Elektronik imza ve KEP

Açılış

Mert Çorum'da bir un fabrikasında satın alma sorumlusu. Bir pazartesi sabahı, fabrikanın yıllardır çalıştığı ambalaj tedarikçisinden bir e-posta geliyor: "Ödemelerdeki gecikme nedeniyle sözleşmemizi feshediyoruz, bu hafta sonundan itibaren teslimat yapılmayacaktır." E-postanın altında yalnızca bir isim ve bir telefon numarası var. Mert'in müdürü iki soru soruyor: bu e-posta gerçekten sözleşmeyi bitirdi mi, ve fabrika bir cevap verecekse bunu nasıl yapmalı?

Aynı hafta Mert'in kendisi de bir başka tedarikçiyle, şehir dışında olduğu için, bir sözleşmeyi bilgisayardan "elektronik imzayla" imzalıyor. Bu iki olay, aynı sorunun iki yüzüdür: kâğıt ve mürekkep yerine elektronik araçlar kullanıldığında, bir imza ne zaman imza, bir bildirim ne zaman hukuken yapılmış sayılır? Mert'in müdürüne vereceği cevap, iki belgenin hangi araçla hazırlandığına ve kanunun o iş için hangi aracı kabul ettiğine bağlı.

Tek fikir

Güvenli elektronik imza, kanunun aradığı koşulları taşıdığında elle atılan imzayla aynı sonucu doğurur, ama resmî şekle bağlı işlemler ve kefalet gibi teminat sözleşmeleri onunla yapılamaz. Kayıtlı elektronik posta, gönderinin içeriğini ve tarihini kanıtlanabilir kılar; sıradan bir e-posta ise bunu her zaman yapamaz.

Kural ne diyor

Kanun önce elektronik imzayı tanımlar ve bunun en güçlü türünü ayırır.

Bu imzanın sonucu da kanunda yazılıdır.

Bu kuralın iki yüzü vardır. Türk Borçlar Kanunu'nun 14. ve 15. maddelerine göre yazılı şekle bağlı bir sözleşme, güvenli elektronik imzayla da yapılabilir; 1.2'de gördüğümüz el yazısıyla imza şartının yerine bu imza geçer. Buna karşılık bir ev ya da arsanın satışı ve bir kişinin vereceği kefalet, güvenli elektronik imzayla tamamlanamaz.

Bildirimlerin elektronik yolu ise kayıtlı elektronik postadır.

KEP, 0.8'de gördüğümüz elektronik tebligattan da farklıdır. Elektronik tebligat, mahkemelerin ve kurumların resmî tebliğlerini yapmak için kullanılan ve Tebligat Kanunu'nun 7/a maddesine göre belgenin elektronik adrese ulaşmasını izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılan bir sistemdir. KEP ise kişilerin ve şirketlerin birbirine bildirim göndermek için kullandığı bir araçtır.

Nasıl işler

Elektronik bir imza ya da bildirimle karşılaştığında şu sırayla düşünebilirsin.

1. İşlemin şekil şartına bak. İşlem kanunda bir şekle bağlı değilse, örneğin sıradan bir hizmet sözleşmesiyse, e-postayla ya da mesajla bile kurulabilir; sorun yalnızca ispattır. Yazılı şekle bağlıysa, güvenli elektronik imza ıslak imzanın yerine geçebilir. Resmî şekle bağlıysa ya da bir teminat sözleşmesiyse, elektronik imza yetmez.

2. Kullanılan imzanın türünü belirle. Bir platformda "onaylıyorum" kutusunu işaretlemek, ekrana parmakla imza çizmek ya da e-postaya isim yazmak, güvenli elektronik imza değildir. Güvenli elektronik imza, nitelikli bir sertifikaya dayanır ve imzalanan dosyada, imzanın kime ait olduğunu ve metnin değiştirilmediğini gösteren bir doğrulama bilgisi bulunur. Emin değilsen, karşı taraftan imza doğrulama bilgisini iste.

3. Kefalet ve resmî şekil isteyen işler için kâğıda dön. Birine kefil olacaksan ya da bir taşınmaz işlemi yapacaksan, uzaktan elektronik imzayla tamamlama teklifini kabul etme. Kefalette sorumlu olacağın üst sınırı ve günü kâğıda kendi elinle geçirmen gerekir; taşınmaz işlemleri ise yetkili bir memurun önünde yapılır.

4. Önemli bir bildirim gönderiyorsan yolunu seç. Tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme bildirimleri için kanun noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı KEP sayar. Tacir olmayan kişiler için de, bildirimin içeriğini ve tarihini kanıtlamak istiyorsan KEP ya da noter, sıradan e-postaya göre çok daha güçlüdür.

5. KEP kullanacaksan bir adres al ve kutunu izle. KEP adresini yetkili bir hizmet sağlayıcıdan alırsın; çoğu zaman kimlik doğrulaması ve bir ücret gerekir. Adres aldıktan sonra kutuna gelen iletileri düzenli kontrol et; kutunu açmamak, sana ulaştırılan bir bildirimin hükümsüz olduğu anlamına gelmez.

6. Gelen elektronik bildirime süresinde cevap ver. Sıradan bir e-postayla gelen bir fesih ya da ihtar bile, içeriği ciddiyse dikkate alınmalıdır. Cevabını, ileride ispat edebileceğin bir yolla gönder ve kendi gönderdiğin iletinin kaydını sakla.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Kendi elektronik araçlarının bir listesi: güvenli elektronik imzan var mı, KEP adresin var mı, kutuyu kim kontrol ediyor. Altına, elektronik ortamda onayladığın bir sözleşmenin hangi araçla onaylandığını ve kanunun o sözleşme için bir şekil arayıp aramadığını tek cümleyle yaz.

Sınır

Elektronik imza ve kayıtlı elektronik postayla ilgili ayrıntılar, kanunun yanında yönetmelikler ve hizmet sağlayıcıların koşullarıyla da düzenlenir; bir imzanın ya da bir KEP iletisinin geçerliliği teknik bir incelemeyi gerektirebilir. Elektronik bir sözleşmenin ya da bildirimin geçerliliği tartışılıyorsa, imza doğrulama bilgilerini ve KEP teslim kayıtlarını saklayarak bir avukata başvur; bir bilirkişi incelemesi gerekebilir. Senin adına izinsiz bir elektronik imza kullanıldığından şüpheleniyorsan, sertifikanı veren hizmet sağlayıcıya hemen bildirimde bulun ve Cumhuriyet savcılığına şikâyet yolunu değerlendir. Avukat tutacak durumda değilsen, gelir durumunu gösteren belgelerle barodan adli yardım isteyebilirsin. Elektronik bir bildirim sana karşı kullanılıyorsa, o bildirimin geldiği hesabı, tarihini ve içeriğini değiştirmeden saklamak, bir sonraki dersin konusu olan delil kurallarının da ilk adımıdır.

Kapanış

1. Güvenli elektronik imza nitelikli bir sertifikaya dayanır ve elle atılan imzayla aynı sonucu doğurur; e-Devlet şifresiyle onay ya da ekrana çizilen imza bu değildir.
2. Resmî şekle bağlı işlemler ve bir kişinin vereceği kefalet gibi teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imzayla yapılamaz.
3. Kayıtlı elektronik posta, gönderinin içeriğini, gönderim ve teslim tarihini kanıtlanabilir kılar; tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme bildirimleri için kanunun saydığı yollardan biridir.

Üç soru

1. Bir müşterinle yazılı şekle bağlı bir sözleşmeyi, ikiniz de güvenli elektronik imza kullanarak uzaktan imzaladınız. Sözleşme geçerli midir?
2. Bir yakının, kredisine kefil olman için telefonuna bir onay bağlantısı gönderdi. Bağlantıyı onaylarsan kefil olmuş sayılır mısın?
3. Bir tedarikçin, sözleşmenizi feshettiğini sıradan bir e-postayla bildirdi. İkiniz de tacirsiniz. Bu bildirim, kanunun tacirler için öngördüğü yollardan biri midir?

Yanıtlar

Birinci soruda sözleşme geçerlidir. Güvenli elektronik imza elle atılan imzayla aynı sonucu doğurur ve yazılı şekle bağlı sözleşmelerde ıslak imzanın yerine geçer. İmzalı dosyayı ve doğrulama bilgisini saklamak, ileride bir tartışmada imzanın geçerliliğini göstermeyi kolaylaştırır. İkinci soruda kefil olmuş sayılmazsın. Bir kişinin vereceği kefalet bir teminat sözleşmesidir ve kanuna göre banka teminat mektupları ile sigorta şirketlerinin kefalet senetleri dışındaki teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imzayla bile yapılamaz; kefalet kâğıt üzerinde, üst sınır ve gün kefilin kendi eliyle yazılarak yapılmalıdır. Uzaktan onayın kolaylığı cazip görünse de, kanun kefaleti bilerek bu kolaylıktan uzak tutmuştur. Üçüncü soruda değildir. Tacirler arasında fesih bildirimi için kanun noter, taahhütlü mektup, telgraf ve güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta sayar; sıradan e-posta bu yollar arasında yer almaz. Yine de e-posta karşı tarafın niyetini gösteren bir belge olarak dikkate alınmalı ve cevap kanıtlanabilir bir yolla verilmelidir.

Sonraki derse köprü

Bu derste kanunun ayrıca güvence altına aldığı elektronik araçları gördük. Gündelik hayattaki iletişimin büyük kısmı ise bunlarla değil, sıradan mesajlaşma uygulamaları, e-postalar ve ses kayıtlarıyla yürür. 1.10 Ekran görüntüsü ve mesajlar, bir WhatsApp yazışmasının, bir e-postanın ya da bir ses kaydının mahkemede delil olup olamayacağını, hukuka aykırı elde edilen delilin ne olduğunu ve ekran görüntülerini saklamanın ve tespit ettirmenin yollarını ele alıyor.