Modülün amacı: Talebeye yeni bir meseleyle karşılaştığında usul kurallarını, makasıd düşüncesini ve vakıa bilgisini birlikte kullanarak gerekçeli bir görüş kurma becerisi kazandırmak. Modül fetvanın bir bilgi, yöntem ve ahlak meselesi olduğunu gösterir; çağdaş finans, tıp ve teknoloji meselelerinde farklı kurumların ve âlimlerin görüşlerini dengeli biçimde aktarmayı ve bunlar arasında gerekçeli tercih yapmayı öğretir.
Kazanımlar:
- Müctehidin şartlarını ve içtihadın mertebelerini (mutlak, mezhepte, meselede) klasik kaynaklara dayanarak açıklar.
- Makâsıdü'ş-şerîa kuramını (beş zarurî, hâcî, tahsînî) Şâtıbî'nin metninden anlatır ve bir meseleye uygular.
- Nas-vakıa ilişkisini (tahkîku'l-menât, örf, zaman ve mekân değişkeni) bir fetva örneği üzerinde çözümler.
- Fetva adabını ve müftînin sorumluluklarını klasik ve çağdaş kurumsal ölçütlerle sayar.
- Finans, biyoetik ve teknoloji alanlarından birer çağdaş meselede farklı görüşleri delilleriyle karşılaştırır.
- Usul, makasıd ve vakıa analizine dayanan gerekçeli bir fetva metni yazar.
Dersler
Temel metin(ler): Şâtıbî, el-Muvâfakât fî usûli'ş-şerîa — "Kitâbü'l-Makâsıd"ın ilk bölümleri ve "Kitâbü'l-İctihâd"dan seçmeler (Türkçe çev. Mehmet Erdoğan, İz Yayıncılık). Gazzâlî, el-Mustasfâ — içtihad bahsi. İbnü'l-Kayyim el-Cevziyye, İ'lâmü'l-muvakkıîn — fetvanın değişmesi bölümü. İbnü's-Salâh, Edebü'l-müftî ve'l-müstaftî. İbn Âbidîn, Şerhu Ukûdi resmi'l-müftî ve Reddü'l-muhtâr mukaddimesi.
Ezber: Tez alanına göre belirlenen Seviye 4 ezber listesinin ilk bölümü; fıkıh alanını seçenler için ahkâm ayetlerinden seçilmiş 30 ayet.
Modül projesi: "Gerekçeli Fetva" — talebe danışman hocanın onayladığı çağdaş bir meselede (finans, tıp veya teknoloji) 5–7 sayfalık gerekçeli bir fetva metni yazar: vakıanın uzman kaynaklara dayalı tasviri, ilgili ayet ve hadisler, dört mezhep ve çağdaş kurumların görüşleri, makasıd değerlendirmesi, gerekçeli tercih ve kayıtlar. Değerlendirme: vakıanın doğru tasviri (15), delil ve görüşlerin eksiksiz ve adil aktarımı (25), usul ve makasıd analizinin isabeti (25), tercihin gerekçelendirilmesi ve kesinlik derecesinin doğru ifadesi (20), fetva dili ve atıf (15). Toplam 100, geçer 70.
Kaynaklar: Şâtıbî, el-Muvâfakât (çev. Mehmet Erdoğan, İz Yayıncılık). Muhammed Tâhir İbn Âşûr, Makâsıdü'ş-şerîati'l-İslâmiyye (Türkçe çevirisi mevcuttur). Ahmed er-Raysûnî, Nazariyyetü'l-makâsıd inde'l-İmâm eş-Şâtıbî. İbnü'l-Kayyim, İ'lâmü'l-muvakkıîn. Mohammad Hashim Kamali, Principles of Islamic Jurisprudence. Hayreddin Karaman, İslâm'ın Işığında Günün Meseleleri. AAOIFI, Shari'ah Standards. TDV İslâm Ansiklopedisi, "İctihad", "Fetva", "Makâsıdü'ş-şerîa", "Müftî" maddeleri.
Yayın öncesi hoca kontrolü bekleyen noktalar
- Türkçe çevirilerin yayınevi ve baskı bilgileri; Modül 21'de güncel fetva kurumlarının kararları birincil kaynaktan alınsın; Modül 22.8'in dengesi.