İşe iade

Açılış

Seyfi Çanakkale'de kırk beş kişinin çalıştığı bir konserve fabrikasında iki yıldır makine bakımcısı. Bir sabah insan kaynakları onu çağırıyor ve önüne bir yazı koyuyor: "Performansınızın beklentileri karşılamaması nedeniyle iş sözleşmeniz bildirim süresine uyularak feshedilmiştir. Kıdem ve ihbar tazminatınız hesabınıza yatırılacaktır." Seyfi şaşırıyor; bugüne kadar ne bir uyarı almış ne de kendisine bir şey sorulmuş. Tazminatlarını alacağını biliyor, ama aslında işini kaybetmek istemiyor. Aklındaki soru şu: Tazminatı ödeyen işveren beni her zaman çıkarabilir mi, yoksa işime geri dönmenin bir yolu var mı?

Tek fikir

Otuz ya da daha fazla işçi çalıştıran bir işyerinde en az altı aydır belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçiyi işveren ancak geçerli bir nedenle çıkarabilir. Bu güvencesi olan işçi, fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade isteyebilir.

Kural ne diyor

Tazminatlar bir işten ayrılmanın bedelidir; iş güvencesi ise o işi kaybetmemenin koruması. Kanun bu korumayı herkese değil, belirli şartları taşıyan işçilere tanır.

3.17'de gördüğümüz kural burada belirleyici olur: işçinin tutumuna ya da iş çıkarma hızına dayanan bildirimli fesihte işveren, işçinin savunmasını almak ve fesih nedenini yazılı, açık ve kesin olarak belirtmek zorundadır. Seyfi'nin fesih yazısındaki "performansınız beklentileri karşılamıyor" cümlesi ne bir olaya dayanıyor ne de savunma alınmış; bu iki eksiklik feshi en başından zayıflatır.

Güvencenin işlemesi, işçinin harekete geçmesine bağlıdır ve süreler kısadır.

Bu iki madde, işe iadenin pratikteki karşılığını gösterir. İşe iade davasını kazanan işçi ya gerçekten işine döner ya da dönemezse tazminatlarına ek olarak dört ile sekiz aylık bir tazminat ve dört aylık boşta geçen süre ücreti alır. Ama iki kritik süre vardır: fesihten sonraki bir ay içinde arabulucuya gitmek ve karar kesinleştikten sonraki on iş günü içinde işe dönmek için başvurmak. Bunlardan biri kaçarsa, güvencenin bütün koruması ortadan kalkabilir.

Nasıl işler

İşe iade yolu, süreleri en kısa ve sonuçları en ağır hukuki yollardan biridir. Aşağıdaki adımlar fesih yazısını aldığın günden başlar.

1. Tarihi kaydet. Fesih bildiriminin sana tebliğ edildiği günü bir kenara yaz. Bir aylık arabuluculuk süresi bu günden başlar ve bu süre geçerse işe iade yolu kapanır.

2. Güvence kapsamında olup olmadığını kontrol et. Üç soruya cevap ver: İşverenin aynı işkolundaki işyerlerinde toplam otuz ya da daha fazla işçi çalışıyor mu? Kıdemin, aynı işverenin farklı işyerlerindeki süreler de dahil, en az altı ay mı? Sözleşmen belirsiz süreli mi? Üçünün de cevabı evetse ve işyerinin bütününü yöneten bir işveren vekili değilsen, iş güvencesi kapsamındasın.

3. Fesih yazısını incele. Fesih nedeninin yazılı, açık ve kesin olarak belirtilip belirtilmediğine bak. Gerekçe senin tutumuna ya da verimine dayanıyorsa, fesihten önce açıklamanın sorulup sorulmadığını kaydet. "Performans düşüklüğü" ya da "yeniden yapılanma" gibi genel ifadeler, işverenin ispat yükünü hafifletmez.

4. Gerçek nedeni düşün. Fesihten kısa süre önce bir şikâyette bulundun mu, sendikaya üye oldun mu, hamileliğini bildirdin mi, rapor kullandın mı? Bu tür olaylar feshin gerçek nedenine işaret edebilir. Tarihleri ve belgeleri bir araya getir.

5. Bir ay içinde arabulucuya başvur. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde, işverenin bulunduğu ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna işe iade talebiyle başvur. Başvuruyu avukatla ya da kendin yapabilirsin. Bu ilk adım zorunludur; doğrudan dava açmak davanın reddine yol açar.

6. Anlaşma ya da dava. Arabuluculukta işveren seni işe başlatmayı kabul ederse, işe başlama tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatının tutarı tutanakta mutlaka yazılmalıdır. Anlaşma olmazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava aç.

7. Karar sonrasında on iş gününü kaçırma. İşe iade kararı kesinleştikten sonra karar sana tebliğ edildiği günden itibaren on iş günü içinde işverene yazılı olarak başvurup işe başlamak istediğini bildir. Bu başvuruyu yapmazsan fesih geçerli sayılır ve kazandığın karar seni korumaz.

8. İşveren başlatmazsa tazminatı iste. Başvurundan sonraki bir ay içinde işveren seni işe başlatmazsa, kararda belirlenen işe başlatmama tazminatını, boşta geçen süre ücretini ve ödenmemişse bildirim süresi ücretini iste.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Arabulucuya son başvuru günü, işçi sayısı ve kıdem kontrolü, fesih nedeninin türü, savunma bilgisi ve feshin gerçek nedenine işaret edebilecek olayların listesinden oluşan bir işe iade kontrol kartı.

Sınır

Bu ders işe iadenin temel çerçevesini anlatıyor. Bir nedenin geçerli olup olmadığı, özellikle işletme gereklerine dayanan fesihlerde feshin son çare olarak kullanılıp kullanılmadığı, işçi sayısının nasıl hesaplanacağı ve kimin işveren vekili sayılacağı yargı uygulamasıyla şekillenir. Arabuluculuk sürecinin işleyişini bir sonraki derste ayrıntılı göreceksin. Süreler çok kısa olduğu için, fesih yazısını aldığın ilk günlerde bir avukata danışman büyük önem taşır; avukat tutamayacak durumdaysan barodan ücretsiz hukuki yardım iste. Arabulucuya başvuru adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır; anlaşma olmazsa iş mahkemesine iki hafta içinde gidilir. Kamu kurumlarında çalışanlar, toplu iş sözleşmesiyle daha geniş bir güvence tanınmış işçiler ve yer altı işlerinde çalışanlar için ayrıca farklı kurallar bulunabilir.

Kapanış

1. Otuz ya da daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aydır belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi, ancak yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir nedenle çıkarılabilir; sendika, şikâyet, hamilelik, doğum ve benzeri nedenler geçerli değildir.
2. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır ve feshin geçerliliğini işveren ispat eder.
3. Fesih geçersiz bulunursa işçi, kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurmalıdır; işveren bir ay içinde başlatmazsa dört ile sekiz aylık işe başlatmama tazminatı öder, ayrıca en çok dört aylık boşta geçen süre ücreti ödenir.

Üç soru

1. Elli kişilik bir işyerinde dört aydır çalışıyorsun ve işten çıkarıldın. İşe iade isteyebilir misin?
2. Fesih yazısı sana beş hafta önce tebliğ edildi ve henüz hiçbir yere başvurmadın. İşe iade yolu açık mı?
3. İşe iade davasını kazandın, karar kesinleşti ve sana tebliğ edildi. Şimdi ne yapmalısın?

Yanıtlar

Birinci soruda işyeri otuz işçi şartını sağlıyor, ama altı aylık kıdem şartı dolmadığı için işe iade isteyemezsin; bildirim süresine uyulmadıysa ihbar tazminatı gibi haklarını ayrıca değerlendirebilirsin. İkinci soruda işe iade için arabulucuya fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurmak gerekir; beş hafta geçtiği için bu yol kapanmış olabilir, bir hukukçuyla hemen görüş. Üçüncü soruda kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene yazılı olarak başvurup işe başlamak istediğini bildirmelisin; başvurmazsan fesih geçerli sayılır.

Sonraki derse köprü

Seyfi'nin işine dönme yolu adliyedeki bir büroda başladı. 3.20 İş uyuşmazlığında arabuluculuk, işçi alacakları ve işe iade için dava şartı olan arabuluculuğu, başvurunun nasıl yapıldığını, görüşmelerin nasıl yürüdüğünü ve anlaşma belgesinin hukuki etkisini ele alıyor.