Modülün amacı: Seviye 2 ve 3'te ilim dalları halinde öğrenilen birikimi tarihsel bir bütünlük içinde yeniden kurmak: talebe hangi fikrin hangi soruya cevap olarak, hangi coğrafyada ve hangi kurumlar eliyle doğduğunu görür. Modül, Osmanlı medresesinden modern döneme ve Türkiye'de dinî düşüncenin oluşumuna kadar uzanır; bu son bölümler farklı düşünce çizgilerini kendi eserlerinden ve akademik literatüre dayanarak, siyasi taraf tutmadan ele alır.
Kazanımlar:
- İslam düşüncesinin ana dönemlerini ve her dönemin temel sorularını kronolojik olarak anlatır.
- Mezheplerin, felsefenin, kelamın ve tasavvufun birbirleriyle etkileşimini somut örneklerle gösterir.
- Endülüs ve Osmanlı'nın İslam düşüncesine özgün katkılarını eser ve kurum düzeyinde açıklar.
- Islah ve yenilenme hareketlerini ve modern dönem düşünce akımlarını temsilcilerinin eserlerinden aktarır.
- Türkiye'de dinî düşüncenin kurumsal ve fikrî gelişimini dönemlere ayırarak dengeli bir dille anlatır.
- Tarihsel bir düşünce tartışmasını birincil ve ikincil kaynaklara dayanarak yazılı olarak değerlendirir.
Dersler
Temel metin(ler): İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-kübrâ — seçme biyografiler. İbn Tufeyl, Hayy b. Yakzân — seçme bölüm. Taşköprîzâde, Miftâhu's-saâde — ilimlerin tasnifi. Kâtib Çelebi, Mîzânü'l-hak fî ihtiyâri'l-ehak — seçmeler. Şah Veliyyullah ed-Dihlevî, Huccetullâhi'l-bâliğa — mukaddime. Muhammed İkbâl, The Reconstruction of Religious Thought in Islam (Türkçe: İslam'da Dinî Düşüncenin Yeniden Doğuşu) — "İslam'ın yapısında hareket ilkesi" (içtihad) bölümü.
Ezber: Tez alanına göre belirlenen Seviye 4 ezber listesinin ikinci bölümü.
Modül projesi: "Bir Tartışmanın Tarihi" — talebe İslam düşünce tarihinde bir tartışmayı (örneğin içtihad kapısı, felsefe ile dinin uyumu, medrese reformu, kader) seçer ve bu tartışmanın en az üç dönemdeki seyrini birincil metinlerden alıntılarla ve akademik literatüre dayanarak izleyen 8 sayfalık bir makale yazar. Değerlendirme: tarihsel doğruluk ve kronoloji (25), birincil kaynak kullanımı (25), farklı görüşlerin adil aktarımı ve siyasi taraf tutmayan akademik üslup (20), analiz ve sonuç (20), atıf düzeni (10). Toplam 100, geçer 70.
Kaynaklar: M. M. Şerif (ed.), İslâm Düşüncesi Tarihi (Türkçe çevirisi mevcuttur). Hilmi Ziya Ülken, İslâm Felsefesi ve Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi. Cahit Baltacı, XV–XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri. İsmail Kara, Türkiye'de İslâmcılık Düşüncesi ve Din ile Modernleşme Arasında (Dergâh Yayınları). Albert Hourani, Arabic Thought in the Liberal Age. Fazlur Rahman, İslâm (çev. Mehmet Dağ – Mehmet Aydın). Şerif Mardin, Türkiye'de Din ve Siyaset. Niyazi Berkes, Türkiye'de Çağdaşlaşma. TDV İslâm Ansiklopedisi, "Medrese", "Endülüs", "İslâmcılık", "Diyanet İşleri Başkanlığı" maddeleri.
Yayın öncesi hoca kontrolü bekleyen noktalar
- Türkçe çevirilerin yayınevi ve baskı bilgileri; Modül 21'de güncel fetva kurumlarının kararları birincil kaynaktan alınsın; Modül 22.8'in dengesi.