Sahne amacı ve karşı amaç

Açılış sahnesi

Bir sahne. Kadın, kardeşinden imza istiyor. Kardeşi imzalamıyor.

Soruyorum: kardeş ne istiyor?

Cevap geliyor: "İmzalamamak istiyor."

Bu bir istek değil. Bu, birinci karakterin isteğinin olumsuzu.

Şimdi kardeşe kendi isteğini verelim. Kardeş, o evi satmak istemiyor değil — o evde annesinin son yılını geçirdiği odayı bozmadan bırakmak istiyor ve satış olursa o oda gider.

Aynı sahne. Ama şimdi iki kişi de bir şey istiyor ve ikisi de haklı.

Ve fark ediyorsun: birinci sürümde sahne sadece uzayabilirdi. İkincisinde sahne gelişebiliyor.

Bir sahnede karşı taraf "hayır" demek istiyorsa engel vardır. Kendi başına bir şey istiyorsa çatışma vardır. İlki sahneyi uzatır, ikincisi sahneyi büyütür.

Bu ders o ikinci isteği kurmayı öğretiyor.

Bu derste ne olacak

Önce sahne amacı ile karşı amacı ayıracağız ve karşı amacın neden bir olumsuzlama olamayacağını göreceğiz. Sonra karşı amacın üç biçimini açacağız — engelleme, farklı istek ve aynı şeyi isteme — ve hangisinin ne zaman işe yaradığını konuşacağız. Ardından iki isteğin sahnede nasıl görüneceğine bakacağız; çünkü en canlı sahnelerde kimse istediğini söylemez. Sonra sahne kazananı kavramını kuracağız. On örnekten filmden tiyatroya, romandan iş görüşmesine bunları izleyeceğiz.

Sıfır noktası

Halat çekme oyunu düşün.

İki taraf, aynı halatı zıt yönlere çekiyor. Gerilim ortada. Biri kazanana kadar da bitmiyor.

Sahne biraz buna benziyor ve tam olarak bu değil.

Şimdi benzetmenin kırıldığı yeri söyleyeyim — ve kırıldığı yer bu dersin asıl konusu. Halat çekmede iki taraf aynı şeyi ister: halatı kendi tarafına çekmek. Sahnede iki taraf genelde farklı şeyler ister ve gerilim tam olarak bu asimetriden doğar. Biri evi satmak ister, diğeri bir odayı korumak. Aynı halat değil bu; iki ayrı halat, aynı düğüme bağlı.

İkinci fark da önemli: halat çekmede kazanan tektir. Sahnede iki taraf da kısmen kazanabilir, ikisi de kaybedebilir ya da biri kazandığını sanıp kaybedebilir. Bu geniş sonuç yelpazesi, sahneyi bir yarıştan farklı kılan şey.

Mekanizma

İki istek

Kırk beşinci derste sahne amacını kurmuştuk: karakterin o sahnede elde etmeye çalıştığı somut şey.

Tanımdaki kritik kelime "kendi". Karşı amaç, sahne amacının olumsuzu olamaz.

Test tek soruluk: karşı taraf, birinci karakter o odaya hiç girmeseydi de bir şey istiyor olur muydu?

Cevap hayırsa elinde karşı amaç yok, bir duvar var. Otuz üçüncü derste karşı güç için kurduğumuz bağımsız amaç kuralı, sahne ölçeğinde de aynen geçerli.

Karşı amacın üç biçimi

Bir — Engelleme. Karşı taraf, birinci karakterin istediğini vermemek ister. Amacı doğrudan onun amacına bağlıdır.

En kolay yazılan ve en zayıf biçim. Kullanılabilir; ama sahne tek tonda kalma eğilimindedir, çünkü karşı tarafın yapabileceği tek şey direnmektir.

İki — Farklı istek. Karşı tarafın bambaşka bir hedefi vardır ve iki hedef aynı anda karşılanamaz.

En verimli biçim budur. Sebebi şu: karşı taraf kendi hedefinin peşinden gittiği için sahneye yeni malzeme sokar. Konuyu değiştirir, bir teklif yapar, başka bir kapı açar. Sahne kendi kendine büyür.

Üç — Aynı şeyi isteme. İkisi de aynı şeyi ister ve tek kişiye yeter.

Bu biçim en yüksek gerilimi üretir ve en çabuk tükenir; genelde tek bir sahne taşır, bir bölüm taşımaz.

Pratik kural: uzun sahnelerde ikinci biçimi kullan, kısa ve sert sahnelerde üçüncüyü. Birinciyi sadece geçiş sahnelerinde kullan.

İki istek sahnede nasıl görünür

En canlı sahnelerde hiç kimse ne istediğini söylemez.

Bunun sebebi üslup değil, davranış: insanlar isteklerini söylediklerinde onları elde etme ihtimalleri düşer. Karakter de bunu bilir.

İsteğin sahnede görünme yolları şunlar.

Talep yerine soru. Karakter istediği şeyi doğrudan istemek yerine, ona giden bir soru sorar.

Konu değişikliği. Karakter istediği şeyden uzaklaşan bir konu açar; uzaklaşmanın kendisi isteği gösterir.

Beden ve mesafe. Yaklaşma, oturma, kapıyı kapatma. Sözsüz hamleler.

Yanlış hedefe vurma. Karakter asıl istediği şeyi değil, onun yanındaki küçük bir şeyi ister — küçük istek kabul edilirse büyüğü de yaklaşacaktır.

Bu katmanın kendi adı ve kendi dersi var; söylenen ile istenen arasındaki ilişkiyi yetmişinci derste ayrı ayrı açacağız. Burada bilinmesi gereken tek şey şu: istek sahnede bulunmalı, sözde bulunmak zorunda değil.

Sahne kazananı

Bu, isteğini elde eden kişi değildir. Ada haritayı alamaz ve o sahnenin kazananıdır: bir fatura görmüştür.

Sahne kazananını belirlemek, sahne tasarımının en hızlı denetimi. Üç seçenek var ve üçü de meşru.

Birinci karakter kazanır. Karşı taraf kazanır. İkisi de kısmen kaybeder.

Yasak olan tek şey, kimsenin konumunun değişmemesi.

Ve bir ritim kuralı: art arda gelen sahnelerde aynı kişi kazanmamalı. Üç sahne üst üste ana karakter kazanırsa okur sonucu öğrenir ve merakı düşer.

İki amaç aynı anda ilerleyebilir mi

Evet — ve bu, sahne yazımındaki en ince hamlelerden biri.

Karşı taraf kendi hedefine yaklaşırken, farkında olmadan birinci karakterin işini de kolaylaştırabilir. Muhtar kendini savunmak için bir açıklama yapar ve açıklama, Ada'nın aradığı bilgiyi verir.

Bu tasarımın değeri şu: iki taraf da sahneden memnun çıkar ve okur ikisinin de yanıldığını bilir. Otuz dokuzuncu derste konuştuğumuz iki ayrı değer eğrisinin sahne ölçeğindeki hâli.

Örneklerden okuma

Önce iki isteğin de meşru olduğu üç işe bakalım.

Şimdi isteğin hiç söylenmediği üç esere bakalım.

Şimdi sahne kazananının belirlenmesine iki işten bakalım.

Son olarak kurmaca dışı iki alana bakalım.

Usta katmanı

Şimdi üç ince noktaya bakalım.

Birincisi, karşı amacı olan karakter sahneye girmeden önce bir yerden gelmiştir. En sık atlanan şey bu: karşı taraf, o sahne için doğmuş gibi yazılır. Oysa onun da bir günü vardır ve o güne ait bir aceleyle, bir yorgunlukla ya da bir beklentiyle gelir. Tek cümlelik bir "nereden geldi" notu, karşı tarafın bütün repliklerini değiştirir.

İkincisi, karşı amaç sahne içinde değişebilir. Muhtar başta belgeyi korumak ister; Ada'nın niyetini anladıktan sonra kendini korumak ister. İsteğin değişme anı, sahnenin ortasındaki kırılmadır ve genelde sahnenin en iyi anıdır. Bu, kırk yedinci dersteki beat kavramının doğrudan konusu.

Üçüncüsü, bir üretim notu. Oyunculuk çalışmalarında sahne öncesi sorulan standart sorulardan biri şudur: "Bu sahnede karşımdakinden ne almak istiyorum?" Cevabı verilemeyen sahnelerde oyuncular genelde tonlamayı yükselterek boşluğu doldurur ve metnin zayıflığı oyunculuk sorunu gibi görünür. Yazar tarafında bu sorunun cevabı yazılıysa, sahne provada kendini savunur.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Birinci adım. Sahne amacını tek cümle yaz: birinci karakter bu sahnede neyi elde etmeye çalışıyor?

İkinci adım. Karşı amacı tek cümle yaz. Kural: birinci karakterin adını ve isteğini kullanmadan yaz. Yazamıyorsan karşı taraf henüz bir duvar.

Üçüncü adım. Üç biçimden hangisinde olduğunu işaretle: engelleme, farklı istek ya da aynı şeyi isteme. Birinci biçimdeysen ikinciye çevirmeyi dene — karşı tarafa bugüne ait bir hedef ver.

Dördüncü adım. Bağı kontrol et. Birinci karakter hedefine yaklaşınca karşı tarafın hedefi zorlaşıyor mu? Zorlaşmıyorsa iki istek aynı düğüme bağlı değil.

Beşinci adım. Sahneyi yeniden yaz, iki yüz elli kelime. Kural: iki karakter de istediğini bir kez bile doğrudan söylemesin. İstekler yalnızca soru, konu değişikliği, mesafe ve yanlış hedefe vurma yoluyla görünsün.

Son kontrol. Sahne kazananını yaz. Kim daha iyi bir konumda çıktı? "Hiç kimse" cevabı geçersiz — o zaman sahne olmamış demektir.

Kilit özet

Birincisi: karşı amaç, sahne amacının olumsuzu olamaz; karşı tarafın birinci karakterden bağımsız bir isteği olmalıdır.

İkincisi: üç biçim vardır — engelleme, farklı istek ve aynı şeyi isteme; en verimlisi ikincisidir, çünkü karşı taraf sahneye kendi malzemesini sokar.

Üçüncüsü: istek sahnede bulunmalı, sözde bulunmak zorunda değil — soru, konu değişikliği, mesafe ve yanlış hedefe vurma yoluyla görünür.

Dördüncüsü: sahne kazananı isteğini elde eden değil, konumu iyileşen kişidir; kimsenin konumu değişmiyorsa sahne olmamıştır.

Beşincisi: iki istek aynı düğüme bağlı olmalı — birinin ilerlemesi diğerini zorlaştırmıyorsa ortada tek sahne değil, iki ayrı sahne vardır.

Sonraki derse köprü

İki istek çarpıştı. Şimdi çarpışmanın içine giriyoruz.

Sıradaki derste taktik değişimi ve beat var. Bir sahne tek parça değildir; eylem ve tepkiden oluşan küçük vuruşlara bölünür ve her vuruşta bir şey kayar. Kaynağımızın kendi örneğiyle çalışacağız: Ada belgeyi ister, muhtar kaçamak cevap verir, Ada masaya yaklaşır, muhtar dosyayı kapatır. Dört vuruş ve konuşmanın gerçek konusu çoktan değişmiştir.