İzinsiz reklam mesajı

Açılış

Kaya Sinop'ta bir lisede öğretmen. Bir yıl önce bir mobilya mağazasından koltuk aldı; telefonunu teslimat için verdi. O günden beri haftada üç mesaj geliyor: "Size özel yüzde kırk indirim", "Son iki gün", "Hafta sonu sürprizi". Kaya mağazayı hiç aramadı, hiçbir kampanya için izin vermedi. Bir akşam dersin ortasında telefonu üst üste titreşince sabrı taşıyor. Mesajın altında küçük bir not var: "Ret için RET yazıp gönderin." Ama bunu yapınca mesaj ücretli mi olur, gerçekten durur mu? Ve daha önemlisi: teslimat için verdiği numara, mağazaya ona reklam göndermek için de izin vermiş olur mu?

Tek fikir

Reklam ve kampanya mesajı göndermek için alıcının önceden açık onayı gerekir; bir alışveriş için verilen telefon numarası kendi başına bu onay değildir. Alıcı onayını istediği an, ücretsiz ve aynı kanaldan geri alabilir; gönderim üç iş günü içinde durmalıdır.

Kural ne diyor

Telefonumuza gelen her mesaj reklam değildir: kargonun yola çıktığını, faturanın kesildiğini ya da randevunun yaklaştığını bildiren mesajlar başka bir türdür. Kanun, satış ve tanıtım amacı taşıyan mesajları ayrı bir kategoriye koyar ve onları onaya bağlar.

Kanunun ayrıntısını Ticaret Bakanlığının Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmeliği verir. Yönetmelik onayın nasıl alınacağını tek tek bağlar.

Kaya'nın sorusunun yanıtı yönetmelikte saklı. Teslimat için verilen numara, kanunun deyişiyle "kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla" verilmiştir; mağaza bu numaraya teslimat bildirimi ve aldığı koltuğun bakımıyla ilgili bilgi gönderebilir. Ama "yüzde kırk indirim" mesajı tanıtım ve pazarlama amacı taşır ve ayrıca onay ister. Onayın varlığını da mağaza ispat etmek zorundadır. Yönetmelik bir kural daha koyar: İleti Yönetim Sistemi dışında, örneğin mağazadaki bir formla alınan onaylar üç iş günü içinde bu sisteme kaydedilmek zorundadır; kaydedilmeyen onay geçersiz sayılır. Sistemde onayı görünmeyen bir alıcıya kampanya mesajı gönderilemez. Kurallar yalnızca kısa mesaj ve e-postayı değil, çağrı merkezinden gelen kampanya aramalarını da kapsar: arayan şirket, ticaret unvanını söylemek, aramanın niteliği kendiliğinden anlaşılmıyorsa da daha görüşmenin başında bunun bir tanıtım ya da kampanya araması olduğunu belirtmek zorundadır.

Nasıl işler

İzinsiz mesajlarla baş etmenin iki ayağı vardır: gelecekteki mesajları durdurmak ve geçmiştekiler için şikâyette bulunmak.

1. Mesajın türünü ayır. Gelen ileti bir teslimat, fatura, borç ya da randevu bildirimi mi, yoksa bir ürünü ya da kampanyayı mı tanıtıyor? Bildirim mesajları onaysız gelebilir; ama içine bir indirim ya da ürün tanıtımı eklenmişse o kısım onaya tabidir.

2. Göndereni tanımla. Mesajın başlığında ya da içeriğinde şirketler için MERSİS numarası, esnaflar için ad soyad ve kimlik ya da vergi numarası yer almak zorundadır. Bu bilgileri ve gönderen numara ya da adı not et; eksikse bu da ayrı bir aykırılıktır.

3. Ekran görüntüsünü al. Şikâyet için mesajın görsel bir örneği gerekir. Mesajı, gönderen adı ya da numarası, tarihi ve saati görünecek biçimde ekran görüntüsüyle kaydet; e-postalarda iletinin tamamını sakla.

4. Reddi aynı kanaldan yap. Mesajın içindeki ret yolunu kullan: kısa mesajla geldiyse kısa mesajla, e-postayla geldiyse e-postadaki bağlantıyla. Ret ücretsiz olmak zorundadır. İstersen reddini İleti Yönetim Sistemi üzerinden de yapabilirsin; bu yol, mesajdaki ret numarasının çalışmadığı durumlarda işe yarar.

5. Üç iş gününü say. Ret bildiriminin gönderene ulaşmasından sonra üç iş günü içinde mesajlar durmalıdır. Bu süreden sonra gelen her mesajın da ekran görüntüsünü al; bunlar şikâyetini güçlendirir.

6. Şikâyeti üç ay içinde yap. İzinsiz ya da reddettiğin hâlde gelen mesaj için, iletinin gönderildiği tarihten itibaren üç ay içinde e-Devlet, İleti Yönetim Sistemi ya da Ticaret Bakanlığının internet sitesi üzerinden ya da ikamet ettiğin ildeki ticaret il müdürlüğüne yazılı olarak şikâyette bulunabilirsin. Başvuruda kimlik numaran, telefon numaran, operatörün, gönderen numara ya da ad, tarih, saat ve mesajın görüntüsü yer almalıdır.

7. Yalnız kendi numaran için başvur. Şikâyet ancak kendi elektronik iletişim adresine gelen iletiler için yapılabilir. Bir yakının için başvuracaksan, başvuruyu onun kendi adıyla yapması gerekir.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: İki haftalık ticari mesaj tablosu: gönderen, tür, onay durumu, zorunlu bilgilerin varlığı ve ret tarihi; ayrıca şikâyet edilecek gönderen için hazır bir bilgi dosyası.

Sınır

Bu ders ticari elektronik iletileri, yani satış ve tanıtım amaçlı mesajları ele alıyor. Siyasi partilerin, kamu kurumlarının ya da hayır kuruluşlarının mesajları farklı kurallara tabi olabilir. Bir kurum telefon numaranı senin rızan olmadan bir başkasıyla paylaşmış ya da numarana başka bir yerden ulaşmışsa, mesajın kendisinden ayrı olarak kişisel verilerinin işlenmesi meselesi doğar; bu durumda önce o kuruma başvurup verinin nereden alındığını sorabilir, sonuç alamazsan Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyette bulunabilirsin. Dolandırıcılık amaçlı sahte kampanya mesajları, örneğin tıklanınca kart bilgisi isteyen bağlantılar, bir reklam şikâyetinin değil bir suç duyurusunun konusudur; internet dolandırıcılığını, ilk saatlerde ne yapılacağıyla birlikte, dijital haklarla ilgili modülde ayrıca göreceğiz. Ticaret il müdürlüğüne yapılan şikâyet gönderene idari para cezası uygulanmasını sağlayabilir; ama sana bir tazminat ödenmesi sonucunu doğurmaz.

Kapanış

1. Kampanya ve tanıtım amaçlı ticari elektronik iletiler için alıcının önceden açık onayı gerekir; teslimat ya da iletişim için verilen numara kendi başına bu onay değildir. Önceden işaretlenmiş kutu ve ön şart olarak alınan onay geçerli değildir.
2. Alıcı istediği an, gerekçesiz, ücretsiz ve iletinin geldiği kanaldan ya da İleti Yönetim Sistemi üzerinden reddedebilir; gönderen üç iş günü içinde durmak zorundadır.
3. İzinsiz ya da ret sonrası gelen mesaj için, gönderim tarihinden itibaren üç ay içinde e-Devlet, İleti Yönetim Sistemi, Bakanlık sitesi ya da ticaret il müdürlüğü üzerinden şikâyette bulunulur; onayın varlığını ispat yükü gönderendedir.

Üç soru

1. Bir restorandan paket sipariş ettin ve teslimat için numaranı verdin. Şimdi her gün yeni menü kampanyası mesajı geliyor. Restoran haklı mı?
2. Bir mesajın sonundaki ret numarasına yazdın; dört iş günü sonra yine kampanya mesajı geldi. Ne yapabilirsin?
3. Kargo şirketinden "paketiniz yarın teslim edilecek" mesajı geldi. Bu mesaj için önceden onay vermiş olman gerekir mi?

Yanıtlar

Birinci soruda restoran haklı değildir. Teslimat için verilen numara, yalnızca aldığın ürünle ilgili değişiklik, kullanım ve bakım iletileri için onaysız kullanılabilir; menü kampanyası gibi tanıtım mesajları için önceden açık onay gerekir. Reddini aynı kanaldan bildirebilir, onay vermediysen şikâyette bulunabilirsin. İkinci soruda gönderen, ret bildiriminin kendisine ulaşmasından sonra üç iş günü içinde ileti göndermeyi durdurmak zorundaydı. Ret mesajının ve sonradan gelen kampanya mesajının ekran görüntüleriyle, mesajın geldiği tarihten itibaren üç ay içinde şikâyette bulunabilirsin. Üçüncü soruda onay gerekmez: teslimat bildirimleri onaysız gönderilebilen iletilerdendir. Ancak bu mesaja bir ürün ya da kampanya tanıtımı eklenirse, o tanıtım için onay gerekir.

Sonraki derse köprü

Bu dersle uzaktan alışverişin modülü kapanıyor. Reklam mesajlarının en ısrarcılarından biri de "size özel onaylı kredi" teklifleridir; çoğu zaman aylık taksiti söyler, toplam maliyeti söylemez. 4.14 Tüketici kredisi, kredi sözleşmesinden önce verilmesi gereken bilgi formunu, toplam maliyeti ve yıllık maliyet oranını ve kredi sözleşmesinden caymayı ele alıyor.