Hizmet tespit davası

Açılış

Haluk Ağrı'da bir inşaat malzemeleri deposunda üç yıl çalıştı; ilk iki yılı hiç sigortalı gösterilmedi. Patronu her ay "seni de kaydettireceğiz" dedi, ama kayıt hiç yapılmadı. Haluk depodan ayrıldıktan sonra hizmet dökümüne baktığında yalnızca son yılı görüyor. Bir avukat arkadaşı "hizmet tespit davası açarsın" diyor. Haluk'un aklında birbirini izleyen sorular var: Önce Sosyal Güvenlik Kurumuna mı gitmeli, arabulucuya mı, doğrudan mahkemeye mi? Hangi mahkemeye? Elinde ne var ki çalıştığını kanıtlasın?

Tek fikir

Hizmet tespit davası, Kuruma ön başvuru yapmadan ve kanun metnine göre arabulucuya gitmeden doğrudan iş mahkemesinde, işverene karşı açılır; dava Kuruma kendiliğinden bildirilir. Davayı kazandıran şey, çalışmanın her ayını gösteren somut delillerdir; her yıl için süre, o yıl kapandıktan sonra beş yıldır.

Kural ne diyor

3.4'te hizmet tespit davasının ne olduğunu ve neden açıldığını gördük: işverenin bildirmediği çalışma, mahkeme kararıyla sigortalılık kaydına geçirilir ve bu dava hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Bu ders, o davanın nasıl açılacağına ve nasıl kazanılacağına odaklanıyor.

İlk soru, mahkemeye gitmeden önce bir kapıyı çalmak gerekip gerekmediğidir. Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında kural Kuruma önce başvurmaktır; hizmet tespiti ise bu kuralın açık istisnasıdır.

Bu madde iki önemli şey söyler. Birincisi, hizmet tespiti için Kuruma önce başvurup altmış gün beklemek gerekmez; dava doğrudan açılır. İkincisi, davanın karşı tarafı Kurum değil, işverendir; Kurum davaya sonradan, işverenin yanında katılır.

Arabuluculuk sorusunun cevabı ise 3.20'de gördüğümüz maddenin metnindedir. O madde dava şartı arabuluculuğu işçi ve işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade davaları için öngörür; hizmet tespiti bu sayımda yer almaz. Kanun metnine göre, yalnızca hizmet tespiti istenen bir dava için arabulucuya gitmek dava şartı değildir. Ama aynı dilekçede ödenmemiş ücret, fazla mesai ya da kıdem gibi alacaklar da isteniyorsa, o alacaklar için arabuluculuk şartı geçerlidir.

Davanın nerede açılacağını ve nasıl yürüyeceğini de aynı kanun belirler.

Bu maddenin iki cümlesi uygulamada önemlidir. İşveren, işe girişte imzalatılan bir sözleşmeyle davanın başka bir şehirde açılmasını şart koşmuş olsa bile, bu yetki sözleşmesi geçersizdir; işçi, işverenin yerleşim yerindeki mahkemenin yanında işin yapıldığı yerdeki mahkemeye de her zaman gidebilir. Bu, işyeri başka bir şehre taşınmış ya da şirket merkezi uzakta olsa bile davanın çalışılan yerde açılabilmesi demektir. Ayrıca tespit talebiyle birlikte ücret ya da kıdem gibi alacaklar da istenirse, mahkeme her talebin ispatını ayrı ayrı inceler: tespit talebi güçlü delillerle kazanılırken, aynı dosyadaki bir alacak talebi zayıf kaldığı için reddedilebilir.

Davanın kalbi ise delildir. Kanun burada bir delil listesi vermez; mahkeme, çalışmanın varlığını ve süresini her türlü delille değerlendirir. Bu yüzden işçinin işi, çalıştığı her dönemi gösterebilecek izleri toplamaktır: ücretin yattığı banka hesabı, işverenle yazışmalar, işyerine giriş kartları, vardiya listeleri, işyerinin resmî kayıtlarında adının geçtiği belgeler, ve aynı dönemde orada çalışmış, tercihen kendisi kayıtlı olan iş arkadaşları ile komşu işyeri çalışanlarının tanıklığı.

Nasıl işler

Hizmet tespit davası, çoğu zaman yıllar sonra açılan ve hafızaya değil belgeye dayanan bir davadır. Aşağıdaki adımlar dosyayı mahkemeden önce kurmanı sağlar.

1. Eksik dönemi belirle. Hizmet dökümünü indir ve çalıştığın hâlde hiç görünmeyen ya da eksik görünen dönemleri ay ay yaz. Her dönemin hangi işverene ait olduğunu da not et.

2. Süreyi hesapla. Her eksik yıl için, o yılın sonundan itibaren beş yıllık süreyi hesapla. En eski yılın son gününü takvime yaz; davayı mutlaka bu tarihten önce aç. Süreyi kaçırdığın yıllar için dava açılamayabilir.

3. Belge topla. Ücretinin yattığı banka hesap dökümlerini, işverenle yazışmaları, işyerine ait kimlik ya da giriş kartlarını, vardiya ve puantaj listelerini, işyeri adına imzaladığın teslim tutanaklarını ve fotoğrafları bir araya getir. Her belgenin hangi aya ait olduğunu üzerine yaz.

4. Tanıkları belirle. Aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış ve tercihen kendisi sigortalı gösterilmiş iş arkadaşlarını, ayrıca komşu işyerlerinde çalışıp seni orada her gün gören kişileri listele. Adlarını, iletişim bilgilerini ve seni hangi tarihler arasında gördüklerini not et.

5. Kazancı da belgele. Yalnızca gün değil, gerçek ücret de tespit ettirilebilir. Elden aldığın ücretin tutarını gösteren yazışmalar, banka hareketleri ya da tanıklar varsa, bunları kazanç iddiası için ayrıca ayır.

6. Doğru mahkemeyi seç. Davayı ya işverenin oturduğu ya da şirketinin kayıtlı olduğu yerdeki iş mahkemesinde ya da senin fiilen çalıştığın yerdeki iş mahkemesinde aç.

7. Dilekçeyi kalem kalem yaz. Dilekçede çalıştığın işyerini, başlangıç ve bitiş tarihlerini, yaptığın işi ve kazancını açıkça yaz. Ücret ya da tazminat alacağı da istiyorsan, o alacaklar için önce arabulucuya başvurmuş olmalısın; yalnızca tespit istiyorsan bu şart aranmaz.

8. Kararı takip et. Dava Kuruma kendiliğinden bildirilir ve Kurum işverenin yanında davaya katılır. Karar kesinleşince Kurum onu uygulamak zorundadır; hizmet dökümünü kontrol ederek tespit edilen dönemlerin kayda geçtiğinden emin ol.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Eksik dönemler, her yıl için son dava tarihi, döneme göre belgeler, tanık listesi, yetkili mahkeme ve varsa alacaklar için arabuluculuk planından oluşan bir hizmet tespiti hazırlık dosyası.

Sınır

Bu ders hizmet tespit davasının usulünü ve delil hazırlığını anlatıyor. Beş yıllık sürenin hangi durumlarda işlemeyebileceği, hangi tanıkların ve belgelerin ne ağırlıkta değerlendirileceği, kısmi tespit ve kazanç tespitinin nasıl yapılacağı yargı uygulamasıyla şekillenen ayrıntılardır. Bu davalar yıllara yayılan bir çalışma geçmişini ve emekliliği etkilediği için, dilekçeyi hazırlamadan önce bir iş hukuku avukatına danış; ücret ödeyemiyorsan baroya adli yardım başvurusu yap. Aynı dosyada alacak da istiyorsan, o alacaklar için önce arabulucuya başvur. Kayıtsız çalışma bugün sürüyorsa, Alo 170'e ya da Sosyal Güvenlik Kurumuna ihbar etmek, denetimle kaydın başlatılmasını sağlayabilir; ama denetim geçmişin ancak sınırlı bir kısmını kayda geçirir. Karar kesinleşip Kurum tarafından uygulanana kadar tespit edilen günler hizmet dökümünde görünmez; bu süre uzayabileceği için emeklilik ya da borçlanma planını yaparken dava süresini de hesaba kat.

Kapanış

1. Hizmet tespit davası işverene karşı açılır; işverenin bulunduğu yerin ya da çalışılan yerin iş mahkemesi yetkilidir, dava Kuruma kendiliğinden bildirilir ve Kurum işverenin yanında katılıp kesinleşen kararı uygular.
2. Bu dava için Kuruma ön başvuru şartı yoktur ve kanun metnine göre yalnızca tespit istenen davada arabuluculuk dava şartı değildir; aynı dilekçede ücret ya da tazminat alacağı da isteniyorsa o alacaklar için arabuluculuk zorunludur.
3. Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalı; banka kayıtları, yazışmalar, giriş kartları, puantajlar ve aynı dönemde orada çalışmış tanıklar gibi her ayı gösteren delillerle desteklenmelidir.

Üç soru

1. Kayıtsız çalıştığın dönemin tespiti için önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurup altmış gün beklemen gerekir mi?
2. Yalnızca çalıştığın dönemin tespitini istiyorsun. Bu dava için arabulucuya gitmen gerekir mi?
3. Hizmet tespit davasında kim davalıdır, Sosyal Güvenlik Kurumu davaya nasıl katılır?

Yanıtlar

Birinci soruda hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri, Kuruma ön başvuru zorunluluğunun dışındadır; davayı doğrudan iş mahkemesinde açabilirsin. İkinci soruda kanun, arabulucuya gitmeyi para alacakları, tazminatlar ve işe dönüş talepleri için şart koşar; yalnızca tespit istenen bir dava bu sayımda yer almaz. Ama aynı davada alacak da istiyorsan, o kısım için arabuluculuk gerekir. Üçüncü soruda dava işverene karşı açılır; mahkeme davayı Kuruma kendiliğinden bildirir ve Kurum işverenin yanında feri müdahil olarak davaya katılır.

Sonraki derse köprü

Haluk'un arkadaşları arasında depo işçilerinin bir araya gelip haklarını birlikte aramaları da konuşuluyordu. 3.27 Sendika üyeliği, sendikaya üye olmayı ve üyelikten çekilmeyi, üyelik nedeniyle ayrımcılık yasağını ve toplu iş sözleşmesinden yararlanmayı ele alıyor.