Hizmet dökümünü okumak

Açılış

Şerife Giresun'da bir fındık kırma tesisinde yedi yıldır çalışıyor. Emekliliğine kaç gün kaldığını merak edip dökümünü ilk kez e-Devlet üzerinden açıyor. Karşısına sütunlar, kısaltmalar ve rakamlar çıkıyor: işyeri sicil numarası, dönem, gün, kazanç, eksik gün sayısı, eksik gün nedeni. Bazı aylarda otuz yerine yirmi iki gün yazıyor, bir ayda ise yalnızca on dört. Kazanç sütunundaki rakam da bordrosundaki brüt ücretle her ay aynı değil. Şerife hangisinin bir hata, hangisinin bir açıklaması olan durum olduğunu ayırt etmek istiyor.

Tek fikir

Hizmet dökümü, her ay için kaç gün ve hangi kazançla sigortalı gösterildiğinin kaydıdır. Otuz günden az gün ancak belgelenmiş bir nedenle bildirilebilir. Bordrodaki brüt ücretle dökümdeki kazanç arasındaki fark ise her zaman hata değildir; bazı ödemeler prime tabi değildir.

Kural ne diyor

3.3'te hizmet dökümünün ne olduğunu, 3.4'te de eksik bildirimin işçiye maliyetini ve hizmet tespit davasının süresini görmüştük. Bu ders bir adım geri çekilip dökümün iki kritik sütununu okumayı öğretiyor: gün ve kazanç. İlki için kanun, otuz günden az bildirimin nasıl yapılacağını düzenler.

Kural basittir: tam çalışılan bir ay otuz gün olarak bildirilir. Eksik bir gün ancak gerçekten çalışılmayan ve ücret ödenmeyen bir güne karşılık gelebilir ve işveren bunun nedenini belgelemek zorundadır. Belgesi olmayan eksik gün, Kurum tarafından tamamlatılır.

İkinci sütun kazançtır. Bordrodaki brüt ücretle dökümdeki kazancın farklı olmasının meşru bir nedeni olabilir, çünkü kanun bazı ödemeleri prim hesabının dışında tutar.

Bu madde, dökümü bordroyla karşılaştırırken neye bakılacağını gösterir. İşverenin yasal sınır içinde verdiği yemek bedeli, bir doğum yardımı ya da görev yolluğu bordroda brüt toplamı artırabilir ama dökümdeki kazanca girmez. Buna karşılık bir prim, ikramiye ya da düzenli bir yol parası prime tabidir; bordroda olup dökümde görünmüyorsa açıklama istenmelidir. 3.4'te gördüğümüz, prime esas kazancın alt sınırı olan asgari ücretten bildirilip farkın elden ödenmesi ise hiçbir istisnaya girmeyen bir eksik bildirimdir.

Nasıl işler

Hizmet dökümü bir kez doğru okunduğunda, yılda bir kez yapılacak on dakikalık bir kontrol yıllar sonraki büyük kayıpları önler.

1. Dökümü indir ve işyerlerini ayır. Dökümün ay ay ayrıntı veren sürümünü bilgisayarına kaydet. Her işyerini sicil numarası ve unvanıyla ayrı bir başlık altında topla; işe giriş ve çıkış tarihlerinin gerçek tarihlerle tuttuğunu kontrol et.

2. Gün sütununu tara. Her ay için gün sayısına bak. Tam çalıştığın aylarda otuz gün görmelisin. Otuzdan az olan ayları işaretle ve o aylara ait eksik gün nedenine bak.

3. Eksik günü belgeyle eşleştir. İşaretlediğin her ay için kendi kayıtlarına bak: o ay rapor aldın mı, ücretsiz izin kullandın mı, kısmi süreli mi çalıştın, işe gelmediğin günler oldu mu? Eksik gün sayısı bunlarla tutuyorsa açıklaması vardır. Tutmuyorsa, örneğin hiç izin almadığın bir ayda sekiz gün eksik görüyorsan, işverene yazılı olarak sor.

4. Kazanç sütununu bordroyla karşılaştır. Aynı ayın bordrosundaki brüt toplamı ve dökümdeki kazancı yan yana koy. Fark varsa, bordrodaki kalemlerden hangilerinin prime tabi olmadığına bak: yasal sınır içindeki yemek bedeli, ayni yardımlar, doğum ya da evlenme yardımı, görev yolluğu. Fark bu kalemlerle açıklanıyorsa sorun yoktur.

5. Açıklanmayan farkı kaydet. Fark prime tabi olmayan kalemlerle açıklanamıyorsa, örneğin bordroda bir prim görünüp dökümde görünmüyorsa ya da bankaya yatan ücret dökümdeki kazancı açıkça aşıyorsa, bunu ay ay bir tabloya yaz.

6. İşverene sor, sonra Kuruma git. Açıklanamayan bir eksik gün ya da kazanç farkı için önce işverene yazılı olarak sor ve düzeltilmesini iste. Sonuç alamazsan sigorta il müdürlüğüne dilekçeyle git; Kurum, işverenden eksik gün belgelerini isteyebilir.

7. Süreyi kaçırma. 3.4'te gördüğümüz gibi, bildirilmeyen hizmet ve kazanç için mahkeme yoluna gitme süresi, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıldır. Kontrolü her yıl yaparsan bu süre hiçbir zaman sıkışmaz.

8. Kendi kayıtlarını sakla. Her ayın bordrosunu, banka dökümünü, rapor ve izin belgelerini bir klasörde ya da telefonunda sakla. İşveren eksik gün belgelerini on yıl saklamakla yükümlüdür, ama senin elindeki kopya bir uyuşmazlıkta en hızlı kanıttır.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: On iki aylık gün, eksik gün nedeni, dökümdeki kazanç, bordro brüt toplamı ve banka tutarını yan yana gösteren, açıklanamayan satırları işaretleyen ve her biri için işverene sorulacak soruyu içeren bir hizmet dökümü kontrol tablosu.

Sınır

Bu ders hizmet dökümünün gün ve kazanç sütunlarını okumayı anlatıyor. Eksik gün nedenlerinin tam listesi ve her birinin hangi belgeyle kanıtlanacağı, ayrıca hangi ödemelerin hangi tutara kadar prime tabi olmadığı Kurumun yönetmelikleri ve genelgeleriyle ayrıntılı olarak belirlenir ve zaman içinde değişir. Dökümde anlamadığın bir kod ya da açıklayamadığın bir fark görürsen, sigorta il müdürlüğünden dilekçeyle bilgi iste ya da Alo 170'i ara. Bildirilmemiş hizmet ya da eksik kazanç için yargı yoluna gitmeyi düşünüyorsan, beş yıllık süreyi kaçırmadan bir avukata danış; gelirin yetmiyorsa baronun ücretsiz hukuk desteğini sor. Hizmet tespiti için mahkemede izlenecek yolu bu modülün ilerleyen bir dersinde ayrıntılı göreceksin.

Kapanış

1. Hizmet dökümü her ay için bildirilen gün sayısını ve prime esas kazancı gösterir; tam çalışılan ay otuz gün olarak bildirilir, eksik gün ancak gerçekten çalışılmayan ve ücret ödenmeyen, nedeni belgelenmiş günlere karşılık gelebilir.
2. Bordrodaki brüt toplamla dökümdeki kazanç arasındaki fark, yasal sınır içindeki yemek bedeli, ayni yardımlar ve benzeri prime tabi olmayan kalemlerden kaynaklanabilir; ücret, prim ve ikramiye ise prime tabidir ve dökümde görünmelidir.
3. Açıklanamayan bir eksik gün ya da kazanç farkı önce işverene, sonra Kuruma yazılı olarak sorulmalı; bildirilmeyen hizmet için yargı yolunun süresi hizmet yılının sonundan itibaren beş yıl olduğu için kontrol her yıl yapılmalıdır.

Üç soru

1. Hizmet dökümünde bir ay için yirmi iki gün görüyorsun ve o ay sekiz gün ücretsiz izin kullanmıştın. Bu bir eksik bildirim mi?
2. Bordrondaki brüt toplam, dökümdeki kazançtan her ay biraz yüksek. Fark işverenin verdiği yemek kartından kaynaklanıyor. Bu farktan endişelenmen gerekir mi?
3. Her ay satış primi alıyorsun, ama dökümde kazancın hep asgari ücret olarak görünüyor. Ne yapmalısın?

Yanıtlar

Birinci soruda sekiz günlük ücretsiz izin, eksik gün olarak bildirilebilecek belgeli bir nedendir; gün sayısı izinle tutuyorsa eksik bildirim yoktur. İkinci soruda işyerinde yemek verilmediği durumlarda yasal sınıra kadar olan yemek bedeli prime tabi değildir; fark bu sınırın içinde kalıyorsa bir eksik bildirim söz konusu değildir. Üçüncü soruda primler ve ikramiyeler prime esas kazanca dahildir; bordrolarını ve dökümünü karşılaştıran bir tablo hazırlayıp işverene yazılı olarak sormalı, sonuç alamazsan Kuruma başvurmalısın.

Sonraki derse köprü

Şerife hizmet dökümüne emekliliğine kaç gün kaldığını görmek için bakmıştı. O sorunun cevabı yalnızca gün sayısında değil, ilk sigortalı olduğu tarihte ve yaşında da saklıdır. 3.24 Emeklilik koşulları, yaşı, prim gününü ve sigortalılık süresini, ilk işe giriş tarihinin önemini ve borçlanmayı ele alıyor.