Yıllık ücretli izin

Açılış

Mehtap Kırşehir'de bir muhasebe bürosunda üç yıldır çalışıyor ve bu yıl hiç izin kullanmamış. Haziranda iki haftalığına annesinin yanına gitmek istediğini söylediğinde büro sahibi itiraz ediyor: "Beyanname dönemindeyiz, iki hafta olmaz. Cumaları izin al, ayda iki gün kullan, yıl sonuna kadar biter. Hem şubatta üç gün raporluydun, onu da izinden düşüyoruz." Mehtap ne diyeceğini bilmiyor. İzni parça parça vermek, rapor günlerini izinden saymak; bunlar işverenin elinde mi?

Tek fikir

Aynı işverende bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır; süresi kıdeme ve yaşa göre en az on dört, yirmi ya da yirmi altı gündür. İşveren bu izni tek başına bölemez, rapor ve diğer izinleri ondan düşemez; kullanılmayan izin sözleşme bitince paraya döner.

Kural ne diyor

Deneme süresini işlediğimiz 3.2'de, izin hakkının işe başlanan günden itibaren dolan bir yılla doğduğunu ve deneme aylarının bu yıla katıldığını söylemiştik. Kanun bu hakkın süresini, işçinin ondan vazgeçemeyeceğini ve kimlere uygulanmayacağını aynı maddede sayar.

Kanunun saydığı bu günler önemlidir: işçinin kaza ya da hastalık nedeniyle işe gelemediği günler belli bir sınıra kadar, doğum öncesi ve sonrası çalıştırılmadığı günler, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile işverenin verdiği diğer izinler hizmet yılını kesmez. Yani raporlu geçen günler izin hakkını azaltmaz; tersine, bir yılın dolmasına katkı yapar.

Bu maddenin ortaya koyduğu düzen açık: izin bir bütündür, ancak işçi de isterse ve bölümlerden biri en az on gün olursa bölünür. "Cumaları izin al" gibi bir düzen işçinin rızası olsa bile bu kurala uymaz, çünkü on günlük bir bölüm kalmaz. Rapor günleri ise izinden düşülemez.

Bu iki madde, iznin kâğıt üzerinde kalmamasını sağlar. İzin ücreti izinden önce ödenir; kullanılmayan izin, iş sözleşmesi bittiğinde son ücret üzerinden paraya çevrilir ve bu alacağın zamanaşımı ancak sözleşme bitince işlemeye başlar. Yıllarca biriken izin bu yüzden kaybolmaz. Kanun ayrıca izindeki işçinin başka bir işte ücretle çalıştığı anlaşılırsa, izin ücretinin işverence geri alınabileceğini de öngörür.

Nasıl işler

Yıllık izin, çoğu işçinin hesabını tutmadığı ve işten ayrılırken hatırladığı bir haktır. Aşağıdaki adımlar hesabı her yıl güncel tutmanı sağlar.

1. Hizmet yılını belirle. İşe başladığın günü bul. İlk izin hakkın bu günden bir yıl sonra doğar; sonraki her hak, bir önceki hakkın doğduğu günden bir yıl sonra. Aynı işverenin başka işyerlerinde geçirdiğin süreler de birleştirilir.

2. İzin süreni hesapla. Hizmet süren bir ile beş yıl arasındaysa en az on dört gün, beş ile on beş yıl arasındaysa en az yirmi gün, on beş yıl ve fazlaysa en az yirmi altı gün iznin vardır. On sekiz yaşında ya da daha küçüksen veya elli yaşını geçtiysen, hizmet süren ne olursa olsun en az yirmi gün alırsın. Sözleşmen ya da işyerindeki toplu sözleşme daha uzun bir süre öngörüyorsa o süre geçerlidir.

3. Çalışılmış sayılan günleri ayırma. Raporlu günlerin, doğum izninin, hafta tatillerinin ve genel tatillerin hizmet yılını kesmediğini bil. İşveren bunları izinden ya da hizmet süresinden düşmek istiyorsa, kanunun bunlara izin vermediğini yazılı olarak hatırlat.

4. İzin talebini yazılı ver. İzin tarihlerini bir dilekçe ya da e-postayla işverene ilet ve yanıtını sakla. İşveren tarihleri işin gereğine göre düzenleyebilir, ama izni yıl boyunca hiç vermemek ya da parçalara bölmek onun elinde değildir.

5. Bölmeyi ancak anlaşmayla yap. İzni bölmek istiyorsan ya da işveren bunu öneriyorsa, bölümlerden birinin en az on gün olmasına dikkat et. On dört günlük bir izin, örneğin on gün ve dört gün olarak kullanılabilir; yedi gün ve yedi gün olarak bölünemez.

6. İzin günlerini doğru say. İzin süresine rastlayan pazar, ulusal bayram ve genel tatil günleri izinden sayılmaz. Bayram tatiliyle iznini birleştirirsen, bayram günleri izin hakkından düşülmez.

7. Yol iznini iste. İzni başka bir şehirde geçireceksen, gidiş ve dönüş için toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni isteyebilirsin. Bunun için talepte bulunman ve yolculuğu belgelemen gerekir; bilet ya da konaklama belgesini sakla.

8. İzin ücretini kontrol et. İzin ücretinin izne çıkmadan önce ödendiğini ya da avans olarak verildiğini kontrol et. Bordronda izin günlerinin ayrıca gösterilmesi beklenir.

9. Ayrılırken hesabı kapat. İş sözleşmen sona erdiğinde, kullanmadığın bütün izin günlerinin son ücretin üzerinden ödenmesini iste. İşveren seni işten çıkarıyorsa, sana verilen bildirim süresinin içine izin günlerini sıkıştıramaz. Bu alacağın zamanaşımı sözleşmenin bittiği günden başlar.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Her hizmet yılı için hak edilen, kullanılan ve kalan izin günlerini, izne rastlayan tatilleri, rapor günlerini, toplam kullanılmamış izni ve yaklaşık ücret karşılığını gösteren bir izin defteri.

Sınır

Bu ders yıllık ücretli iznin kanundaki temel çerçevesini anlatıyor. Mevsimlik işlerde iznin uygulanıp uygulanmadığı, aynı işverenin farklı şirketlerinde geçen sürelerin birleştirilip birleştirilmeyeceği, cumartesi gibi bazı günlerin izinden sayılıp sayılmayacağı ve iznin hangi dönemde verileceği gibi ayrıntılar ilgili yönetmelikle ve işyerinin düzeniyle belirlenir. İznin kullanıldığını ispat yükü ve kullanılmayan iznin hesabı bir uyuşmazlıkta belirleyici olur; işten ayrılırken birikmiş iznin varsa son bordronu ve izin kayıtlarını bir iş hukukçusuna göstermen hesabı netleştirir. Toplu iş sözleşmesi olan bir işyerinde çalışıyorsan, izin sürelerin kanundaki en az sürelerden uzun olabilir; sözleşmenin izin maddesini sendika temsilcinden iste. İşveren izin vermiyorsa ya da izin kaydı tutmuyorsa Alo 170 hattından ihbarda bulunarak işyerinin denetlenmesini isteyebilirsin. Ücret alacağının yargı yolunda bir arabulucu görüşmesi çoğu durumda mahkemeden önce gelir.

Kapanış

1. Aynı işverende bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır; süre bir ile beş yıl arasında en az on dört, beş ile on beş yıl arasında en az yirmi, on beş yıl ve fazlasında en az yirmi altı gündür; on sekiz yaş ve altı ile elli yaş ve üstü için en az yirmi gündür.
2. İzin işveren tarafından bölünemez, anlaşmayla bölünürse bir bölümü en az on gün olur; rapor ve diğer izinler yıllık izinden düşülemez, izne rastlayan hafta tatili ve genel tatiller izinden sayılmaz ve izin ücreti izinden önce ödenir.
3. Kullanılmayan izin sözleşme bitince son ücret üzerinden ödenir, zamanaşımı o günden başlar; işverenin feshettiği bir sözleşmede bildirim süresi ile yıllık izin iç içe giremez.

Üç soru

1. Altı yıldır aynı işyerinde çalışıyorsun. En az kaç günlük yıllık izin hakkın vardır?
2. İşveren on dört günlük iznini yedişer günlük iki parçaya bölmeyi öneriyor ve sen de kabul ediyorsun. Bu bölünme geçerli mi?
3. Üç yıl çalıştığın işten ayrıldın ve son iki yılın iznini kullanmadın. Bu izinler ne olur?

Yanıtlar

Birinci soruda hizmet süren beş yıldan fazla, on beş yıldan az olduğu için en az yirmi gün izin hakkın vardır; elli yaşın üstündeysen de bu süre yirmi günden az olamaz. İkinci soruda taraflar anlaşsa bile bölümlerden biri en az on gün olmalıdır; yedişer günlük bölünme kanuna uymaz. On gün ve dört gün olarak bölünebilir. Üçüncü soruda kullanmadığın iki yılın iznine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücretin üzerinden sana ödenmelidir ve bu alacağın zamanaşımı ayrıldığın günden başlar.

Sonraki derse köprü

Mehtap'ın izin günlerini sayarken pazarları ve genel tatilleri dışarıda bırakması, o günlerin zaten başka bir hakla korunmasından kaynaklanıyordu. 3.10 Hafta tatili ve genel tatil, haftalık dinlenme hakkını ve ulusal bayram ile genel tatil günlerinde çalışmanın nasıl ücretlendirildiğini ele alıyor.