü farklı bir noktadan kesip anlatıyor.

Mekanizma

Talep ve geri çekilme

Çift araştırmalarında en çok incelenen döngülerden biri, bir eşin değişim talep ederken öbürünün konudan ve tartışmadan uzaklaştığı örüntü.

Kaygılı ve kaçınmacı birbirini buluyor mu?

Döngü fikri, kaygılı ve kaçınmacı insanların sık sık birbirini bulup bulmadığı sorusunu akla getiriyor. Bir araştırma bunu ciddi flört ilişkisi içindeki çiftlerde sınadı.

Bu bulgunun iki yanı dikkat çekici. Birincisi, kaygılı biriyle kaçınmacı birinin eşleşmesi araştırmada sık görüldü; iki kaygılı ya da iki kaçınmacı ise hiç görülmedi. İkincisi, bu tür ilişkilerin bir kısmı, iki eşin de pek memnun olmamasına rağmen yıllarca sürebiliyor. Döngü, bir ilişkiyi hem yorabilir hem de bir arada tutabilir.

Güvensizlik, iletişim ve memnuniyet

Bağlanma güvensizliği ile ilişki memnuniyeti arasındaki bağın bir kısmı, çiftin nasıl iletişim kurduğu üzerinden işliyor olabilir. Bir araştırma bunu bir yıl boyunca çiftleri izleyerek sınadı.

Bu bulgu, döngünün yalnızca kaygılı-kaçınmacı eşleşmeye özgü olmadığını gösteriyor. İki eş de talep edebilir ve kavgalar yüksek sesli tartışmalara dönüşebilir; iki eş de geri çekilebilir ve ilişki sessiz bir mesafeye dönüşebilir.

Döngüyü yumuşatmak

Döngüyü değiştirmenin yollarından biri, eşlerden birinin kendi payına düşen kısmı değiştirmesi. Bir gözlem araştırması, bir eşin konuşma biçiminin kaçınmacı eşin savunmalarını yumuşatıp yumuşatamayacağını inceledi.

Bulgudan çıkan ders şu: Döngü, bir eşin kendi tepkisini değiştirmesiyle anında değişmeye başlayabiliyor. Kaçınmacı eş değişim istendiğinde kendini köşeye sıkışmış hissediyorsa, değişimi bir suçlama değil bir istek olarak sunmak ve kararı ona bırakmak, onun savunmalarını yumuşatabiliyor.

Usta katmanı

Bağlanma kuramından beslenen bazı çift terapisi yaklaşımları, döngüyü çiftin ortak düşmanı olarak ele alıyor. Sorun "sen" ya da "ben" değil, ikisinin içine düştüğü çember. Bu yaklaşımların ayrıntısı, terapistlere yönelik ikinci bölümde; burada önemli olan düşüncenin kendisi.

Döngü düşüncesinin bir sınırı da var. Bazı ilişkilerde peşinden gitmek kapıyı kapatmaya, uzaklaşmayı engellemeye, tehdit etmeye dönüşebiliyor; bazılarında geri çekilme, eşi cezalandırmak için kullanılan uzun sessizliklere. Böyle durumlarda sorun artık iki eşin ortak döngüsü değil, birinin öbürüne yönelik bir kontrol ya da şiddet davranışı. Bu ayrım, M13'te ayrıntılı ele alınacak.

Döngünün yumuşaması çoğu zaman tek bir konuşmayla olmuyor. İki eşin de kendi payına düşeni fark etmesi, yeni tepkiler denemesi ve bu tepkilerin öbür eşte ne değiştirdiğini görmesi zaman alıyor.

Kanıtın sınırı

Bu dersteki araştırmaların büyük kısmı karşı cinsten çiftlerle yapıldı. Aynı cinsten çiftlerde döngülerin nasıl işlediği, cinsiyet rollerinin etkisinin farklı olabileceği düşünüldüğünde, ayrıca sınanmalı.

Kaygılı ve kaçınmacı eşleşmenin sıklığını gösteren araştırma flört eden çiftlerle yapıldı; evli çiftlerde ve farklı kültürlerde aynı örüntünün görülüp görülmediği ayrı bir soru. Talep-geri çekilme meta-analizi ise ilişkisel; döngünün kötü sonuçlara mı yol açtığı, yoksa sıkıntılı ilişkilerin döngüyü mü ürettiği bu tasarımla ayrılamıyor.

Yumuşatıcı iletişimin etkisini gösteren araştırma, laboratuvarda yapılan ve video kaydına alınan konuşmalara dayanıyor. Bu etkinin gündelik hayatta, yorgunluğun ve stresin ortasında ne kadar sürdüğü ve döngüyü kalıcı olarak değiştirip değiştirmediği ayrıca bilinmeli.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kaygı ile kaçınma aynı ilişkide buluştuğunda bir döngü oluşabilir: Biri yakınlığı ne kadar ararsa öbürü o kadar uzaklaşır, biri ne kadar uzaklaşırsa öbürü o kadar ısrarla arar.

Talep-geri çekilme örüntüsü ilişki sonuçlarıyla orta büyüklükte ilişkili; kadının ya da erkeğin talep ettiği iki biçim de benzer etkiler gösteriyor.

Kaygılı ve kaçınmacı insanlar sık sık birbirini buluyor; bu tür ilişkilerin bir kısmı iki eşin de düşük memnuniyetine rağmen yıllarca sürebiliyor.

Bağlanma güvensizliği, talep-geri çekilme, karşılıklı talep ve karşılıklı geri çekilme gibi iletişim örüntüleri üzerinden memnuniyeti düşürebiliyor.

Bir eşin değişim isteğini özerkliğe saygıyla ve değer vererek dile getirmesi, kaçınmacı eşin öfkesini ve geri çekilmesini yumuşatabiliyor; döngünün iki ucu da değişebilir.

Sonraki derse köprü

Bu modülde şimdiye kadar daha çok güvensiz bağlanmanın ilişkide neye dönüştüğünü konuştuk. Peki bir ilişkide güvenlik neye benziyor? Bir eşin, öbürü zorlandığında sığınabileceği bir liman, dünyaya açılırken de arkasında durduğu bir zemin olması ne anlama geliyor? Modülün bir sonraki dersi bu iki işi birlikte ele alıyor: Güvenli üs ve güvenli sığınak.