Taksitli satış

Açılış

Bilal Osmaniye'de evleniyor ve bir mobilya mağazasından yatak odası takımı alıyor. Mağaza kredi kartı istemiyor; "biz kendimiz taksitlendiriyoruz" diyor. Satış danışmanı on iki aylık bir ödeme planı çıkarıyor, Bilal'e bir kâğıt imzalatıyor ve bir de toplam tutarın tamamı için tek bir senet. Akşam evde kâğıda bakan eşi bir şey fark ediyor: kâğıtta yalnızca aylık taksit tutarı yazıyor; mobilyanın peşin fiyatı hiçbir yerde yok. Taksitlerin toplamı, mağazanın vitrindeki fiyattan epey yüksek. Bilal hangi fiyata razı olduğunu bilmeden imza atmış. Bir de o tek senet var: ilk taksit gecikirse, mağaza o senetle tüm borcu birden isteyebilir mi?

Tek fikir

Satıcının malı teslim edip bedeli aylara böldüğü sözleşme yazılı olmak zorundadır ve hem peşin fiyatı hem de taksitli toplam fiyatı göstermelidir. Tüketici yedi gün içinde cayabilir, borcu erken kapatırsa faiz indirimi alır; tek bir gecikme bütün borcu muaccel yapmaz.

Kural ne diyor

Taksit, alışverişi kolaylaştırır ama asıl fiyatı görünmez kılar. Aylık tutar küçük göründükçe toplam bedel gözden kaçar. Kanun bu yüzden taksitle satışı ayrı bir sözleşme türü olarak düzenler ve onu yazılı şekle bağlar.

Kanunun ayrıntısını Ticaret Bakanlığının Taksitle Satış Sözleşmeleri Hakkında Yönetmeliği verir. Yönetmelik küçük puntolu, okunmaz sözleşmeyi yasaklar; metin sade bir dille kurulur ve bir örneği kâğıt üzerinde ya da elektronik olarak tüketiciye verilir. Sözleşmede bulunması zorunlu bilgiler arasında malın ya da hizmetin tüm vergiler dahil peşin fiyatı ile tüm vergiler dahil taksitle satış fiyatı ayrı ayrı yer alır. Cayma hakkının süresi ve nasıl kullanılacağı, ödeme planı, erken ödeme hakkı, faiz miktarı ve yıllık faiz oranı da yazılır. Gecikme faizi oranı, sözleşmedeki faiz oranını yüzde otuzdan fazla aşamaz. Bilal'in kâğıdında peşin fiyatın hiç yazmaması, zorunlu içeriğin eksik olduğunu gösteriyor.

Yönetmelik senede de bir sınır koyar. Taksitle satışta düzenlenecek senet yalnızca nama yazılı olabilir; her taksit için ayrı ayrı ve taksit tutarını aşmayacak biçimde düzenlenir. Bu kurala aykırı düzenlenmiş bir senet tüketici yönünden geçersizdir. Bilal'e imzalatılan, toplam borcun tamamını gösteren tek senet tam olarak bu yasağın hedefidir.

Borcun zamanında ödenmemesi ve erken kapatılması kanunda iki ayrı kurala bağlanmıştır.

Temerrüdü ihtarname dersinde, muacceliyet şartını kiracı aleyhine hükümler dersinde görmüştük; taksitle satıştaki eşik, aynı fikrin tüketiciye göre ayarlanmış biçimidir. Tek bir taksidin birkaç gün gecikmesi, satıcıya kalan bütün borcu bir anda isteme imkânı vermez. Eşik aşılsa bile otuz günlük bir uyarı süresi tüketiciye son bir fırsat tanır.

Nasıl işler

Taksitli bir alışverişte karar, çoğu zaman satış masasında ve birkaç dakika içinde verilir. Sonradan çıkan sorunların büyük kısmı o masada okunmayan bir kâğıttan doğar.

1. Peşin fiyatla toplamı yan yana koy. Sözleşmede tüm vergiler dahil peşin fiyatı ve taksitle satış fiyatını bul. İkisi arasındaki farkı hesapla ve bu farkın ödeme planında faiz ve komisyon olarak nasıl dağıtıldığına bak. Peşin fiyat hiç yazılmamışsa sözleşme eksik düzenlenmiştir; eksik satırın tamamlanmasını dilekçeyle talep et.

2. Senedi say. Taksitle satışta her taksit için ayrı bir senet düzenlenebilir ve her senet o taksitin tutarını aşamaz. Toplam borç için tek bir senet ya da taksit tutarından büyük senetler imzalatıldıysa, bunlar senin bakımından geçersizdir. Fazla senetlerin iadesini yazılı olarak iste.

3. Yedi günü hesapla. Sayaç, eşyada malın kapına geldiği gün, hizmette imzanın atıldığı gün çalışmaya başlar; takvime yedinci günü yaz. Malı bu sürede yalnızca bir mağazada inceler gibi gözden geçir; düzenli kullanmaya başlarsan cayma hakkını kaybedersin.

4. Caymayı yazılı bildir ve malı iade et. Vazgeçtiysen satıcıya yedi gün dolmadan yazılı olarak ya da e-postayla, kısa mesajla bildir. Ardından malı, caydığın tarihten itibaren yedi gün içinde satıcıya iade et; bunu yapmazsan caymamış sayılırsın. Aksi kararlaştırılmadıysa iade masrafı sana aittir. Satıcı da bildirimin kendisine ulaştığı günden itibaren yedi gün içinde aldığı parayı ve imzaladığın senetleri masrafsız geri vermek zorundadır.

5. Erken ödemede indirimi iste. Borcu erken kapatmak ya da birkaç taksidi önceden ödemek istersen, satıcıdan ödediğin tutara düşen faiz ve komisyonun indirildiği yeni bir hesap iste. İndirimsiz bir kapama tutarı söylenirse, kanunun bu indirimi zorunlu tuttuğunu yazılı olarak hatırlat.

6. Gecikmede eşiği kontrol et. Bir taksidi ödeyemediysen ve satıcı kalan borcun tamamını istiyorsa, iki şeye bak: ödenmeyen taksitler eşiği aşıyor mu ve sana otuz günlük bir uyarı süresi verildi mi. Muaccel kılınan tutara faiz ve komisyon eklenemez; gecikme faizinin oranı da sözleşmedeki sınırı aşamaz.

7. Belgeleri bir dosyada tut. Sözleşmenin örneğini, ödeme planını, her taksitin makbuzunu ya da banka dekontunu ve iade edilen senetleri sakla. Sözleşmenin bir örneğini kaybettiysen, yönetmelik satıcının bir kez ücretsiz yeni bir örnek vermesini zorunlu tutar.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Bir taksitli alışverişin dökümü: peşin fiyat, taksitli toplam fiyat ve aradaki fark, ödeme planının eksik ya da tam olduğu, senet sayısı ve tutarları, erken ödemede istenecek indirim ve borcun tamamının istenebileceği eşik.

Sınır

Taksitle satış kuralları, malın önce verilip parasının sonra parça parça alındığı satışlar için yazılmıştır. Bedeli önceden taksitle ödeyip malı sonra teslim aldığın ve ödeme süresi bir yıldan uzun ya da belirsiz olan satışlarda Türk Borçlar Kanununun ön ödemeli taksitle satış hükümleri uygulanır. Bir bankadan çekilen tüketici kredisi ve kredi kartı taksitleri de ayrı kurallara bağlıdır; bunları para, kredi ve sigorta modülünde göreceğiz. Satıcı yazılı sözleşme vermediyse, aykırı senet imzalattıysa ya da erken ödemede indirim yapmıyorsa, uyuşmazlığın parasal değerine göre tüketici hakem heyetine başvurabilirsin; değer yüksekse dava açmadan önce arabulucuya gitmek gerekir. Aykırı bir senet bir icra takibine konu olduysa itiraz süreleri çok kısadır; bu durumda vakit kaybetmeden bir avukattan destek al.

Kapanış

1. Taksitle satış sözleşmesi yazılı olmak zorundadır; peşin fiyatı ve taksitle satış fiyatını, ödeme planını, faiz ve gecikme faizi oranını göstermelidir. Senet ancak nama yazılı olabilir; her taksite bir senet düşer ve senet o taksitten büyük olamaz.
2. Tüketici yedi gün içinde gerekçe göstermeden cayabilir, ama bu sürede malı yalnızca gözden geçirebilir; caydıktan sonra malı yedi gün içinde iade eder, satıcı da parayı ve senetleri yedi gün içinde geri verir.
3. Borcun tamamı ancak art arda iki taksidin bedelin onda birini ya da tek taksidin dörtte birini aştığı gecikmede ve otuz günlük uyarıdan sonra istenebilir; erken ödemede faiz ve komisyon indirilir.

Üç soru

1. Mağaza taksitle sattığı bir çamaşır makinesi için toplam borç tutarında tek bir senet imzalatmak istiyor. Bunu kabul etmek zorunda mısın?
2. On iki taksitle aldığın bir televizyonun kalan dört taksidini bir anda ödemek istiyorsun. Satıcı faiz dahil toplamı istiyor. Haklı mı?
3. Toplam bedeli 24.000 TL olan ve on iki eşit taksitle ödenen bir sözleşmede tek bir taksidi ödeyemedin. Satıcı kalan borcun tamamını isteyebilir mi?

Yanıtlar

Birinci soruda böyle bir senede imza atmak zorunda değilsin: taksitle satışta senet yalnızca nama yazılı olarak, her taksit için ayrı ayrı ve taksit tutarını aşmayacak biçimde düzenlenebilir; toplam borç için tek bir senet senin bakımından geçersizdir. İkinci soruda satıcı haklı değildir; erken ödemede satıcı, faiz ya da komisyon aldıysa ödediğin miktara göre gerekli tüm faiz ve komisyon indirimini yapmak zorundadır. Üçüncü soruda her taksit 2.000 TL'dir; bu, bedelin dörtte birine, yani 6.000 TL'ye ulaşmaz. Tek bir taksit eşik oluşturmaz; bedelin en az onda birini, yani 2.400 TL'yi oluşturan art arda iki taksidin ödenmemesi gerekir. İki taksit birlikte 4.000 TL ettiği için ikinci taksit de ödenmezse eşik aşılır, ama satıcı bu durumda da otuz günlük uyarı süresi vermek zorundadır.

Sonraki derse köprü

Bu modülde satıcıyla hep yüz yüzeydik: rafın önünde, servis tezgâhında, kapının eşiğinde ya da mağazanın masasında. Bugün alışverişin büyük kısmı ekranda yapılıyor ve satıcının yüzü hiç görülmüyor. 4.8 Mesafeli sözleşme ve cayma hakkı, internetten, telefonla ya da katalogdan yapılan alışverişte satıcının önceden vermesi gereken bilgileri ve tüketicinin gerekçe göstermeden vazgeçme hakkının süresini ve nasıl kullanılacağını ele alıyor.