Sendika üyeliği

Açılış

Sevtap Düzce'de bir otomotiv kablo fabrikasında montaj hattında çalışıyor. Son haftalarda vardiya arkadaşları arasında bir sendikaya üye olma konuşması dolaşıyor; birkaçı e-Devlet'ten başvurmuş bile. Bir sabah ustabaşı hattın başında yüksek sesle konuşuyor: "Kim sendikaya girerse kapının yolunu bilir. Patron burada sendika istemiyor." Sevtap'ın elinde e-Devlet şifresi, aklında üç soru: Üye olursam işten atılabilir miyim? İşveren kimin üye olduğunu öğrenir mi? Ve üye olmasam da sendikanın yapacağı sözleşmeden yararlanabilir miyim?

Tek fikir

Sendikaya üye olmak da olmamak da serbesttir; işe alma, çalışma koşulları ve işten çıkarma bu tercihe bağlanamaz. Sendikal nedenle çıkarılan işçi en az bir yıllık ücreti tutarında sendikal tazminat alır. Toplu iş sözleşmesinden ise taraf sendikanın üyeleri, üye olmayanlar da dayanışma aidatı ödeyerek yararlanır.

Kural ne diyor

Sendika üyeliği bugün tamamen e-Devlet üzerinden yürür; ne bir noter işlemine ne de işverenin iznine gerek vardır. Kanun önce üye olma ve üyelikten çekilme yolunu düzenler.

Üyeliğin serbest olması, ancak işçiyi bu serbestliği kullandığı için cezalandırmaya karşı korunuyorsa anlam taşır. Kanun bu korumayı ayrı bir maddeyle ve ağır bir yaptırımla kurar.

Bu maddenin önemli bir ayrıntısı, korumanın iş güvencesinden bağımsız olmasıdır. 3.19'da gördüğümüz otuz işçi ve altı aylık kıdem şartı işe iade için aranır; ama sendikal tazminat, bu şartları taşımayan bir işyerinde çalışan işçi için de istenebilir. Ustabaşının "kapının yolunu bilir" sözü, gerçekleşirse, bir yıllık ücret tutarından az olmayan bir bedelle karşılanır.

Sendikalı olmanın asıl getirisi toplu iş sözleşmesidir. Kanun ondan kimin, ne zamandan itibaren yararlanacağını da düzenler.

Nasıl işler

Sendika üyeliği birkaç tıklamayla başlar, ama korunması ve sonuçlarının bilinmesi daha fazlasını ister. Aşağıdaki adımlar üye olmaktan sözleşmeden yararlanmaya kadar yolu gösterir.

1. İşkolunu öğren. Çalıştığın işyerinin hangi işkolunda olduğunu öğren; üye olacağın sendika bu işkolunda kurulu olmalıdır. Aynı işkolunda aynı anda iki sendikaya üye olunamaz.

2. e-Devlet'ten başvur. e-Devlet kapısındaki sendika üyelik ekranından başvurunu yap ve başvuru tarihini not et. Sendika otuz gün içinde reddetmezse üyeliğin kabul edilmiş sayılır. Üyelik durumunu aynı ekrandan kontrol edebilirsin.

3. Baskıyı kaydet. Üye olmaman ya da üyelikten çekilmen için baskı görüyorsan, söylenenleri, tarihleri ve tanıkları hemen yaz. Mesaj ya da e-posta varsa sakla. Bu kayıtlar, ileride sendikal nedenle çıkarıldığını ya da ayrımcılığa uğradığını göstermek için gerekir.

4. Ayrımcılığı izle. Üye olduktan sonra vardiyan, görevin, primin ya da fazla mesai dağılımında değişiklik olursa, bunları tarihleriyle kaydet. Ayrımcılığı güçlü biçimde gösteren bir tablo ortaya koyduğunda, davranışının nedenini ispat etmek işverene düşer.

5. Çıkarılırsan sürelere dikkat et. Sendikal nedenle çıkarıldığını düşünüyorsan, iş güvencesi kapsamındaysan fesih yazısını aldığın günden başlayarak dört hafta dolmadan arabuluculuk bürosuna git. Kapsamda değilsen bile sendikal tazminat isteyebilirsin; bunun için de bir avukatla süreleri hesapla.

6. Toplu iş sözleşmesini takip et. Sendikan işyerinde toplu iş sözleşmesi imzaladığında, sözleşmenin yürürlük tarihini ve ücret, ikramiye ve sosyal yardım maddelerini öğren. İmzadan sonra üye olduysan, sendikanın üyeliğini işverene bildirdiği tarihten itibaren yararlanırsın.

7. Üye değilsen dayanışma aidatını değerlendir. Sendikaya üye olmak istemiyor ama işyerindeki toplu iş sözleşmesinden yararlanmak istiyorsan, taraf sendikaya dayanışma aidatı ödemek için başvur. Sendikanın onayı gerekmez ve yararlanma talep tarihinden başlar.

8. Çekilmek istersen bir ayı hesapla. Üyelikten ayrılmak istersen e-Devlet'ten çekilme bildirimi yap. Çekilme bir ay sonra geçerli olur; o bir ay içinde başka bir sendikaya üye olursan yeni üyeliğin bu sürenin sonunda başlar.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: İşkolu ve sendikalar, yürürlükteki toplu iş sözleşmesi bilgisi, kendi üyelik durumun, varsa baskı ya da ayrımcılık kayıtları ve üyelik işlemlerinin sonuç doğuracağı tarihlerden oluşan bir sendika durum kartı.

Sınır

Bu ders sendika üyeliğinin temel kurallarını ve sendikal güvenceyi anlatıyor. Bir sendikanın toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili olması için gereken çoğunluk şartları, grev ve lokavt, işkolu tespitine itiraz ve kamu görevlilerinin sendika hakları ayrı kurallara bağlıdır ve burada ele alınmadı. Sendikal nedenle çıkarıldığını ya da ayrımcılığa uğradığını düşünüyorsan, kayıtlarınla birlikte vakit kaybetmeden bir avukata danış; avukat tutacak durumda değilsen baroya başvurup ücretsiz destek iste. Üye olduğun sendikanın hukuk birimi de bu konuda destek verebilir. Sendikaya katılma kararını işyerindeki baskının dağılmasını bekleyerek erteliyorsan, korumanın üyelikten önceki aşamada, yani üye olup olmama tercihinde de geçerli olduğunu bil: işe alırken ya da çalışırken üye olmaman şart koşulamaz. İşe iade ya da tazminat talebi için dava açmadan önce arabulucuya başvurman gerekir; işe iadede bu başvuru için fesih yazısını aldığın günden itibaren yalnızca bir ayın var.

Kapanış

1. Sendikaya üye olmak da olmamak da serbesttir; üyelik ve çekilme e-Devlet üzerinden yapılır, başvuru otuz gün içinde reddedilmezse kabul edilmiş sayılır, çekilme bir ay sonra geçerli olur ve bir yılı aşmayan işsizlik üyeliği bitirmez.
2. İşe alma, çalışma koşulları ve işten çıkarma sendika üyeliğine ya da sendikal faaliyete bağlanamaz; buna aykırılık, iş güvencesi şartlarından bağımsız olarak en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminat doğurur.
3. Toplu iş sözleşmesinden taraf sendikanın üyeleri yararlanır; üye olmayanlar, üyelik aidatını aşmayan bir dayanışma aidatı ödeyerek sendikanın onayı aranmadan talep tarihinden itibaren yararlanabilir.

Üç soru

1. Sendikaya üye olduktan kısa süre sonra, yirmi kişilik bir işyerinden çıkarıldın. İşe iade isteyemiyorsun; başka bir hakkın var mı?
2. Sendikaya üye değilsin ama işyerindeki toplu iş sözleşmesinden yararlanmak istiyorsun. Ne yapmalısın?
3. Üye olduğun sendikadan bugün e-Devlet'ten çekildin. Üyeliğin ne zaman sona erer?

Yanıtlar

Birinci soruda sendikal nedenle çıkarılan işçi, iş güvencesi şartlarını taşımasa da en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminat isteyebilir; feshin sendikal nedene dayandığını göstermek için üyelik ve fesih tarihlerini ve diğer kanıtları bir araya getirmelisin. İkinci soruda taraf sendikaya, üyelik aidatını aşmayan bir dayanışma aidatı ödemek için başvurabilirsin; sendikanın onayı gerekmez ve talep tarihinden itibaren sözleşmeden yararlanırsın. Üçüncü soruda çekilme, bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlilik kazanır.

Sonraki derse köprü

İşyerinden çıkıp eve dönen Sevtap'ın önünde bambaşka bir hukuk alanı var: aldığı her mal ve hizmet. Bir sonraki seviye tüketiciyi ele alıyor. 4.1 Tüketici kimdir, ticari ya da mesleki olmayan amaçla hareket eden kişiyi, tüketici işleminin kapsamını ve iki tüketici arasındaki satışın durumunu ele alıyor.