Tüketici mahkemesi ve arabuluculuk

Açılış

Sezai'yi önceki derste bırakmıştık: Bursa'daki bayiden aldığı yeni otomobil üç kez aynı motor arızasıyla servise girmiş, satıcı değişim talebini reddetmişti. Aracın değeri hakem heyetinin sınırını çok aşıyor, yani o kapı kapalı. Sezai bir avukat arkadaşını arıyor ve "doğrudan dava açacağım" diyor. Arkadaşı onu durduruyor: "Önce arabulucuya gitmen gerekiyor, yoksa davan hiç incelenmeden reddedilir." Sezai şaşırıyor. Bir satıcının değişimi reddettiği bir uyuşmazlıkta masaya bir de arabulucu mu oturacak? Bunun için para mı ödeyecek, kaç hafta sürecek ve bu arada araçla ilgili süreleri kaçırma tehlikesi var mı?

Tek fikir

Hakem heyeti sınırını aşan tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; bu süreçte tüketicinin payına düşen ücret sınırlı ölçüde devletçe karşılanır. Anlaşma olmazsa dava tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde, harç ödenmeden açılabilir.

Kural ne diyor

Tüketici mahkemesi, tüketici uyuşmazlıklarına bakan özel mahkemedir; ama kapısına doğrudan gidilmez. Kanun büyük tutarlı uyuşmazlıklarda önce bir uzlaşma denemesini şart koşar.

Dava şartı olarak arabuluculuğun işleyişini, iş uyuşmazlıklarını anlatırken üçüncü seviyede görmüştük; son tutanak ve arabuluculuk bürosu kavramları oradan tanıdık. Tüketici uyuşmazlığında aynı genel kurallar işler, ama tüketici lehine iki fark vardır: ücretin bir kısmı devletçe karşılanır ve ilk toplantıya katılmamanın yaptırımı tüketiciye uygulanmaz.

Bu iki kavram arasındaki ayrım önemlidir. Tüketici dava açarken harç ödemez; ama davayı kaybederse karşı tarafın yargılama giderlerinden ve vekâlet ücretinden sorumlu tutulabilir. Mahkemeye gitmeden önceki arabuluculuk aşaması da tam bu yüzden ciddiye alınmalıdır: iyi bir anlaşma, belirsiz bir davadan çoğu zaman daha değerlidir.

Arabuluculuk kanunu iki pratik güvence daha koyar. Arabulucu tarafları her türlü iletişim aracıyla ilk toplantıya davet eder ve tarafın avukatı olsa bile tarafın kendisini de bilgilendirir; yani satıcı "haberimiz olmadı" diyemesin diye davet belgeye bağlanır. Ayrıca yanlış yerdeki büroya başvurmak hakkı kaybettirmez: karşı taraf en geç ilk toplantıda büronun yetkisine itiraz edebilir, sulh hukuk mahkemesi bir hafta içinde yetkili büroyu belirler ve itiraz kabul edilirse kararın tebliğinden sonraki bir hafta içinde yetkili büroya başvurulur. Bu durumda ilk büroya başvuru tarihi, yetkili büroya başvuru tarihi sayılır.

Nasıl işler

Hakem heyeti sınırını aşan bir uyuşmazlıkta yol üç adımdan oluşur: arabuluculuk, son tutanak ve dava. Her adımın kendi belgesi vardır.

1. Değeri ve yolu kontrol et. Uyuşmazlık değerini hesapla ve bu yılın hakem heyeti sınırıyla karşılaştır. Değer sınırı aşıyorsa hakem heyetinin kapısı kapalıdır ve ilk durağın arabulucudur. Hakem heyeti kararına itiraz ediyorsan arabuluculuk aranmaz.

2. Arabuluculuk bürosuna başvur. Yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvur; tüketici için çoğu zaman en kolayı, oturduğu yerin adliyesidir. Başvuruda kendi iletişim bilgilerini ve elindeyse karşı tarafın iletişim bilgilerini ver.

3. İlk toplantıya hazırlan. Talep yazını, satıcının cevabını, faturayı, servis fişlerini ve diğer belgeleri yanında götür. Ne istediğini ve hangi noktada uzlaşmaya açık olduğunu önceden düşün; arabulucu karar vermez, tarafların anlaşmasına yardım eder.

4. Üç haftayı izle. Arabulucu süreci görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde bitirir, zorunlu hâllerde süre bir hafta uzayabilir. Bu süre boyunca zamanaşımı durur; ayıplı mal gibi süreye bağlı hakların süresi işlemez.

5. Anlaşırsan belgeyi al. Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belgede kimin neyi, ne zamana kadar yapacağının açıkça yazılı olduğuna dikkat et; tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti iki saatlik tutarı geçmemek üzere devletçe karşılanır.

6. Anlaşamazsan son tutanağı sakla. Anlaşma olmazsa arabulucu son tutanağı düzenler. Tutanağın aslını ya da onaylı örneğini al; dava dilekçene eklemen zorunludur.

7. Davayı tüketici mahkemesinde aç. Davayı kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde açabilirsin; tüketici olarak harç ödemezsin. Ancak bilirkişi ve tebligat gibi giderler ile davayı kaybetme ihtimalinde karşı tarafın vekâlet ücreti için hazırlıklı ol; büyük tutarlı bir davada bu aşamada bir avukatla çalışmak çoğu zaman gereklidir.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Büyük tutarlı bir uyuşmazlığın yol haritası: değer ve sınır karşılaştırması, arabuluculuk başvuru yeri ve belgeleri, istenen ve kabul edilebilir sonuç, son tutanak ve dava mahkemesi, masraf riski notu.

Sınır

Burada çizilen, tüketici mahkemesine giden yolun haritasıdır; yolun kendisi teknik ayrıntılarla doludur. Dava dilekçesinin nasıl kurulacağı, hangi delilin ne zaman sunulacağı, bilirkişi raporuna nasıl itiraz edileceği ve kararın hangi kanun yoluna taşınacağı ayrı bilgi ister. Sınırı aşan, yani büyük tutarlı bir uyuşmazlıkta bu yolu bir avukatla yürümek çoğu zaman en doğru seçimdir. Avukat tutacak gelirin yoksa, oturduğun yerdeki baronun adli yardım bürosuna başvurarak ücretsiz hukuki destek isteyebilirsin. Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk aranmaz: hakem heyeti kararına itirazda, tüketici işlemi niteliğindeki taşınmazın aynına ilişkin davalarda ve tüketici örgütlerinin ya da Bakanlığın genel olarak tüketicileri ilgilendiren davalarında bu şart yoktur; hangi gruba girdiğin somut olaya bakılarak değerlendirilir. Sigorta gibi alanlarda ayrıca tahkim yolları bulunur ve onların kuralları kendi derslerinde anlatıldı. Değer sınırın altındaysa bu derste anlatılan yol değil, bir önceki derste gördüğümüz tüketici hakem heyeti geçerlidir.

Kapanış

1. Hakem heyeti sınırını aşan tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir, son tutanak dava dilekçesine eklenir.
2. Arabuluculuk üç haftada, zorunlu hâllerde dört haftada sonuçlanır; bu sürede zamanaşımı durur. Tüketicinin ödemesi gereken ücret iki saatlik tutarı geçmemek üzere devletçe karşılanır ve ilk toplantıya katılmamanın gider yaptırımı tüketiciye uygulanmaz.
3. Dava tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde açılabilir ve harçtan muaftır; ancak yargılama giderleri ve kaybetme hâlinde karşı tarafın vekâlet ücreti ayrıca hesaba katılmalıdır.

Üç soru

1. Değeri hakem heyetinin bakabileceği tutarın birkaç katı olan olan bir uyuşmazlık için doğrudan tüketici mahkemesinde dava açtın. Ne olur?
2. Ayıplı mal için iki yıllık sürenin dolmasına üç gün kaldı ve arabulucuya başvurdun; arabuluculuk iki hafta sürdü. Süre doldu mu?
3. Tüketici olarak dava açarken harç ödemeyeceksin. Bu, davayı kaybedersen hiçbir masraf ödemeyeceğin anlamına mı gelir?

Yanıtlar

Birinci soruda dava, arabulucuya başvurulmadan açıldığı anlaşıldığında herhangi bir işlem yapılmadan dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Önce arabuluculuk bürosuna başvurman, anlaşma olmazsa son tutanakla yeniden dava açman gerekir. İkinci soruda süre dolmamıştır: arabuluculuk bürosuna başvurduğun tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur. Kalan üç gün, son tutanağın düzenlenmesinden sonra işlemeye devam eder; bu yüzden davayı vakit kaybetmeden açmalısın. Üçüncü soruda hayır: harç muafiyeti yalnızca devlete ödenen harcı kapsar. Bilirkişi ve tebligat gibi yargılama giderleri ve davayı kaybedersen karşı tarafın vekâlet ücreti ayrıca sana yüklenebilir.

Sonraki derse köprü

Şikâyet yollarının haritası tamamlandı: satıcıya yazılı başvuru, hakem heyeti, arabuluculuk ve mahkeme. Modülün son dersi bu yolların sık işlendiği iki özel sözleşmeyi ele alıyor. 4.22 Paket tur ve devre tatil, paket tur sözleşmesinde değişiklik ve iptal hâllerini ve devre tatil sözleşmesinden caymayı anlatıyor.