Yapay zekâ ile sorumlu yaratıcı çalışma

Açılış sahnesi

Bir yazar bir makale hazırlıyor ve bir yapay zekâ aracından yardım alıyor.

Araç güzel bir paragraf yazıyor. İçinde bir de kaynak var: bir araştırma, bir yıl, bir dergi adı.

Yazar paragrafı beğeniyor ve metne alıyor.

Yayımlanıyor.

Üç gün sonra bir okur yazıyor: "O araştırma yok."

Ve gerçekten yok. Dergi var, yıl makul, başlık inandırıcı. Araştırma yok.

Şimdi soru şu: kim yanlış yaptı?

Araç bir metin üretti — yaptığı iş bu. Yazar onu doğrulamadan yayımladı.

Son sorumluluk araca değil yayımlayana aittir.

Bu ders o sorumluluğun nerede başladığını ve hangi denetimleri gerektirdiğini kuruyor.

Bu derste ne olacak

Önce aracın ne yaptığını ve ne yapmadığını kuracağız. Sonra kaynağımızın altı denetim alanını tek tek açacağız. Ardından yardım ile taklidin sınırını çizeceğiz. Sonra doğrulama yükümlülüğünü ele alacağız — hangi çıktı hangi düzeyde kontrol ister. Ardından açıklama sorusunu konuşacağız: ne zaman bildirilir, ne zaman gerekmez. Son olarak kendi sesini korumayı ele alacağız. Dokuz örnekten uydurulmuş bir kaynaktan ses kopyasına, otomatik çeviriden basmakalıp üreten bir görsele bunları izleyeceğiz.

Sıfır noktası

Bir hesap makinesi düşün.

Hesap makinesini kullanmak hile değil. Ve sonucun doğruluğundan makine değil, tuşlara basan kişi sorumlu — yanlış sayı girildiyse çıkan sonuç da yanlış.

Yapay zekâ da böyle anlatılıyor: bir araç, sorumluluk kullanıcıda.

Şimdi benzetmenin kırıldığı yeri söyleyeyim, çünkü bu dersin bütün farkı orada. Hesap makinesi doğru girdiye yanlış çıktı vermiyor.

Yapay zekâ veriyor.

Doğru soruya, akıcı, ikna edici ve tamamen uydurma bir cevap gelebiliyor. Ve uydurma olduğunun görünür bir işareti yok — tam tersine, en akıcı cümleler en çok güvenilen cümleler.

Yani hesap makinesinde hata girdide, burada çıktıda olabiliyor.

Bu, kullanım kuralını değiştiriyor: hesap makinesinde girdi kontrol edilir, burada çıktı.

Mekanizma

Araç ne yapıyor

Kaynağımız kullanımı meşru sayıyor: fikir, varyasyon ve düzenleme.

Üçünün ortak yanı şu: çıktı doğrulanabilir ya da doğrulanması gerekmiyor.

Bir fikir yanlış olamıyor — işe yarar ya da yaramaz. Bir varyasyon önerisi de öyle. Bir cümlenin daha kısa hâli de.

Sorun, aracın bilgi verdiği yerde başlıyor.

Ve mekanizması şu: araç bir gerçeği hatırlamıyor, bir cümlenin nasıl devam edeceğini tahmin ediyor. Var olan bir kaynağın adı ile inandırıcı bir kaynak adı, o tahmin için aynı şey.

Bu yüzden uydurma çıktı bir arıza değil, aracın çalışma biçiminin doğal sonucu — ve bu, ona göre davranmayı gerektiriyor.

Altı denetim alanı

Kaynağımızın listesi.

Bir: uydurma gerçekler. Sayı, tarih, isim, kaynak, alıntı.

İki: taklit edilen yaşayan sanatçı üslupları.

Üç: izinsiz kişisel veri. Araca verilen bilgi de bir yayım biçimi olabiliyor.

Dört: sahte tanıklık. Var olmayan bir kişinin ağzından üretilmiş deneyim.

Beş: görünmeyen otomasyon. Okurun insan yazdığını sandığı yerde makinenin yazmış olması.

Altı: kültürel basmakalıpların yeniden üretimi. Araç, eğitildiği metinlerdeki kalıpları taşıyor — ve kalıp, ortalamayı yansıtıyor.

Altısının ortak noktası şu: hiçbiri aracın kusuru olarak çözülmüyor. Hepsi bir yayım kararı.

Yardım ile taklit

İkinci madde ayrı bir başlık istiyor.

Ve sınır üç soruyla çiziliyor.

Bir: kaynak tanınabilir mi? Genel bir tür üslubu ile tek bir kişinin üslubu ayrı şeyler.

İki: kişi yaşıyor mu ve bu iş onun geçimini etkiliyor mu?

Üç: çıktı o kişiye atfedilebilir mi?

Üçüne de "evet" çıkıyorsa yapılan şey esinlenme değil.

Ve dikkat: bu, üsluptan öğrenmeyi yasaklamıyor. Yüz kırk birinci derste metinlerarasılığı kurmuştuk — her anlatı öncekilerle konuşuyor. Fark şurada: konuşmak ile yerine geçmek ayrı işler.

Doğrulama yükümlülüğü

Çıktının türü, gereken kontrolü belirliyor. Üç düzey.

Düzey bir: doğrulama gerekmiyor. Fikir listesi, alternatif başlık, yapı önerisi, bir cümlenin kısa hâli. Yanlış olamayacak şeyler.

Düzey iki: yazar doğrular. Terim tanımı, tarihsel bağlam, teknik açıklama. Bildiğin alandaysa gözden geçirmen yetiyor.

Düzey üç: kaynaktan doğrulanır. Sayı, tarih, isim, alıntı, araştırma, hukuki bilgi, sağlık bilgisi. Burada tek kural var — araçtan gelen bir bilgi, o bilginin kaynağı değildir.

Yirminci bölümde doğrulamayı iş anlatısı için kurmuştuk; buradaki kural aynı ailenin devamı ve daha katı: araç bir kaynak göstermişse bile, gösterdiği kaynağa gidip bakmadan o bilgi doğrulanmış sayılmıyor.

Ve pratik bir alışkanlık: metni yazarken üçüncü düzey bilgilerin altını çiz. Yayımdan önce çizili kalan tek bir satır varsa metin hazır değil.

Açıklama: ne zaman gerekir

Beşinci madde — görünmeyen otomasyon — bir açıklama sorusu doğuruyor.

Ölçü şu: okurun beklentisi ne?

Üç durum var.

Açıklama gerekmiyor. Yazım denetimi, biçim düzeltme, terim önerisi. Okur zaten araç kullanıldığını varsayıyor.

Açıklama gerekiyor. Metnin bütünü ya da büyük bölümü araç tarafından üretildiyse; bir ses, görüntü ya da tanıklık sentetikse.

Tartışmalı orta alan. Taslak araçla, düzenleme insanla yapıldıysa. Burada ölçüt kurumun ya da yayının kuralı — ve kural yoksa, bildirmek bildirmemekten iyi.

Bu seride aynı sonuca dördüncü kez geliyoruz: yüz on yedinci derste bileşik karakterde, yüz yirminci derste yeniden canlandırmada, yüz yirmi birinci derste doldurulmuş sahnede ve şimdi burada — bildirilirse teknik, bildirilmezse tahrifat.

Aynı ilkenin dört ayrı alanda çıkması, onun teknolojiye bağlı bir kural olmadığını gösteriyor. Yeni olan araç; ilke eski.

Kendi sesini korumak

Son ve en az konuşulan kısım.

Araç ortalamaya çekiyor. Ürettiği metin akıcı, dengeli ve tanıdık — çünkü tanıdık olanı üretiyor.

Ve senin sesin tanıdık olmayan yerinde.

İki pratik önlem.

Bir: önce sen yaz. Boş sayfaya araçla başlamak, kendi cümleni hiç kurmadan bir kalıba girmek demek. Kötü de olsa kendi taslağın, düzeltilecek bir sese sahip.

İki: araca kendi metnini beğendirmeye çalışma. "Daha iyi yap" isteği, çoğu zaman "daha ortalama yap" sonucunu veriyor. Sor: neyi zayıf buldun? Cevabın hangisine katıldığına sen karar ver.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

İki şey.

Bir: aracın en tehlikeli yeri, en iyi olduğu yer.

Kötü çıktı zararsız — atıyorsun. Tehlikeli olan, iyi görünen ve yanlış olan çıktı. Bu yüzden dikkatini beğendiğin paragrafa yöneltmek gerekiyor, beğenmediğine değil.

İki: sorumluluk devredilemiyor.

"Araç öyle yazdı" bir açıklama değil. Yayımlayan kişi, metnin tamamının arkasında duruyor — hangi cümleyi kimin yazdığından bağımsız olarak. Bu, aracı kullanmayı yasaklamıyor; kullanma biçimini belirliyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Her birinin yanına nereden geldiğini yaz — kendi araştırman mı, bir kaynak mı, bir araç çıktısı mı?

Araç çıktısı olanları ayrı bir listeye al ve hepsini ilk kaynağından kontrol et.

Sonra ikinci bir şey dene: aynı konuda bir paragrafı önce kendin yaz, sonra araca yazdır.

İki paragrafı karşılaştır ve tek soruyu sor: hangi cümle sadece senin yazabileceğin cümle?

O cümleyi koru. Metnin geri kalanı düzeltilebilir; o cümle, metnin senin olduğunu gösteren şey.

Kilit özet

Araç bir gerçeği hatırlamıyor, bir devamı tahmin ediyor — bu yüzden uydurma çıktı bir arıza değil, çalışma biçiminin sonucu.

Altı denetim alanı var: uydurma gerçekler, üslup taklidi, izinsiz kişisel veri, sahte tanıklık, görünmeyen otomasyon, basmakalıp üretimi.

Doğrulama üç düzeyde: gerekmiyor, yazar doğrular, kaynaktan doğrulanır — ve araçtan gelen bilgi o bilginin kaynağı değil.

Açıklamanın ölçüsü okurun beklentisi; bildirilirse teknik, bildirilmezse tahrifat.

Araç ortalamaya çekiyor; korunma yolu önce kendin yazmak.

Ve son sorumluluk araca değil yayımlayana ait.

Sonraki derse köprü

Bu bölümde anlatının nasıl çalıştığını, nasıl ikna ettiğini, neyi sustuğunu ve kime karşı sorumlu olduğunu gördük.

Sonraki derste bölümü kapatan soruya geliyoruz.

Bir hikâyenin anlatılma biçimi ile anlattığı şey nasıl aynı şey hâline gelir? Hafızayı anlatan metin neden tekrarla ilerler, döngüsel şiddeti anlatan metin neden başa döner? Biçimi bir tercih olmaktan çıkarıp tematik bir gerekçeye bağlamayı çalışacağız.