Örnek ders projesi

Giriş

Hazırlıkta Seviye 1 ya da Seviye 2'den proje için anlatacağın bir dersi seçtin ve neden onu seçtiğini yazdın. Belki iyi bildiğin bir konuyu seçtin, çünkü anlatımda rahat olacağını düşündün. Belki de bir zamanlar seni zorlamış bir konuyu seçtin, çünkü başkalarının nerede takılacağını bildiğini fark ettin. Sonra bu modülde yaptığın uygulamaları bir dosyada topladın: Ders 23.2'deki ders planını, Ders 23.5'teki video senaryosunu, Ders 23.6'daki mini testi ve rubriği. Bu parçaları yan yana koyduğunda muhtemelen bir şey fark ettin: hepsi aynı dersin farklı yüzleriydi ve birbirine bağlanmayı bekliyordu. Projenin değerlendirme ölçütlerinden en çok hangisinde zorlanacağını not ettin ve yirmi dakikalık canlı anlatımın için bir grup belirledin. Bu derste bu parçaları tek bir tam derse dönüştüreceksin. Ders 23.7'de aynı konuyu farklı seviyelere anlatmayı gördün; şimdi seçtiğin seviyeye uygun, kaynakları doğru, ölçme araçları kazanımlarla eşleşmiş bir ders üretecek, onu canlı bir grupta sunacak ve akranlarının ve hocanın değerlendirmesini alacaksın.

Ana anlatım

Projenin anlamı. Ders 23.1'de icazetin anlamının "öğrendiğini öğretme ehliyeti" olduğunu görmüştün. Bu modülün bütün dersleri bu ehliyetin bir parçasını kurdu: ta'lim ahlakı, ders planı, metin okutma, soru yönetimi, dijital üretim, ölçme ve seviyeye göre hitap. Örnek ders projesi bu parçaları tek bir işte birleştirir. Proje bir sınavdan çok bir provadır: talebe, ileride kendi talebelerine vereceği derslerin ilkini burada, hocasının ve arkadaşlarının gözü önünde verir. Bu projenin bir önemi daha vardır: Seviye 4'ün değerlendirmesinde ayrı bir yazılı sınav yoktur ve bu proje, Modül 21'deki fetva projesiyle birlikte portfolyonun parçasıdır.

Projenin parçaları. Proje, Seviye 1 ya da Seviye 2'den seçilen bir dersin, bu akademinin yedi bölümlü şablonuna uygun tam bir ders olarak yeniden üretilmesidir. Teslim edilecek parçalar şunlardır: ölçülebilir kazanımlar, bin beş yüz ile iki bin beş yüz kelime arasında bir okuma metni, on ile on beş dakikalık bir video, üç düzeyde örnekler, bir uygulama görevi, beş soruluk bir mini test ve bir özet. Bunlara ek olarak talebe dersini canlı bir gruba yirmi dakika anlatır. Okuma metni ile video aynı kazanımlara hizmet eder ama birbirinin kopyası değildir. Ders 23.5'te gördüğün gibi video kısa, bölümlü ve görsel kanalı kullanan bir anlatımdır; okuma metni ise öğrencinin kendi hızında dönüp okuyabileceği daha ayrıntılı bir kaynaktır.

Birinci adım: kazanımlardan başlamak. Projenin bütün parçaları kazanımlara bağlıdır; bu yüzden iş kazanımlarla başlar. Ders 23.2'de yazdığın kazanımlara dön ve her birinin gözlemlenebilir bir fiille yazılıp yazılmadığını kontrol et. Üç ile beş kazanım bir ders için genellikle yeterlidir. Her kazanımın yanına, onu dersin hangi bölümünün öğreteceğini ve hangi soru ya da görevin ölçeceğini yaz. Bu küçük tablo, projenin geri kalanında bir pusula gibi çalışır: okuma metnine bir paragraf eklerken ya da bir soru yazarken, onun hangi kazanıma hizmet ettiğini bu tablodan kontrol edersin. Hiçbir kazanıma hizmet etmeyen bir paragraf, Ders 23.5'teki gereksizi ayıklama ilkesine göre çıkarılmaya adaydır.

İkinci adım: okuma metni. Okuma metni, seçtiğin dersin seviyesine uygun bir dille yazılır. Ders 23.7'de gördüğün gibi, Seviye 1 için yazılan bir metin terimleri her defasında açar ve somut örneklere dayanır; Seviye 2 için yazılan bir metin ise delillere ve gerekçelere daha çok yer verir. Metin, şablonun yedi bölümünü izler: girişte önceki bilgiyi hatırlatır ve konuyu tanıtır; ana anlatımda konuyu başlıklara bölerek işler; örneklerde üç düzey sunar; uygulamada öğrenciye bir iş yaptırır; mini testte beş soru sorar; özette ana fikirleri toplar; hazırlıkta bir sonraki derse köprü kurar. Metnin her ayeti sure ve ayet numarasıyla ve kullanılan mealin adıyla, her hadisi kaynağıyla gösterilir.

Üçüncü adım: video. Video, Ders 23.5'te yazdığın senaryonun genişletilmiş biçimidir. On ile on beş dakikalık bir video, tek bir uzun anlatım yerine birkaç kısa bölüme ayrılmalıdır. Senaryo önce yazılır, sesli okunarak süresi ölçülür ve sonra kayda geçilir. Slaytlarda kısa anahtar ifadeler, incelenen metin ya da bir şema yer alır; açıklama sesle yapılır. Ekrandaki her Arapça metin harf harf doğrulanır. Video tamamlandığında bir kez baştan sona izlenir ve kazanım tablosuyla karşılaştırılır: her kazanım videoda bir yerde işleniyor mu?

Dördüncü adım: ölçme araçları. Mini test, Ders 23.6'da yazdığın sorulardan yola çıkar. Her soru bir kazanıma ve onun Bloom basamağına bağlıdır. Çoktan seçmeli soruların çeldiricileri öğrencilerin gerçek hatalarından gelir; açık uçlu sorular öğrenciden ne beklendiğini açıkça söyler. Uygulama görevi için de kısa bir rubrik hazırlanabilir. Ölçme araçlarının kazanımlarla eşleşmesi projenin ayrı bir ölçütüdür; bu yüzden teslimden önce kazanım tablosunun son sütununu, yani her kazanımın hangi soru ya da görevle ölçüldüğünü, bir kez daha kontrol et.

Beşinci adım: canlı anlatım. Projenin son parçası, dersi canlı bir gruba yirmi dakika anlatmaktır. Bu anlatım okuma metnini sesli okumak ya da videoyu tekrar etmek değildir. Yirmi dakikanın yaklaşık on üç ile on beş dakikası anlatıma, geri kalanı sorulara ayrılabilir. Anlatımın başında kazanımlar tek cümleyle söylenir. Anlatım sırasında grubun seviyesine göre bir ya da iki soru sorulur ve cevaplar Ders 23.4'te gördüğün gibi değerlendirilir. Soru bölümünde gelen sorular türlerine göre karşılanır; cevabı bilinmeyen bir soru için "bilmiyorum, araştırıp döneceğim" denir ve bu söz tutulur.

Değerlendirme ölçütleri. Proje altı ölçütle ve toplam yüz puan üzerinden değerlendirilir. Kazanımların ölçülebilirliği ve içerikle uyumu on beş puandır. İlmî doğruluk ve kaynaklandırma yirmi beş puandır ve ölçütlerin en ağırıdır, çünkü bir dersin bütün değeri anlattığının doğruluğuna dayanır. Anlatımın seviyeye uygunluğu ve açıklığı yirmi puandır. Video ve materyal kalitesi on beş puandır. Ölçme araçlarının kazanımlarla eşleşmesi on beş puandır. Canlı anlatım ve soru yönetimi on puandır. Geçer not yetmiştir. Bu ağırlıklar bir şey söyler: projenin değeri teknik parlaklıktan çok ilmî doğruluktan ve seviyeye uygun anlatımdan gelir. Görsel olarak sade ama doğru ve açık bir ders, gösterişli ama kaynakları eksik bir dersten daha yüksek puan alır.

Akran değerlendirmesi. Canlı oturumda her talebe dersini sunduktan sonra, en az bir başka talebe onu aynı rubrikle değerlendirir. Akran değerlendirmesi iki yönlü bir öğrenmedir. Değerlendirilen talebe, dersinin bir başkasının gözünde nasıl göründüğünü öğrenir. Değerlendiren talebe ise rubriği kullanırken kendi dersine de aynı gözle bakmayı öğrenir. Akran geri bildirimi Ders 23.6'da gördüğün üç özelliğe uymalıdır: zamanında, somut ve düzeltmeye yönelik. Ders 20.7'deki münazara adabı da burada geçerlidir: eleştiri kişiye değil derse yöneltilir, güçlü yanlar da somut olarak söylenir ve her itiraz bir gerekçeyle desteklenir. "Güzel olmuş" gibi genel bir övgü ya da "Beğenmedim" gibi gerekçesiz bir eleştiri, akran değerlendirmesinde yer almaz.

Hoca değerlendirmesi ve yeniden teslim. Hoca projeyi aynı rubrikle puanlar ve geri bildirimini her ölçüt için ayrı ayrı yazar. Yetmişin altında kalan bir proje, geri bildirimde işaretlenen yerler düzeltilerek bir kez daha teslim edilebilir. Bu düzen, Ders 23.6'da gördüğün düzeltmeye yönelik geri bildirim ilkesinin akademideki uygulamasıdır. Yeniden teslimde talebe, yalnız işaretlenen yerleri değil, onlarla bağlantılı öteki parçaları da kontrol etmelidir: bir kazanım değiştiyse, ona bağlı soru ve video bölümü de değişmelidir.

Kapanış konuşması. Canlı oturum, sunulan derslerin ortak güçlü yanları ve geliştirme alanları üzerine bir değerlendirme konuşmasıyla kapanır. Bu konuşma tek tek derslerin değil, grubun bütününün aynasıdır. Hoca, birden fazla derste görülen güçlü yanları adlandırır; örneğin kaynakların titizlikle gösterilmesi ya da örneklerin seviyeye uygun seçilmesi. Birden fazla derste görülen eksikleri de adlandırır; örneğin kazanımların "bilir" ve "anlar" gibi fiillerle yazılması ya da canlı anlatımın soru bölümüne zaman bırakmaması. Talebeler bu konuşmadan kendi derslerine dair bir ders değil, öğretmenliklerine dair bir ders çıkarır.

Sık yapılan hatalar. İlk örnek derslerde bazı hatalar sık görülür. Birincisi konuyu fazla geniş seçmektir: bir derste bir bütün ünite işlenmeye çalışılır ve hiçbir kazanım derinleşmez. İkincisi seviyeyi kaçırmaktır: Seviye 1 için seçilen bir derste talebe kendi Seviye 4 bilgisini sergilemeye kalkar ve dinleyiciyi terimlere boğar. Üçüncüsü kaynakları sonradan eklemektir: metin yazılır ve kaynaklar en sonda aranır; bu sırada bazı bilgilerin kaynağı bulunamaz ve metinde kaynaksız iddialar kalır. Dördüncüsü videoyu okuma metninin sesli okunuşuna dönüştürmektir. Beşincisi canlı anlatımda soru bölümüne zaman bırakmamaktır. Bu hataların hepsi aynı köke çıkar: kazanımlardan başlamamak.

Modül 23'ün kazanımı. Bu modülün başında Ders 23.1'de, bir hocanın talebesine karşı şefkatini ve emanet bilincini gördün. Bu proje o ahlakın somut bir sınavıdır. Bir dersi seviyesine uygun anlatmak talebeye karşı şefkattir; her bilgiyi kaynağıyla vermek emanete sadakattir; bilmediğini söylemek dürüstlüktür. Projeyi tamamladığında yalnız bir ders üretmiş olmayacaksın; öğretmenliğin teknik ve ahlakî iki yüzünü bir arada taşıyabildiğini göstermiş olacaksın. Bir sonraki modülde bu birikim, bir meseleyi baştan sona araştırıp yazacağın bitirme çalışmasına taşınacak.

Örnekler

• Basit: Bir talebe, örnek dersi için Seviye 1'den abdestin farzları dersini seçer. Kazanım tablosunu hazırlarken yazdığı beş kazanımdan birinin hiçbir soruyla ölçülmediğini fark eder. Ya o kazanımı ölçen bir soru eklemesi ya da kazanımı çıkarması gerektiğini anlar ve mini teste abdestin farzlarını dayandığı ayetle eşleştirmeyi isteyen bir soru ekler.
• Orta: Bir talebe, videosunu kaydettikten sonra baştan sona izler ve kazanım tablosuyla karşılaştırır. Videonun ilk yarısının tek bir kazanıma harcandığını, son iki kazanımın ise son bir dakikaya sıkıştırıldığını görür. Senaryoyu yeniden düzenler, her kazanıma ayrı bir bölüm ayırır ve videoyu yeniden kaydeder.
• Gerçek hayat: Bir arkadaşın, cami derneğinde gençlere verilecek bir seminer dizisinin ilk dersini hazırlamaktadır ve senden görüş ister. Sen ona bu projenin adımlarını anlatırsın: önce gençlerin dersin sonunda ne yapabileceğini yazmasını, sonra her paragrafın ve her sorunun bu hedeflerden birine hizmet edip etmediğini kontrol etmesini ve sunumun sonunda soru için zaman bırakmasını önerirsin.

Uygulama

Şimdi sıra sende: Örnek ders projeni tamamla ve canlı oturumda sun. Seviye 1 ya da Seviye 2'den seçtiğin ders için önce üç ile beş kazanımdan oluşan bir kazanım tablosu hazırla; her kazanımın yanına onu öğretecek bölümü ve ölçecek soru ya da görevi yaz. Ardından bin beş yüz ile iki bin beş yüz kelime arasında, yedi bölümlü şablona uygun bir okuma metni yaz. Senaryosunu önceden yazdığın on ile on beş dakikalık bir video kaydet. Beş soruluk mini testi ve uygulama görevini hazırla. Bütün ayetleri sure ve ayet numarasıyla ve mealin adıyla, bütün hadisleri kaynağıyla göster; ekrandaki Arapça metinleri harf harf doğrula. Projeyi teslim etmeden önce bu dersteki altı ölçütle kendi projeni puanla ve en düşük puanı verdiğin ölçütü iyileştir. Canlı oturumda dersini yirmi dakika anlat, soruları al ve en az bir arkadaşının dersini rubrikle değerlendirip ona somut bir geri bildirim ver. Hedef: Seviyeye uygun, ölçülebilir kazanımlı, kaynakları doğru gösterilmiş ve ölçme araçları kazanımlarla eşleşmiş tam bir ders üretebilmek ve onu canlı bir grupta adaba uygun biçimde sunabilmek.

Mini test

1. Örnek ders projesinin teslim edilecek parçaları nelerdir?
2. Projenin değerlendirmesinde en ağır ölçüt hangisidir ve neden?
3. Kazanım tablosu projede nasıl bir işlev görür?
4. Akran değerlendirmesinde hangi ilkelere uyulur?
5. İlk örnek derslerde sık görülen hataların ortak kökü nedir?

Özet

• Örnek ders projesi, bu modülün bütün becerilerini tek bir tam derste birleştirir ve Seviye 4 portfolyosunun parçasıdır.
• Proje kazanımlarla başlar; kazanım tablosu okuma metni, video, örnekler, uygulama ve mini testin her parçasını bir hedefe bağlar.
• Proje altı ölçütle yüz puan üzerinden değerlendirilir; en ağır ölçüt ilmî doğruluk ve kaynaklandırmadır, geçer not yetmiştir.
• Canlı sunumdan sonra akranlar ve hoca aynı rubrikle değerlendirir; yetmişin altındaki proje bir kez yeniden teslim edilebilir.
• Oturum ortak güçlü yanlar ve geliştirme alanları üzerine bir konuşmayla kapanır; proje öğretmenliğin teknik ve ahlakî yüzünü birlikte sınar.

Sonraki derse hazırlık

Ders 24.1'de bitirme çalışmanın araştırma sorusunu belirleyeceğiz. Hazırlık: Bu akademide okuduğun derslerden seni en çok düşündüren güncel bir dinî meseleyi seç; Ders 21.5, 21.6 ve 21.7'de gördüğün finans, tıp ve teknoloji meseleleri bir başlangıç olabilir. Bu meseleyi önce geniş bir konu olarak bir cümleyle yaz. Ardından onu tek bir soruya daraltmayı dene ve iki cümleyi karşılaştır. Son olarak bu sorunun cevabını ararken hangi ilimlerin kaynaklarına başvurman gerekeceğini düşün: tefsir, hadis, fıkıh, kelam ve tasavvuf arasından hangileri bu soruyla ilgilidir?