Ekran görüntüsü ve mesajlar

Açılış

Hande Bitlis'te bir diyetisyen. İki yıl önce bir arkadaşıyla ortak bir danışmanlık ofisi açtı; ofisin bütün konuşmaları, iş bölümü ve kâr paylaşımı bir mesajlaşma grubunda yürüdü. Arkadaşı ofisten ayrılınca, Hande'nin payına düşen parayı ödemeyeceğini söyledi. Aynı akşam Hande, gruptaki eski mesajların karşı tarafın telefonundan tek tek silindiğini fark ediyor; kendi telefonunda ise hepsi duruyor.

Hande'nin aklından iki şey geçiyor. Birincisi, mesajların ekran görüntülerini hemen alıp bir klasöre koymak. İkincisi, arkadaşını telefonla arayıp konuşmayı ona haber vermeden kaydetmek ve borcu kendi ağzından kabul ettirmek. Bu iki fikirden biri onun en güçlü kanıtı olabilir, öteki ise hem işe yaramayabilir hem de onu bir suçun faili yapabilir. Hangisinin hangisi olduğunu ayıran şey, delilin nasıl elde edildiğidir.

Tek fikir

Sana gönderilmiş mesajlar, e-postalar ve sesli mesajlar mahkemede belge olarak kullanılabilir. Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller ise dikkate alınmaz; gizlice kaydedilen bir konuşma bu sınırın öbür yanına düşebilir ve ayrıca suç oluşturabilir.

Kural ne diyor

0.9'da gördüğümüz gibi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 199. maddesi elektronik ortamdaki verileri, fotoğrafları, görüntü ve ses kayıtlarını belge sayar. Aynı kanun bunun sınırını da çizer.

Anayasa'nın 38. maddesi de aynı ilkeyi en genel biçimde koyar: kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez.

Ses kayıtlarında kural, ceza kanununda ayrıca yazılıdır.

Bir delili kaybolmadan önce güvenceye almanın da yasal bir yolu vardır.

Nasıl işler

Bir anlaşmazlıkta mesajlarını ve dijital kayıtlarını delil olarak kullanmak istiyorsan şu sırayı izleyebilirsin.

1. Delilin nereden geldiğini belirle. Sana gönderilmiş bir mesaj, e-posta ya da sesli mesaj, senin hesabına senin rızanla gelmiştir ve kural olarak belge olarak kullanılabilir. Başkasının telefonundan, hesabından ya da ona ait bir cihazdan izinsiz alınan veriler ise hukuka aykırı delil olabilir.

2. Ses kaydı almadan önce dur. Bir konuşmayı karşı tarafın rızası olmadan kaydetmek, o konuşmanın tarafı olsan bile, ceza kanununda suç olarak düzenlenmiştir. Mahkemelerin istisnai durumlarda böyle kayıtları nasıl değerlendirdiği tartışmalı bir konudur ve sonuç olayın özelliklerine bağlıdır. Bu yüzden kayıt almayı düşünüyorsan önce bir avukatla konuş; konuşmanın içeriğini ispatlamanın başka bir yolu, örneğin karşı tarafa yazılı bir özet gönderip cevabını almak, çoğu zaman daha güvenlidir.

3. Ekran görüntülerini al, ama asıl kaydı da koru. Ekran görüntüsü kolayca düzenlenebileceği için, karşı taraf onun gerçekliğine itiraz edebilir. Ekran görüntüsünün yanında mesajların bulunduğu telefonu ya da hesabı silmeden sakla; uygulamanın yazışmayı dışa aktarma özelliği varsa, yazışmanın tamamını tarihleriyle birlikte dışa aktar.

4. Ekranın tamamını göster. Görüntüde gönderenin adı ya da numarası, mesajın tarihi ve saati ve konuşmanın öncesi ve sonrası görünsün. Yalnızca tek bir cümleyi gösteren kırpılmış bir görüntü, bağlamından koparıldığı gerekçesiyle tartışılır.

5. Kaybolma tehlikesi varsa tespit ettir. Mesajların silinmesi, bir hesabın kapanması ya da bir internet sayfasının değiştirilmesi ihtimali varsa, noterde tespit yaptırabilir ya da mahkemeden delil tespiti isteyebilirsin. Noter tespiti hızlıdır ve o anki görüntüyü belgeler; mahkemedeki delil tespiti ise bilirkişi incelemesiyle daha ayrıntılı bir belgeleme sağlar. Mahkeme tespiti haklı bulursa kararını dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ eder; Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 402. maddesine göre kararda, karşı tarafın itirazlarını ve bilirkişiye sormak istediği ek soruları bir hafta içinde bildirmesi gerektiği de yazılır. Sana böyle bir karar tebliğ edildiyse, bu süreyi takvimine işle.

6. Kişisel verilere ve üçüncü kişilere dikkat et. Delil olarak sunacağın yazışmalarda başka kişilerin özel bilgileri varsa, bunları gereksiz yere yaymaktan kaçın. Bir yazışmayı mahkemeye sunmak ile sosyal medyada paylaşmak farklı şeylerdir; ikincisi başka hukuki sorunlar doğurabilir.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Kısa bir dijital delil dosyası: yazışmanın kaydedildiği yer ve tarih, üç ekran görüntüsünün listesi ve her birinin neyi gösterdiği, tespit gerekip gerekmediğine dair tek cümle ve hukuka aykırı olabilecek bir kayıt varsa onunla ne yapacağın.

Sınır

Dijital delillerin değerlendirilmesi hızla gelişen ve tartışmalı bir alandır. Bir mesajın gerçekten kimden geldiği, bir hesabın kime ait olduğu ya da bir kaydın değiştirilip değiştirilmediği, çoğu zaman bilirkişi incelemesini gerektirir. Ses kayıtlarının hangi durumlarda delil olarak değerlendirilebileceği ise olaydan olaya değişir ve bu konuda yanlış bir adım ceza sorumluluğu doğurabilir. Bir anlaşmazlıkta dijital delillere dayanacaksan, kayıtlarını silmeden ve değiştirmeden bir avukata göster. Bir yazışmanın ya da sayfanın kaybolma tehlikesi varsa noterde tespit yaptırmak hızlı bir çözümdür. Başkasının senin yazışmalarını ya da konuşmalarını izinsiz ele geçirdiğini düşünüyorsan Cumhuriyet savcılığına şikâyette bulunabilirsin. Avukat ücretini karşılayamıyorsan barolar adli yardım için başvuru alır. Dijital bir delili kendi başına incelemeye ya da düzeltmeye çalışma; dosyayı açmak, kopyalamak ya da düzenlemek, onun gerçekliğinin sonradan tartışılmasına yol açabilir.

Kapanış

1. Sana gönderilmiş mesajlar, e-postalar ve sesli mesajlar belge sayılır; ekran görüntüsünün yanında asıl kaydı korumak ve gerektiğinde tespit ettirmek, ona itiraz edilmesini zorlaştırır.
2. Hukuka aykırı elde edilen deliller mahkemede dikkate alınmaz; karşı tarafın rızası olmadan kaydedilen bir konuşma, onun tarafı olsan bile, bu sınıra girebilir ve suç oluşturabilir.
3. Kaybolma tehlikesi olan bir delil, noter tespitiyle ya da mahkemeden istenen delil tespitiyle önceden güvenceye alınabilir.

Üç soru

1. Bir satıcıyla aranızdaki mesajlaşmanın ekran görüntülerini aldın, ama telefonunu değiştirmek ve eski telefonu satmak istiyorsun. Bunu yapmadan önce ne yapmalısın?
2. Bir anlaşmazlıkta karşı tarafı telefonla arayıp konuşmayı ona haber vermeden kaydetmeyi düşünüyorsun. Bu kayıt mahkemede kesin delil olur mu?
3. Bir satıcı, internetteki ilanını değiştirmeye başladı ve ilanın eski hâli senin için önemli. En hızlı nasıl güvenceye alırsın?

Yanıtlar

Birinci soruda yazışmanın tamamını, uygulamanın dışa aktarma ya da yedekleme özelliğiyle tarihleriyle birlikte kaydetmeli ve mümkünse eski telefonu, bir anlaşmazlık çözülene kadar saklamalısın. Ekran görüntüsü tek başına itiraza açıktır; asıl kaydın kaybolması, ileride gerçekliği göstermeyi zorlaştırır. Gerekirse noter tespiti de yaptırabilirsin. İkinci soruda bu kayıt kesin delil olmaz, hatta hiç dikkate alınmayabilir. Katıldığın bir konuşmayı karşı tarafın rızası olmadan kaydetmek ceza kanununda suç olarak düzenlenmiştir ve hukuka aykırı elde edilen deliller ispatta dikkate alınmaz. Kayıt, karşı tarafın sözünü kendi ağzından duymanın en doğrudan yolu gibi görünür; ama karşı tarafa yazılı bir özet gönderip cevabını almak, hem güvenli hem de ispat bakımından daha sağlamdır. Üçüncü soruda ilanın ekran görüntülerini alıp aynı gün bir notere giderek sayfanın içeriğini tespit ettirebilirsin. Noter, o gün ve saatte sayfada ne gördüğünü bir tutanakla belgeler.

Sonraki derse köprü

Bu derste yazılı ve dijital delilleri gördük. Ama birçok anlaşmazlıkta ne bir yazışma ne bir belge vardır; olayı yalnızca orada bulunan insanlar bilir ya da yalnızca taraflardan biri bilir. 1.11 Tanık ve yemin, tanıkla ispatın hangi sınırlar içinde mümkün olduğunu, bir tanığın mahkemeye nasıl bildirildiğini ve yemin deliline hangi durumda başvurulduğunu anlatıyor.