Tüketici kredisi

Açılış

Nazım Kahramanmaraş'ta bir fırında usta; kızının düğünü için yüz elli bin liraya ihtiyacı var. İki bankanın uygulamasında iki teklif görüyor. Birinci banka yirmi dört ay vadeyle aylık dokuz bin iki yüz lira taksit gösteriyor. İkinci banka otuz altı ay vadeyle aylık yedi bin yüz lira gösteriyor ve ekranın üstünde büyük harflerle "en düşük taksit" yazıyor. Nazım'ın aklı yedi bin yüz lirada; her ay iki bin lira daha az ödemek ona daha hafif geliyor. Eşi soruyor: "Peki sonunda kaç para ödeyeceğiz?" Nazım hesaplamamış. Ekranda bir de "sigortalı kredi" kutucuğu işaretli duruyor ve bir "dosya masrafı" kalemi var. Hangisi gerçekten daha ucuz, ve bunu nereden anlayacak?

Tek fikir

Kredinin fiyatı aylık taksit değil, toplam maliyet ve yıllık maliyet oranıdır. Banka bunları sözleşmeden önce bir bilgi formunda yazılı vermek zorundadır; imzadan sonra da tüketicinin iki haftalık, sebep gerektirmeyen bir vazgeçme payı vardır.

Kural ne diyor

Kredi bir paranın kiralanmasıdır ve kiranın bedeli yalnızca faiz değildir. Dosya ücreti, sigorta, vergi ve benzeri kalemler de bedele eklenir. Kanun bu yüzden tüketicinin imzadan önce bütün bedeli görmesini ister.

Ayrıntıyı Ticaret Bakanlığının Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği verir ve formda neyin yazılı olacağını tek tek sayar.

Akdî faiz oranı ile yıllık maliyet oranı arasındaki fark, ekrandaki büyük rakamla gerçek bedel arasındaki farktır. Bir banka faizi düşük gösterip dosya ücreti ve sigortayla maliyeti yükseltebilir; yıllık maliyet oranı bu kalemleri hesaba katar. Kanunun en sert yaptırımı da burada: sözleşmede akdî faiz, efektif faiz ya da toplam maliyet hiç yazılmamışsa kredi, sözleşmenin sonuna kadar faizsiz kullanılır. Efektif oran olduğundan düşük gösterilmişse de ödeme planı düşük gösterilen orana göre yeniden kurulur.

Nasıl işler

Kredi almadan önceki birkaç gün, sonraki yılların ödemesini belirler. İzlenecek yol şöyledir.

1. Bilgi formunu imzadan önce iste. Şubede ya da uygulamada, sözleşmeyi onaylamadan önce sözleşme öncesi bilgi formunu iste ve kaydet. Form sözleşmeden makul bir süre önce verilmek zorundadır; aynı anda önüne konan bir imza kâğıdı bu yükümlülüğü karşılamaz.

2. Toplam geri ödeme tutarını bul. Formda tüketicinin ödeyeceği toplam tutarı ara. Aylık taksiti vade sayısıyla çarparak da kabaca kontrol edebilirsin. Nazım'ın örnek rakamlarıyla birinci teklif yirmi dört ayda iki yüz yirmi bin sekiz yüz lira, ikinci teklif otuz altı ayda iki yüz elli beş bin altı yüz lira eder.

3. Yıllık maliyet oranlarını yan yana koy. Farklı bankaların tekliflerini akdî faizle değil, efektif yıllık faiz oranıyla karşılaştır. Dosya ücreti, komisyon ya da sigorta gibi kalemler bu oranın içindedir.

4. Sigortayı ayrıca sor. Krediyle bağlantılı bir sigorta önerilmişse, bunun senin açık talebin olmadan yapılamayacağını ve sigortasız bir teklifin de sunulması gerektiğini bil. İki ödeme planını karşılaştır; sigortayı istersen başka bir şirketten de yaptırabilirsin.

5. Sözleşmede oranları kontrol et. İmzaladığın sözleşmede aylık ve yıllık akdî faiz oranının, efektif yıllık faiz oranının ve toplam tutarın yazıldığını kontrol et. Bu bilgilerden biri yoksa, kanun krediyi faizsiz kullanma sonucunu bağlar.

6. On dört günü değerlendir. Krediyi aldıktan sonra daha iyi bir teklif bulursan ya da vazgeçersen, on dört gün içinde bankaya yazılı ya da kalıcı bir yolla cayma bildiriminde bulun. Ardından otuz gün içinde anaparayı ve o güne kadar işleyen faizi öde; ödemezsen caymamış sayılırsın.

7. Reddi kayıt altına al. Başvurun reddedilirse banka bunu derhal ve ücretsiz bildirmek zorundadır. Bildirim tarihini not et; başka bir bankaya başvururken bu bilgi işine yarayabilir.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: İki kredi teklifinin karşılaştırma tablosu: tutar, vade, taksit, akdî faiz, efektif yıllık faiz oranı, ücretler, sigorta, toplam geri ödeme; eksik bilgi işareti ve varsa cayma süresinin son günü.

Sınır

Bu ders tüketici kredisinin temel kurallarını ve sözleşme öncesi bilgilendirmeyi anlatıyor. Konut kredisi ve finansal kiralama gibi bazı kredi türlerinde ayrı yönetmelikler ve kurallar vardır; kredi kartı da belirli şartlarla tüketici kredisi sayılır ve kart borcunun ve asgari ödemenin kendine özgü kuralları bu modülün ilerleyen bir dersinde işleniyor. Faiz oranlarının üst sınırları ve bankacılık düzenlemeleri zamanla değişir; bu derste bir oran verilmedi, güncel oranları ilgili kurumların duyurularından kontrol et. Erken ödemede faiz indirimi ve gecikme faizi bir sonraki dersin konusudur. Bankanın bilgi formu vermemesi, sigortayı izinsiz eklemesi ya da sözleşmede eksik bilgi bulunması gibi durumlarda önce bankaya yazılı başvur; sonuç alamazsan tutarına göre tüketici hakem heyetine ya da arabulucuya, sonra tüketici mahkemesine gidebilirsin. Mürüvvet'in örneğindeki gibi faizsiz kullanım sonucunu doğurabilecek bir eksiklik varsa, iddiayı ileri sürmeden önce bir avukata sözleşmeyi incelettirmek yerinde olur.

Kapanış

1. Kredinin gerçek fiyatı toplam geri ödeme tutarı ve efektif yıllık faiz oranı, yani yıllık maliyet oranıdır; aylık taksit tek başına yanıltıcıdır.
2. Banka sözleşme öncesi bilgi formunu sözleşmeden makul bir süre önce vermek zorundadır; sözleşmede akdî faiz, efektif faiz ya da toplam maliyet yazılmamışsa kredi faizsiz kullanılır. Kredi bağlantılı sigorta açık talep olmadan yaptırılamaz.
3. Tüketici kredi sözleşmesinden on dört gün içinde gerekçesiz cayabilir; anaparayı ve işlemiş akdî faizi cayma bildiriminden sonra otuz gün içinde ödemezse caymamış sayılır.

Üç soru

1. İki kredi teklifinden birinin aylık taksiti daha düşük, ötekinin vadesi daha kısa. Hangisinin daha ucuz olduğunu nasıl anlarsın?
2. Kredini çektikten beş gün sonra vazgeçtin. Ne yapman gerekir ve bankaya ne ödersin?
3. Kredi sözleşmende aylık taksit ve vade yazıyor ama hiçbir faiz oranı ya da toplam maliyet yazmıyor. Bunun bir sonucu var mı?

Yanıtlar

Birinci soruda iki teklifi aylık taksitle değil, sözleşme öncesi bilgi formundaki toplam geri ödeme tutarı ve efektif yıllık faiz oranıyla karşılaştırırsın. Bu oran, faizin yanında ücretleri ve diğer maliyet kalemlerini de içerdiği için kredinin gerçek yıllık maliyetini gösterir. İkinci soruda henüz iki haftalık pencerenin içinde olduğun için bankaya yazılı ya da kalıcı bir yolla cayma bildiriminde bulunursun. Ardından bildirimden sonraki otuz gün içinde kullandığın anaparayı ve beş günlük akdî faizi ödersin; bunun dışında yalnızca kamu kurumlarına ya da üçüncü kişilere ödenmiş masraflar istenebilir. Üçüncü soruda kanun, sözleşmede akdî faiz, efektif yıllık faiz ya da kredinin toplam maliyeti yer almıyorsa kredi tutarının sözleşme süresinin sonuna kadar faizsiz kullanılacağını öngörür. Bu sonucu ileri sürmeden önce sözleşmeyi bir avukata inceletmek yerinde olur.

Sonraki derse köprü

Kredi alındıktan sonra iki soru kalır: borcu vadeden önce kapatmak istersen ne olur, bir taksidi geç ödersen ne olur? 4.15 Erken ödeme ve faiz, krediyi erken kapatırken yapılması gereken faiz indirimini ve erken ödeme ücretinin sınırını, gecikme faizinin nasıl hesaplandığını ele alıyor.