Doğum, süt izni ve ebeveynlik

Açılış

Nihal Tokat'ta bir sigorta acentesinde üç yıldır müşteri temsilcisi ve beş aylık hamile. Acentenin sahibine durumu söylediğinde aldığı ilk cevap şu oluyor: "Tebrikler. Ama doğumdan sonra iki ay izin yeter, sonra gel; biliyorsun küçük bir yeriz. Doğum kontrollerine de cumartesi gidersen iyi olur." Nihal internette okuduğu sürelerin birbirini tutmadığını görüyor: kimi sekiz hafta yazıyor, kimi on altı. Hangisinin doğru olduğunu, kontrollere giderken maaşından kesinti yapılıp yapılamayacağını ve doğumdan sonra bebeğini emzirmek için ne kadar zamanı olacağını bilmek istiyor.

Tek fikir

Kadın işçi doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta çalıştırılmaz; bu süre için Kurumdan ödenek alır. Sonrasında yarım çalışma ya da altı aya kadar ücretsiz izin hakkı, bir yaşına kadar günde bir buçuk saat süt izni, babanın da on gün ücretli izni vardır.

Kural ne diyor

Analık izni 2026 yılında değişti. 1 Mayıs 2026'dan bu yana doğum sonrası süre sekiz haftadan on altı haftaya, toplam süre on altı haftadan yirmi dört haftaya çıktı; eşi doğum yapan işçinin ücretli izni de beş günden on güne yükseldi. Eski kaynaklarda okuduğun sekizer haftalık süreler bu yüzden artık geçerli değil.

Analık izninin ardından kanun ebeveynlere iki seçenek daha sunar ve süt iznini de aynı maddede düzenler. Babanın kısa iznini ise ek bir maddede sayar.

Yarım çalışmanın ardından ebeveynin bir hakkı daha vardır: 3.6'da gördüğümüz gibi, çocuk zorunlu okul çağına gelene kadar kısmi süreli çalışmaya geçmeyi istemek. Bu talep işverence karşılanmak zorundadır.

Analık izni süresince ücreti işveren değil, Kurum öder.

Hamilelik ve doğum, işçiyi işinden etme gerekçesi olamaz. 3.13'te gördüğümüz eşit davranma borcu, kadın olduğu ya da hamile olduğu için bir işçiye açıkça veya dolaylı yoldan farklı davranılmasını ayrıca yasaklar. İş güvencesi kapsamındaki bir işyerinde ise kanun, hamileliği, doğumu ve doğum izni döneminde işe gelmemeyi açıkça "geçerli fesih sebebi olmayan" hâller arasında sayar.

Nasıl işler

Doğum öncesinden çocuğun bir yaşına kadar uzanan bir yıl, takvimle planlanınca kolaylaşır. Aşağıdaki adımlar bu takvimi kurar.

1. Hamileliği yazılı bildir. İşverene hamileliğini ve tahmini doğum tarihini yazılı olarak bildir. Bu bildirim, ilerideki izin tarihlerinin hesabına ve işverenin olası bir ayrımcılığı bildiğinin kanıtına dönüşür.

2. Kontrolleri ücretli kullan. Hamilelik süresince yapılan periyodik kontroller için ücretli izin hakkın vardır. Kontrol randevularını işverene önceden bildir ve randevu belgelerini sakla; bu günler ücretinden kesilemez ve izinlerinden düşülemez.

3. Gerekirse hafif iş iste. Hekimin, işinin sağlığına uygun olmadığını raporla belirtirse, ücretinde bir indirim yapılmadan daha hafif bir işe verilmeni isteyebilirsin. Raporun bir örneğini işverene teslim et.

4. Analık izni tarihlerini hesapla. Tahmini doğum tarihinden sekiz hafta öncesini izin başlangıcı olarak takvime yaz; doğum sonrası on altı hafta ekle. Doktorun onaylarsa doğuma iki hafta kalana kadar çalışabilirsin; çalıştığın haftalar doğum sonrasına eklenir. İkiz ya da daha fazla bebek bekliyorsan doğum öncesine iki hafta daha eklenir.

5. Ödenek şartını kontrol et. Kurumun ödeneğinden yararlanmak için doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olmalıdır. e-Devlet'teki hizmet dökümünden bunu doğumdan önce kontrol et.

6. Doğum sonrasını seç. Analık izni bitince ya yarım çalışmayı, ya altı aya kadar tam ücretsiz izni, ya da doğrudan tam zamanlı dönüşü seçebilirsin. Seçimini işverene yazılı olarak ve dönüş tarihinden önce bildir.

7. Süt iznini planla. Çocuğun bir yaşına kadar günde bir buçuk saat süt iznin vardır ve saatini sen belirlersin. Kullanmak istediğin düzeni, örneğin işe geç başlamayı ya da erken çıkmayı, işverene yazılı olarak bildir. Yarım çalışma kullandığın dönemde süt izni ayrıca uygulanmaz.

8. Babalık iznini unutma. Eşin doğum yaptıysan on gün ücretli izin hakkın vardır. Doğum belgesiyle birlikte işverene başvur. Annenin ölümü gibi ağır bir durumda, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır.

9. Ayrımcılığı kaydet. Hamileliğini bildirdikten sonra görevinde, ücretinde ya da işyerindeki davranışlarda bir değişiklik olursa bunu tarihleriyle yaz. Bu tarihli liste, değişikliklerin hamilelikle zamanlamasını gösterir; ayrımcılığı kuvvetle düşündüren böyle bir tablo ortaya koyduğunda, ayrım yapmadığını kanıtlamak işverene düşer.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Analık izni başlangıç ve bitiş tarihleri, prim şartının kontrolü, doğum sonrası seçeneklerin tarihleri, süt izni dönemi ve kullanım saati ile babalık izni başvuru bilgisini içeren bir doğum ve ebeveynlik takvimi.

Sınır

Bu ders doğum, süt izni ve ebeveynliğe ilişkin temel hakları anlatıyor. Ödeneğin tutarı, yarım çalışma döneminde Kurumun ödeyebileceği ödenekler, evlat edinme ve koruyucu ailelik gibi özel durumlar ile memur ya da kendi adına çalışan ebeveynlerin hakları ayrıntılı kurallara bağlıdır ve burada ele alınmadı. Analık izni ve ödeneğiyle ilgili sorular için Sosyal Güvenlik Kurumunun il müdürlüğüne başvurabilirsin. Hamileliğin ya da doğumun ardından işten çıkarıldıysan, fesih için kanundaki süreler kısa olduğu için vakit kaybetmeden bir avukata danış; avukat ücreti seni zorluyorsa baroya adli yardım başvurusu yapabilirsin. İşe iade ya da tazminat taleplerinde dava öncesinde çoğu durumda bir arabulucuya başvurmak gerekir; bu başvurunun süresini kaçırmamak önemlidir. Hamilelik yüzünden ayrımcılığa uğradığını düşünüyorsan, şikâyetini eşitlik konusunda yetkili ulusal kuruma da iletebilirsin.

Kapanış

1. Kadın işçi doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta, toplam yirmi dört hafta çalıştırılmaz; bu sürede şartları varsa Kurum ona her gün için ödenek öder, hamilelikteki kontroller ücretli izindir ve hekim raporuyla ücreti indirilmeden hafif işe geçebilir.
2. Analık izninden sonra ebeveyn altmış, yüz yirmi ya da yüz seksen gün yarım çalışmayı ya da altı aya kadar ücretsiz izni seçebilir; çocuk bir yaşına kadar kadın işçiye günde bir buçuk saat süt izni verilir ve saatini işçi belirler.
3. Eşi doğum yapan işçi on gün ücretli izin alır; hamilelik, doğum ve doğum izni dönemi geçerli bir fesih sebebi değildir ve gebelik nedeniyle farklı işlem yasaktır.

Üç soru

1. İşveren doğum sonrası iznin sekiz hafta olduğunu söylüyor. Bu doğru mu?
2. Çocuğun dokuz aylık ve işveren süt iznini yalnızca öğle arasında yarım saat olarak kullanabileceğini söylüyor. Bu kurala uygun mu?
3. Eşin dün doğum yaptı. Kaç gün ücretli izin hakkın vardır?

Yanıtlar

Birinci soruda 1 Mayıs 2026'dan bu yana doğum sonrası analık izni on altı haftadır; sekiz haftalık süre değişiklikten önceki kuraldır. İkinci soruda süt izni bir yaşından küçük çocuk için günde toplam bir buçuk saattir ve hangi saatlerde, kaça bölünerek kullanılacağını işçi belirler; yarım saatlik ve saati işverence belirlenen bir düzen kurala uymaz. Üçüncü soruda eşi doğum yapan işçiye on gün ücretli izin verilir ve bu izin yıllık izninden düşülmez.

Sonraki derse köprü

Meltem'in hikâyesi bir işin nasıl ve neden sona erdiği sorusuyla bitiyordu. Bir sonraki modül işten ayrılırken doğan hakları ele alıyor. 3.15 Fesih bildirimi ve ihbar süresi, belirsiz süreli bir sözleşmede bildirim sürelerini, bu sürelere uyulmadığında ödenen ihbar tazminatını ve bildirim süresi boyunca verilen iş arama iznini ele alıyor.