Fiyat etiketi ve fiyat farkı

Açılış

Celal Bursa'da mahallesindeki bir markette alışveriş yapıyor. Deterjan rafındaki etikette büyük harflerle 189,90 TL yazıyor; sepete koyuyor. Kasada fişe bakınca aynı ürünün 229,90 TL'den okunduğunu görüyor. Kasiyer omuz silkiyor: "Sistemde fiyat bu, etiket eski kalmış. İsterseniz almayın." Arkada kuyruk uzuyor, Celal kırk lira için tartışmaya değip değmeyeceğini düşünüyor. Ama aklındaki soru kırk liradan büyük: rafta yazan fiyat bir söz müdür, yoksa yalnızca bir bilgi notu mu? Bir dükkânın rafına yazdığı rakamla kasada istediği rakam ayrıştığında hangisi geçerlidir?

Tek fikir

Rafta, menüde ya da fiyat listesinde yazan fiyat bağlayıcıdır. Etiketle kasa ayrışırsa tüketicinin lehine olan fiyat uygulanır. Etiket, tüm vergiler dahil fiyatı ve birim fiyatı görünür biçimde göstermek zorundadır; indirim de gerçek bir önceki fiyata dayanmalıdır.

Kural ne diyor

Fiyat etiketi küçük bir kâğıttır ama kanun ona büyük bir iş yükler: tüketicinin karar vermeden önce neyi kaça aldığını bilmesini sağlamak. Kural, etiketin içeriğini, fiyat farkını ve indirimi tek maddede toplar.

Maddenin kasa fiyatına ilişkin cümlesi Celal'in sorusunu doğrudan yanıtlıyor. "Etiket eski kalmış" bir mazeret olarak kanunda yer almıyor; fark varsa ucuz olan fiyat uygulanır. Etiketi güncel tutmak satıcının işidir, eski etiketin bedelini tüketici ödemez.

Ayrıntıyı Ticaret Bakanlığının Fiyat Etiketi Yönetmeliği verir. Yönetmelik etikette Türkçe yazılması zorunlu bilgileri sayar: malın üretim yeri, ayırıcı özelliği, tüm vergiler dahil satış fiyatı, birim fiyatı ve bu fiyatın uygulanmaya başladığı tarih. Etiket kâğıt olabileceği gibi dijital ya da elektronik de olabilir. Rakamların okunabilir, gerçeğe uygun, yanıltıcı olmayan ve hangi mala ait olduğu açıkça belli olacak biçimde konulması gerekir. Üzerinde fiyatı basılı olarak yazan kitap, dergi ve gazete gibi mallarda ayrıca etiket aranmaz.

Hizmetlerde etiketin yerini tarife ve fiyat listesi alır. Listede hizmetin ayırıcı özelliği, tüm vergiler dahil fiyatı ve fiyatın başladığı tarih yer alır. Yönetmelik yeme içme işletmeleri için ayrı bir düzen kurar: lokanta, kafe, restoran ve pastaneler fiyat listesini giriş kapısının önüne ve masaların üstüne koymak zorundadır. Masadaki liste karekodla da gösterilebilir, ama tüketici isterse basılı liste ayrıca verilir. Sunulan bütün ürünlerin listede yer alması gerekir. Listede gösterilen fiyatların dışında başka bir ücret alınacaksa bunun listede gösterilmesi zorunludur; ancak 2026 başında yapılan değişiklikle yeme içme işletmelerinde servis ücreti, masa ücreti ya da kuver ücreti adı altında ilave ödeme istenemez.

İndirimin dürüstlüğü için yönetmelik bir ölçü koyar. Mal satışlarında indirimden önceki fiyat, indirimin başladığı tarihten önceki on gün içinde uygulanan en düşük fiyattır. Böylece indirimden bir hafta önce fiyatı yükseltip ardından "yüzde elli" yazmak işe yaramaz; karşılaştırma en düşük fiyata göre yapılır. Meyve ve sebze gibi çabuk bozulan mallarla hizmetlerde indirim, bir önceki fiyata göre hesaplanır. Bu hesapların doğru olduğunu ispat etmek satıcıya düşer. Açılış, devir ya da adres değişikliği nedeniyle yapılan indirimli satış üç aydan, tasfiye nedeniyle yapılan altı aydan uzun süremez.

Nasıl işler

Fiyat farkı genellikle kasada, kuyruğun önünde ve birkaç saniye içinde fark edilir. Kanıt da o birkaç saniyede kaybolur; etiket değiştirilebilir, fiş cebe girer.

1. Etiketi fotoğrafla. Raftaki fiyat dikkatini çektiyse, özellikle indirimli ya da kampanyalı ürünlerde, etiketi ürünle birlikte görünecek biçimde fotoğrafla. Fotoğrafın tarih ve saat bilgisi, fiyatın o gün rafta öyle yazdığını gösterir.

2. Kasada fişi kontrol et. Ödemeden önce ekrana ya da fişe bak. Fark görürsen kasiyere raftaki fiyatı söyle ve kanunun tüketici lehine olan fiyatın uygulanmasını öngördüğünü hatırlat. Kasiyer yetkili değilse mağaza sorumlusunu çağırmasını iste.

3. Farkı geri iste. Farkı evde fark ettiysen fişi ve etiket fotoğrafını alıp mağazaya dön. Fazla ödediğin tutarın iadesini iste. Fişin olması, aynı gün ya da birkaç gün içinde başvurman işini kolaylaştırır; etiket bu arada değiştirilmiş olabilir, fotoğrafın bu yüzden önemli.

4. Birim fiyatla karşılaştır. İki farklı boyuttaki paketten birini seçerken satış fiyatına değil, kilogram ya da litre fiyatına bak. Açıkta satılan bir malı tarttırırken kabın ağırlığının düşüldüğünü teraziden izle; dara düşülmeden yapılan tartım, ödemeyi gereksiz yere artırır.

5. İndirime soru sor. Bir ürün "yüzde elli indirim" etiketiyle satılıyorsa, önceki fiyat indirimden önceki on gün içindeki en düşük fiyat olmalıdır. Aynı ürünü birkaç gün önce gördüysen ya da fotoğrafını çektiysen, eski fiyatla indirimden önceki fiyat olarak yazılanı karşılaştır.

6. Masaya oturmadan listeye bak. Bir kafede ya da restoranda oturmadan önce kapıdaki fiyat listesine bak. Hesapta listede yazmayan bir kalem ya da servis, masa veya kuver ücreti görürsen bunu sor ve fişini sakla.

7. Aykırılığı bildir. Satıcı farkı ödemeyi reddederse ya da etiket hiç yoksa, durumu ilindeki ticaret müdürlüğüne ya da belediyeye bildir. Bu başvuru işletme hakkında idari bir işlem başlatır; senin ödediğin farkın geri alınması ise ayrı bir taleptir ve tüketici hakem heyetine götürülür.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Beş ürünlük bir etiket ve kasa karşılaştırma tablosu: her ürün için etiketteki zorunlu bilgilerin tam olup olmadığı, etiket ve kasa fiyatı, varsa fark, bir indirim notu ve mağazaya söylenecek bir başvuru cümlesi.

Sınır

Fiyat etiketi kuralı, perakende satışa sunulan mallar ve tüketiciye sunulan hizmetler içindir. Etiketteki bariz bir yazım hatası, örneğin bir televizyonun fiyatında unutulmuş bir sıfır, ayrı bir tartışmanın konusudur; satıcı böyle bir durumda hata nedeniyle sözleşmenin kendisini bağlamadığını ileri sürebilir ve bu konuda verilecek karar somut olaya göre değişir. İnternetteki fiyat hataları da mesafeli satış kurallarıyla birlikte değerlendirilir; bunu bir sonraki modülde ele alacağız. Etiketsiz satış ya da yanıltıcı indirim gibi aykırılıklar için ilindeki ticaret müdürlüğüne ya da belediyeye bildirimde bulunabilirsin; bu idari yol işletmeye yaptırım uygulanmasını sağlar ama sana para ödemez. Fazla ödediğin farkın iadesini satıcı reddederse, tutarın küçüklüğü göz önüne alındığında başvuru yerin tüketici hakem heyetidir; başvurunun nasıl yapıldığını şikâyet modülünde göreceğiz. Fiyatın sözleşmenin konusu olduğu büyük tutarlı bir alımda uyuşmazlık büyürse bir avukata danışmak gerekebilir.

Kapanış

1. Perakende satılan mallarda etiket, tüm vergiler dahil satış fiyatını, birim fiyatı, üretim yerini ve ayırıcı özelliği görünür biçimde göstermek zorundadır; hizmetlerde aynı iş tarife ve fiyat listesiyle görülür.
2. Etiket ya da liste ile kasa fiyatı ayrışırsa tüketici lehine olan fiyat uygulanır; eski etiket satıcının sorumluluğudur ve fazla ödenen fark geri istenebilir.
3. İndirimden önceki fiyat, mal satışlarında son on gündeki en düşük fiyattır ve ispat satıcıdadır; yeme içme işletmelerinde servis, masa ya da kuver ücreti adı altında ek ödeme istenemez.

Üç soru

1. Raftaki etikette 74,50 TL yazan bir ürün kasada 89,50 TL okundu ve sen bunu eve gelince fark ettin. Ne yapabilirsin?
2. Bir mağaza bir ürünü "eski fiyat 1.500, yeni fiyat 900" diye satıyor; oysa ürün beş gün önce 1.000 TL'ye satılıyordu. İndirim kurala uygun mu?
3. Bir restoranda hesabına liste fiyatlarının dışında "kuver ücreti" eklendi. Ödemek zorunda mısın?

Yanıtlar

Birinci soruda kanun etiket ile kasa fiyatı arasında fark olduğunda tüketici lehine olan fiyatın uygulanacağını söylediği için, fişini ve varsa etiketin fotoğrafını alarak mağazaya dönüp 15 TL'lik farkın iadesini isteyebilirsin; mağaza reddederse tüketici hakem heyetine başvurabilir, etiket uygulamasını ayrıca il ticaret müdürlüğüne bildirebilirsin. İkinci soruda indirim kurala uygun değildir: mal satışlarında indirimden önceki fiyat olarak, indirimden önceki on gün içinde uygulanan en düşük fiyat yazılmalıdır. Beş gün önce 1.000 TL'ye satılan bir ürün için önceki fiyat en fazla 1.000 TL gösterilebilir, ispat yükü de satıcıdadır. Üçüncü soruda Fiyat Etiketi Yönetmeliğindeki 2026 değişikliğiyle lokanta, kafe, restoran ve pastanelerde servis, masa ya da kuver ücreti adı altında ilave ödeme istenemez; bu kalemin hesaptan çıkarılmasını isteyebilir ve durumu bildirebilirsin.

Sonraki derse köprü

Fiyatı tartışırken alışverişin bir dükkânda geçtiğini varsaydık: raf, etiket ve kasa önündeydi. Bazen satıcı tüketicinin ayağına gelir; bir temsilci kapıyı çalar, bir stant iş yerinin önüne kurulur. 4.6 Kapıdan satış, işyeri dışında kurulan sözleşmeleri, bu sözleşmelerde aranan yazılı şekli, cayma hakkını ve cayma süresi içinde neden ödeme alınamadığını ele alıyor.