İş kazası ve meslek hastalığı

Açılış

Sedat Çorum'da bir un fabrikasının deposunda çalışıyor. Bir öğleden sonra yüklü bir çuvalla raf merdiveninden inerken basamak kayıyor, düşüyor ve bileği kırılıyor. Hastanede alçıya alınıp üç hafta istirahat raporu verilen Sedat'ı ertesi gün patronu arıyor: "Sigortaya iş kazası diye bildirmeyelim, başımıza müfettiş gelir. Evde düştün deriz, maaşını da ben ödemeye devam ederim." Sedat'ın aklında tek soru var: Bu teklifi kabul edersem ne kaybederim?

Tek fikir

İşyerinde, işveren adına bir görevde ya da işverenin servisindeyken başına gelen ve seni bedenen ya da ruhen zarara uğratan olay iş kazasıdır. İşveren bunu üç iş günü içinde Kuruma bildirmek zorundadır. Bildirim, Kurumun ödeneğini ve gelirini, işverene karşı tazminat hakkını korur.

Kural ne diyor

İş kazasını ve meslek hastalığını sigorta kanunu tanımlar; neyin iş kazası sayıldığı, işçinin hangi ödemeleri alacağını belirler.

Tanımın en çok gözden kaçan iki bendi şunlardır. İşverenin sağladığı servisle işe gelip giderken olan bir kaza iş kazasıdır; kendi imkânınla gidip gelirken olan bir kaza ise bu bentlerden birine girmedikçe kural olarak iş kazası sayılmaz. İşveren seni başka bir şehre görevle gönderdiyse, orada asıl işini yapmadığın zamanlarda, örneğin otelde ya da yolda yaşadığın bir kaza da iş kazasıdır.

Meslek hastalığı aynı kanunun 14. maddesinde düzenlenir ve bildirimi de işverenin yükümlülüğüdür: hastalığı öğrenen işveren bunu üç iş günü içinde Kuruma bildirir. Hastalık işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmışsa, haklardan yararlanmak için işten ayrılışla hastalığın ortaya çıkması arasında yönetmelikte o hastalık için belirlenen süreden uzun bir zaman geçmemiş olması gerekir. İşveren ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 14. maddesi gereğince bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yapar ve raporlarını düzenler.

Bildirim yapılmazsa işçinin kaybı büyüktür: kaza "evde düştü" diye kayda geçerse, ödenek hastalık kurallarına göre hesaplanır, kalıcı bir zarar kalırsa gelir bağlanmaz ve işverene karşı tazminat yolu zorlaşır. Kanun bu yüzden işverene geç bildirimin de bedelini yükler.

Kurumun ödemeleri işçinin bütün zararını karşılamaz. Kurumun karşılamadığı zarar için işçi işverene ayrıca başvurabilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almasını ister ve işverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı yüzünden işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi ya da kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmininin sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabi olduğunu söyler. Bu tazminat alacağı, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, aynı kanunun 146. maddesindeki on yıllık genel zamanaşımına tabidir.

Nasıl işler

Bir kazanın ardından ilk günler, sonraki yılların haklarını belirler. Aşağıdaki adımlar kazadan bildirime, bildirimden tazminata uzanan yolu gösterir.

1. Önce tedavi ol. Kazadan sonra hemen sağlık kuruluşuna git ve hekime olayın işte, nasıl ve saat kaçta olduğunu açıkça anlat. Muayene kaydında olayın iş kazası olarak geçmesi, ileride en önemli kanıtlardan biri olur.

2. Bildirimi takip et. Kazayı Kuruma bildirme süresi işveren için üç iş günüdür. Bildirimin yapılıp yapılmadığını işverenden yazılı olarak sor ya da Kurumun il müdürlüğünden öğren.

3. İşveren bildirmezse kendin harekete geç. İşveren bildirmiyorsa ya da "evde düştün" demeni istiyorsa, Kurumun il müdürlüğüne yazılı olarak başvur, sağlık kayıtlarını ve tanıkların adlarını ekle. İşverenin geç bildirdiği süre için sana ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğini Kurum işverenden tahsil eder; bu yüzden sessiz kalmak sana değil işverene yarar.

4. Olay yerini kaydet. Kazanın olduğu yerin fotoğraflarını, kullanılan ekipmanı, eksik güvenlik önlemlerini ve tanıkların adlarını not et. İşyerinde bir kaza tutanağı tutulduysa örneğini iste.

5. Raporlarını ve ödeneğini izle. İstirahat raporlarının Kuruma ulaştığını ve geçici iş göremezlik ödeneğinin hesabına yattığını kontrol et. İş kazasında ödenek istirahatin ilk gününden başlar ve önceden prim ödemiş olma şartı aranmaz.

6. Kalıcı zararı tespit ettir. Tedavi bittikten sonra kalıcı bir zarar kaldıysa, Kurumdan meslekte kazanma gücü kayıp oranının tespitini iste. Bu oran yüzde on ya da daha fazlaysa sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

7. Meslek hastalığında belge biriktir. Yıllarca toz, gürültü, kimyasal ya da tekrarlayan hareketle çalıştıysan ve buna bağlı bir hastalık ortaya çıktıysa, çalıştığın işyerlerini, yaptığın işleri ve maruz kaldığın etkenleri yazıya dök. Hekimine bu geçmişi anlat; meslek hastalığı tanısı yetkili sağlık kurullarınca konur ve Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilir.

8. Tazminatı değerlendir. Kurumun ödemeleri bütün zararını karşılamıyorsa ve kazada işverenin bir önlem eksikliği varsa, işverenden maddi ve manevi tazminat isteyebilirsin. Bu alacak kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir, ama dava hazırlığı kanıtların taze olduğu dönemde yapılmalıdır.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Olası kaza türlerini, kaza anında başvurulacak kişileri, hizmet dökümü ve Kurum bilgisini, meslek hastalığı için çalışma geçmişini ve kazadan sonraki ilk üç günün yapılacaklar listesini içeren bir hazırlık dosyası.

Sınır

Bu ders iş kazası ve meslek hastalığının sigorta ve tazminat yönünden temel çerçevesini anlatıyor. Bir olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı, özellikle işyeri dışında ya da servis dışındaki yolculuklarda, olayın ayrıntılarına göre tartışmalı olabilir. Meslek hastalığı listeleri, yükümlülük süreleri, kazanma gücü kaybının hesabı ve ödenek tutarları yönetmeliklerle belirlenir. Tazminat hesabı aktüerya bilgisi ister ve kusur oranları bilirkişiyle tespit edilir. Ciddi bir kaza ya da meslek hastalığı yaşadıysan, kanıtlar tazeyken bir avukata danış; avukat tutacak gücün yoksa adli yardım bürosu gelirini belgelediğinde sana bir avukat görevlendirebilir. İşçi alacaklarında olduğu gibi, tazminat taleplerinde de dava öncesinde bir arabulucu ile görüşme gerekip gerekmediğini avukatınla birlikte belirle. Kaza kolluğa da bildirildiği için, ölümlü ya da ağır yaralanmalı bir kazada cumhuriyet savcılığı soruşturma başlatabilir.

Kapanış

1. İş kazası, işyerinde, işverence yürütülen iş nedeniyle, görevle gönderildiğin yerde, süt izni sırasında ya da işverenin servisinde başına gelen ve seni bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaydır; kusura bakılmaz.
2. İşveren kazayı en geç üç iş günü içinde Kuruma bildirir; bildirilmeyen süreye ait ödenek işverenden tahsil edilir. İşçi istirahat süresince ilk günden geçici iş göremezlik ödeneği alır, kazanma gücü en az yüzde on azalırsa sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.
3. Kaza işverenin önlem eksikliğinden doğmuşsa Kurum ödemelerini işverene ödettirir; işçi de Kurumun karşılamadığı zararı için işverenden maddi ve manevi tazminat isteyebilir.

Üç soru

1. İşverenin servisiyle işe giderken trafik kazası geçirdin. Bu bir iş kazası mıdır?
2. Kazadan beş gün geçti ve işveren hâlâ Kuruma bildirim yapmadı. Bu durumun sonucu ne olur?
3. Kazadan sonra elinde kalıcı bir hareket kısıtlılığı kaldı ve Kurum kazanma gücünün yüzde yirmi azaldığını tespit etti. Hangi hakkın doğar?

Yanıtlar

Birinci soruda işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen kaza kanunda açıkça iş kazası sayılır. İkinci soruda işveren kazayı üç iş günü içinde bildirmek zorundaydı; sen Kuruma kendin başvurabilirsin ve bildirim tarihine kadar geçen süre için sana ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir. Üçüncü soruda kazanma gücü kaybın yüzde ondan fazla olduğu için sana sürekli iş göremezlik geliri bağlanır; gelir, kayıp oranına göre hesaplanır.

Sonraki derse köprü

Nazmi'nin parmaklarını kaybetmesi bedenine verilen bir zarardı. İşyerinde verilen zararın bir de görünmeyen bir türü vardır. 3.13 İşyerinde psikolojik taciz, mobbingin hukuktaki karşılığını, işverenin işçinin kişiliğini koruma borcunu, kayıt tutmanın önemini ve haklı fesih ile tazminat yollarını ele alıyor.