Modülün amacı: Klasik medresenin iki "alet ilmi"ni, Kur'an'ı anlamanın ve doğru düşünmenin araçları olarak öğretmek. Belagat, Seviye 2'de i'rab düzeyinde kalan dil bilgisini anlam inceliği düzeyine taşır; mantık ve münazara adabı ise Seviye 4'teki içtihad, tez yazımı ve sözlü savunma için gerekli düşünme ve tartışma disiplinini kazandırır.
Kazanımlar:
- Meânî ilminin temel bahislerini (haber-inşâ, takdim-tehir, hazf, kasr, fasl-vasl, îcâz-ıtnâb) ayetler üzerinde gösterir.
- Teşbih, mecaz, istiare ve kinayeyi ayırt eder ve Kur'an'dan örneklerini tahlil eder.
- Başlıca lafzî ve mânevî bedî' sanatlarını tanır.
- Îsâğûcî'deki beş tümel, tanım ve önerme kavramlarını açıklar.
- Geçerli bir kıyası kurar, şeklini belirler ve burhan-cedel-hitâbe-safsata ayrımını uygular.
- Münazara adabının terimlerine (sâil, muallil, men', nakz, muâraza) uygun biçimde bir tartışma yürütür.
Dersler
Temel metin(ler): Hatîb el-Kazvînî, Telhîsü'l-Miftâh — meânî, beyan ve bedî' bahislerinden seçmeler (yardımcı şerh: Teftâzânî, Muhtasarü'l-meânî). Abdülkâhir el-Cürcânî, Esrârü'l-belâğa ve Delâilü'l-i'câz — seçme pasajlar. Esîrüddîn el-Ebherî, Îsâğûcî — metnin tamamı (Molla Fenârî şerhi yardımcı metin). Taşköprîzâde, Risâle fî âdâbi'l-bahs ve'l-münâzara veya Gelenbevî, Risâletü'l-âdâb.
Ezber: Mecelle'nin küllî kaidelerinden madde 51–100 (böylece 99 küllî kaide tamamlanır). Îsâğûcî'deki beş tümel ve kıyas şekillerinin tanımları.
Modül projesi: "Çifte Tahlil" — talebe (a) Kur'an'dan 5–10 ayetlik bir pasajı meânî, beyan ve bedî' açısından tahlil eder ve (b) Modül 18'de okunan bir kelam pasajındaki (örneğin Gazzâlî'nin nedensellik argümanı) akıl yürütmeyi öncüllerine ayırıp kıyas şekli, öncül türü ve olası itirazlar açısından inceler; toplam 6–8 sayfa. Değerlendirme: belagat sanatlarının doğru tespiti (30), anlam katkısının açıklanması (15), mantık analizinin doğruluğu (30), itiraz-cevap yapısının münazara terimleriyle kurulması (15), dil ve düzen (10). Toplam 100, geçer 70.
Kaynaklar: Hatîb el-Kazvînî, Telhîsü'l-Miftâh. Teftâzânî, Muhtasarü'l-meânî. Abdülkâhir el-Cürcânî, Delâilü'l-i'câz ve Esrârü'l-belâğa. Nusrettin Bolelli, Belâgat: Beyân-Meânî-Bedî'-Arûz (M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları). Ebherî, Îsâğûcî. Necati Öner, Klasik Mantık (Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları). TDV İslâm Ansiklopedisi, "Belâgat", "Meânî", "Beyân", "Mantık", "Âdâbü'l-Bahs ve'l-Münâzara" maddeleri.
Yayın öncesi hoca kontrolü bekleyen noktalar
- Türkçe çevirilerin yayınevi ve baskı bilgileri; Modül 21'de güncel fetva kurumlarının kararları birincil kaynaktan alınsın; Modül 22.8'in dengesi.