Erken ödeme ve faiz

Açılış

Şakir Trabzon'da bir limanda vinç operatörü. İki yıl önce otuz altı ay vadeli bir ihtiyaç kredisi çekmiş; şimdi bir ikramiye almış ve kalan borcu bir kerede kapatmak istiyor. Bankanın uygulamasında "erken kapama" ekranını açtığında karşısına çıkan tutar onu şaşırtıyor: kalan on iki taksidin toplamına çok yakın bir rakam ve altında küçük bir satır, "erken kapama ücreti". Müşteri temsilcisi telefonda "Faiz zaten taksitlere dağıtılmış, erken kapatsanız da çok bir şey değişmez; üstüne yüzde iki ücret var" diyor. Şakir kafasında hesaplıyor: borcu bir yıl erken ödemek, bankaya bir yıllık faizi bağışlamak mı demek? Erken ödeyen tüketiciden kim ne kadar faiz isteyebilir?

Tek fikir

Kredisini vaktinden önce kapatan ya da taksitlerin bir kısmını öne çeken tüketici, ödediği tutara düşen bütün faiz ve maliyet indirimini alır. Tüketici kredisinde kanunda bir erken ödeme ücreti öngörülmemiştir; gecikmede ise faiz yalnızca geciken anaparaya ve sınırlı bir oranla işler.

Kural ne diyor

Bir krediyi erken kapatmak, parayı kullanmayı erken bırakmaktır. Faiz paranın kullanıldığı süre için ödendiğine göre, kullanılmayan sürenin faizi de istenemez. Kanun bu mantığı açıkça yazar.

Kanunun ayrıntısını Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği verir; erken ödemede ve gecikmede hesabın nasıl yapılacağını adım adım bağlar.

Bu kuralların taksitli satıştan farkına dikkat etmek gerekir. Taksitli satışta mağazanın kalan borcun tamamını isteyebilmesi, bedelin belirli bir oranını oluşturan taksitlerin ödenmemesine bağlıydı. Kredide kanun böyle bir oran aramaz; peş peşe iki taksit kaçtıysa banka uyarı yoluna gidebilir. Bankanın eşiği bu yüzden mağazanınkinden alçaktır, ama iki koruma ortaktır: tüketiciye tanınan otuz günlük son fırsat ve kalan borca faiz eklenmemesi.

Nasıl işler

Krediyi erken kapatırken ya da bir taksit geciktiğinde, hesabı bankanın ekranına bırakmadan kendin de kontrol edebilirsin.

1. Ödeme planını aç. Kredinin ödeme planında her taksitin ne kadarının anapara, ne kadarının faiz olduğunu gösteren sütunları bul. Erken kapamada ödeyeceğin şey, kalan taksitlerin toplamı değil, kalan anapara ve son taksitten bu yana işleyen faizdir.

2. Erken kapama tutarını yazılı iste. Bankadan erken kapama tutarının dökümünü yazılı olarak ya da uygulama üzerinden kayıtlı biçimde iste. Dökümde kalan anapara, işleyen günlük faiz ve vergiler ayrı ayrı görünmelidir.

3. Ücret kalemini sorgula. Bir ihtiyaç ya da taşıt kredisinde "erken kapama ücreti" ya da benzeri bir kalem görürsen, bunun hangi düzenlemeye dayandığını yazılı olarak sor. Kanun erken ödeme tazminatını yalnızca sabit faizli konut kredisi için ve yüzde bir ile yüzde iki sınırıyla düzenler.

4. Ara ödemede seçimini yap. Borcun tamamını değil bir kısmını ödüyorsan, bu tutarın en az bir taksit kadar olması gerekir. Taksit sayısı aynı kalır ve taksitler küçülür; istersen ödemesiz dönem talep edebilir ya da bankayla anlaşarak vadeyi kısaltabilirsin. Yeni ödeme planı ücretsiz verilmelidir.

5. Gecikmede faizi kontrol et. Bir taksit geç kaldıysa, gecikme faizinin yalnızca o taksitin içindeki anapara üzerinden ve geciken gün sayısı kadar hesaplandığını kontrol et. Oran, sözleşmedeki akdî faiz oranının yüzde otuz fazlasını geçemez; faizin faizi hiçbir durumda istenemez.

6. Muacceliyet uyarısını oku. Banka bütün borcu bir anda talep ediyorsa iki şeye bak: gerçekten peş peşe iki taksidi mi kaçırdın, ve eline sana en az bir aylık süre tanıyan yazılı bir uyarı geçti mi? Bu otuz gün içinde geciken taksitleri ödersen borcun tamamı muaccel olmaz.

7. Fazla alınanı geri iste. Fazla gecikme faizi tahsil edildiyse bankadan yazılı olarak iade iste. Yönetmelik bu durumda bankanın fazlayı, tahsil ettiği tarihten iade ettiği tarihe kadar, akdî faizin yüzde otuz fazlası üzerinden işleyecek faiziyle birlikte geri ödemesini öngörür.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Bir kredinin erken kapama ön hesabı: kalan taksit toplamı, kalan anapara ve aradaki fark; kredi türü, faiz türü ve tazminat maddesi işareti; on günlük bir gecikmede gecikme faizinin dayanağı ve sınırı.

Sınır

Bu derste anlatılanlar ihtiyaç, taşıt ve konut kredilerindeki erken ödeme ile gecikmenin çerçevesidir. Hangi faiz oranının ne kadar olacağı ve bankacılık düzenlemelerindeki tavanlar kurumların kararlarıyla değişir; oranları buraya yazmadık, çünkü bugünkü rakam yarın eskiyebilir. Kredi kartında gecikme ve asgari ödeme başka bir düzene bağlıdır; ona bir sonraki derste geliyoruz. Faizin bir kısmının baştan peşin alındığı bazı kredilerde erken kapama hesabı teknikleşir ve yönetmeliğin eklerindeki formüllere dayanır; dökümün yazılı istenmesi bu yüzden pazarlık konusu değildir. Bankaya yaptığın yazılı başvuru sonuçsuz kalırsa, fazladan alınan ücret ya da faiz küçük bir tutarsa tüketici hakem heyeti yoluyla geri istenir; büyük bir tutarda mahkeme kapısının önünde arabuluculuk görüşmesi durur. Bütün borç bir anda istenip bir icra takibi başlatıldıysa, itiraz için tanınan günler çok azdır ve bu günler kaybedilince geri gelmez; böyle bir durumda hukuki desteği o gün ara.

Kapanış

1. Kredisini erken kapatan ya da ara ödeme yapan tüketici, ödediği tutara düşen bütün faiz ve maliyet indirimini alır; hesapta ödemenin yapıldığı tarih esas alınır ve ara ödemeden sonraki yeni plan ücretsiz verilir.
2. Erken ödeme tazminatı yalnızca sabit faizli konut kredisinde, sözleşmede yazılıysa ve kalan vade otuz altı aya kadar yüzde bir, daha uzunsa yüzde iki sınırıyla istenebilir; diğer tüketici kredileri için kanunda bir erken ödeme ücreti öngörülmemiştir.
3. Gecikme faizi geciken anapara üzerinden, geciken gün kadar ve akdî faizin yüzde otuz fazlasını aşmadan işler; bileşik faiz yasaktır. Bankanın bütün borcu bir anda istemesi için peş peşe iki taksidin kaçması ve tüketiciye bir aylık son fırsat tanınması gerekir.

Üç soru

1. İhtiyaç kredini erken kapatmak istiyorsun; banka kalan taksitlerin toplamını ve bir de yüzde iki erken kapama ücreti istiyor. Ne söylersin?
2. Sabit faizli konut kredinin kalan vadesi yirmi dört ay. Borcu erken kapatırken banka en fazla ne kadar erken ödeme tazminatı isteyebilir?
3. Kredinin bir taksidini beş gün geç ödedin. Banka taksitin tamamı üzerinden ve faizin faizini de ekleyerek gecikme faizi hesaplamış. Bu hesap doğru mu?

Yanıtlar

Birinci soruda erken ödemede kalan taksitlerin toplamı değil, kalan anapara ile son taksitten bu yana işleyen faiz ve yasal kalemler ödenir; banka erken ödenen tutara düşen bütün faiz indirimini yapmak zorundadır. Kanun ihtiyaç kredisi için bir erken ödeme ücreti öngörmez; ücretin dayanağını yazılı olarak sorup dökümü istemelisin. İkinci soruda sözleşmede yazılıysa erken ödeme tazminatı istenebilir; kalan vade otuz altı ayı aşmadığı için bu tutar, faiz indirimi yapılarak hesaplanan ve erken ödenen tutarın yüzde birini geçemez. Üçüncü soruda hesap doğru değildir: gecikme faizi yalnızca geç ödenen taksitin içindeki anapara üzerinden, beş gün için ve akdî faizin yüzde otuz fazlasını aşmayan bir oranla hesaplanabilir; tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmaz.

Sonraki derse köprü

Taksitli bir kredide borç bellidir: her ay ne kadar ödeneceği ve borcun ne zaman biteceği ödeme planında yazar. Kredi kartında ise ekstre her ay "asgari ödeme" diye küçük bir rakam gösterir ve borcun geri kalanı sessizce büyür. 4.16 Kart borcu ve asgari ödeme, asgari ödeme tutarının ne anlama geldiğini, yalnızca onu ödeyen bir borcun nasıl büyüdüğünü ve ekstredeki bir harcamaya nasıl itiraz edileceğini ele alıyor.