Modülün amacı: "Katmanlı tekrar" ilkesinin üçüncü halkası: Seviye 1'de amel, Seviye 2'de delil olarak öğrenilen hükümler burada dört mezhebin karşılaştırması olarak ele alınır. Talebe ihtilafın sebeplerini usul düzeyinde görür, farklı görüşlere saygıyı ilmî gerekçeden öğrenir ve kavâid-i fıkhiyye ile dağınık füruu küllî ilkelere bağlamayı öğrenir.
Kazanımlar:
- Dört Sünnî mezhebin kuruluşunu, kurucu imamlarını, temel eserlerini ve yayılma coğrafyalarını anlatır.
- Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî usullerinin ayırt edici ilkelerini (âhâd haber, Medine ameli, istihsan, sahabî kavli) karşılaştırır.
- İbn Rüşd'ün Bidâyetü'l-müctehid'indeki "ihtilaf sebebi" analizini bir meselede uygular.
- İbadetler, muamelat ve aile hukukundan seçilmiş meselelerde dört mezhebin görüşünü delilleriyle tablo halinde sunar.
- Mecelle'nin küllî kaidelerini anlamı ve örnek füruuyla açıklar.
- Mezhep farklılığını ihtilafın edebi (edebü'l-ihtilâf) çerçevesinde değerlendirir.
Dersler
Temel metin(ler): İbn Rüşd, Bidâyetü'l-müctehid ve nihâyetü'l-muktesid — mukaddime, taharet ve namazdan seçme meseleler. Merğînânî, el-Hidâye — Kitâbü't-tahâre ve Kitâbü'l-büyû' girişleri. İbn Kudâme, el-Muğnî — nikâhta veli meselesi. Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye — madde 1–100 (tarif ve küllî kaideler). İbn Nüceym, el-Eşbâh ve'n-nezâir — birinci fenden seçmeler.
Ezber: Mecelle'nin küllî kaidelerinden madde 2–50. Yâsîn suresinin ilk yarısı (1–40).
Modül projesi: "Bir Mesele, Dört Mezhep" — talebe hoca onayıyla ibadet, muamelat veya aile hukukundan bir mesele seçer; dört mezhebin görüşünü her mezhebin kendi muteber kaynağından alıntıyla aktarır, delillerini ve ihtilaf sebebini İbn Rüşd yöntemiyle gösterir, ilgili fıkıh kaidelerini tespit eder ve 6–8 sayfalık tarafsız bir mukayese raporu yazar. Değerlendirme: görüşlerin muteber kaynaktan doğru aktarımı (30), delil ve ihtilaf sebebi analizi (30), kaide bağlantısı (15), tarafsız ve edepli üslup (15), atıf düzeni (10). Toplam 100, geçer 70.
Kaynaklar: İbn Rüşd, Bidâyetü'l-müctehid. Vehbe ez-Zühaylî, İslâm Fıkhı Ansiklopedisi (el-Fıkhu'l-İslâmî ve edilletüh'ün Türkçe çevirisi, Risale Yayınları). Abdurrahman el-Cezîrî, Kitâbü'l-fıkh ale'l-mezâhibi'l-erbaa (Türkçe çevirisi mevcuttur). Heyet, İlmihal I–II (TDV İSAM Yayınları). Ali Haydar Efendi, Dürerü'l-hükkâm şerhu Mecelleti'l-ahkâm. Mustafa Ahmed ez-Zerkâ, el-Medhalü'l-fıkhiyyü'l-âm. Hayreddin Karaman, İslâm Hukuk Tarihi. TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hanefî Mezhebi", "Şâfiî Mezhebi", "Mâlikî Mezhebi", "Hanbelî Mezhebi", "Kavâid-i Külliyye" ve "Mecelle" maddeleri.
Yayın öncesi hoca kontrolü bekleyen noktalar
- Türkçe çevirilerin yayınevi ve baskı bilgileri; Modül 21'de güncel fetva kurumlarının kararları birincil kaynaktan alınsın; Modül 22.8'in dengesi.