Noter ihtarnamesi

Açılış

Gülsüm Hanım Kars'ta emekli bir sağlık memuru. Kiraya verdiği dairenin kiracısı üç aydır kira ödemiyor. Gülsüm Hanım her ay telefon ediyor, kiracı her seferinde "Bu hafta" diyor. Bir avukat tanıdığı ona "Önce bir ihtarname çek" diyor; bir komşusu ise "Notere para verme, WhatsApp'tan yaz, aynı şey" diye itiraz ediyor. Gülsüm Hanım hangisinin doğru olduğunu bilmiyor ve bilmediği için hiçbir şey yapmıyor; bu arada dördüncü ay da geçiyor.

İhtarname, gündelik hukukun en çok bilinen ama en az anlaşılan aracıdır. Bazı durumlarda bir hakkın doğması için kanunun aradığı bildirimi kanıtlanabilir biçimde yapmanın yoludur; bazı durumlarda ise yalnızca fazladan bir masraftır. Gülsüm Hanım'ın sorusunun cevabı, kiracısına ne söylemek istediğine ve kanunun bu söz için bir biçim isteyip istemediğine bağlı. Bu derste o iki soruyu sırayla soracağız.

Tek fikir

İhtarname, karşı tarafa yapılan bir bildirimin içeriğini ve tarihini kanıtlanabilir kılan resmî bir yoldur. Kanunun bir hakkı yazılı bir bildirime ya da süre vermeye bağladığı durumlarda değerlidir; kanunun böyle bir bildirim aramadığı durumlarda ise çoğu zaman başka yollarla da yapılabilecek bir işin pahalı biçimidir.

Kural ne diyor

Noterlerin görevleri arasında bu iş açıkça sayılır.

İhtarnamenin hukuktaki en önemli işlevlerinden biri, borçluyu temerrüde düşürmektir.

Karşılıklı borç doğuran sözleşmelerde ihtarname, ikinci bir işlev de görür: borçluya son bir süre vermek.

Kira ilişkisinde bu süre kanunla en aza bağlanmıştır.

Nasıl işler

Bir ihtarname çekmeyi düşündüğünde şu sırayla karar verebilirsin.

1. Amacını belirle. Ne istiyorsun: borçluyu temerrüde düşürmek mi, ona ek süre vermek mi, sözleşmeyi feshetmek ya da sözleşmeden dönmek mi, yoksa yalnızca bir şeyi kayda geçirmek mi? İhtarnamenin içeriği bu amaca göre yazılır.

2. Kanunun bir bildirim arayıp aramadığına bak. Borcun ödeme günü sözleşmede belliyse, borçlu o günün geçmesiyle zaten temerrüde düşer; ayrıca ihtar gerekmez. Ödeme günü belli değilse ya da kanun yazılı bildirim ve süre vermeyi şart koşuyorsa, örneğin ödenmeyen kira yüzünden fesih için, bildirim gereklidir.

3. Bildirimin yolunu seç. Kanunun aradığı şey çoğu zaman bildirimin yazılı olması ve karşı tarafa ulaştığının kanıtlanabilmesidir. Noter ihtarnamesi bunu en güçlü biçimde sağlar. Kayıtlı elektronik posta da tarih ve içerik bakımından güçlü bir yoldur ve bir sonraki dersin konusudur. İadeli taahhütlü mektup gönderildiğini gösterir, ama zarfın içinde ne olduğunu her zaman kanıtlamaz. Sıradan bir mesaj ya da e-posta, karşı tarafın almadığını söylemesi hâlinde tartışmalı kalabilir.

4. Metni açık ve somut yaz. Kimin kime, hangi sözleşmeye dayanarak, ne istediğini, borcun tutarını, verilen süreyi gün olarak ve süre dolunca ne yapılacağını yaz. "Gereğinin yapılması" gibi belirsiz ifadeler, bir süreyi ya da fesih iradesini göstermeye yetmeyebilir.

5. Tebliğ tarihini not et ve süreyi oradan say. Noter ihtarnameyi karşı tarafa tebliğ ettirir; tebliğ, Seviye 0'da gördüğün kurallara göre yapılır. Kira örneğinde otuz günlük süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Sürenin bittiği günü takvimine yaz.

6. Süre dolunca adımını at ve belgelerini sakla. Süre içinde ödeme yapılmazsa, ihtarnamede bildirdiğin sonuca geç: dava açmak, icra takibi başlatmak ya da sözleşmeden dönmek. İhtarnamenin noter onaylı nüshasını ve tebliğ şerhini sakla; bu belgeler, sonraki her işlemin dayanağıdır.

Gündelik hayatta

Yaygın yanılgılar

Kendi durumuna bak

Çıktı: Önce, bu ilişkide ihtarnamenin gerekli mi, yararlı mı yoksa fazladan bir masraf mı olduğunu gerekçesiyle söyleyen tek bir cümle. Ardından, gerekliyse, beş satırı geçmeyen taslak bir ihtarname metni.

Sınır

İhtarnamenin içeriği, gönderileceği adres ve verilecek sürenin uzunluğu, uyuşmazlığın türüne göre farklı kurallara bağlıdır ve hatalı bir ihtarname istenen sonucu doğurmayabilir. Kira ilişkisinde fesih bildirimlerinin süreleri ve biçimi, iş ilişkisinde fesih bildirimleri ve tüketici ilişkisinde cayma bildirimleri kendi seviyelerinde ayrıca ele alınacak. Önemli bir hakkın ihtarnameye bağlı olduğu durumlarda, örneğin bir kira sözleşmesini feshetmeden ya da bir sözleşmeden dönmeden önce, metni bir avukata yazdırmak ya da kontrol ettirmek gerekir. Noter ihtarnamenin içeriğini hukuken denetlemez, yalnızca gönderir. Avukat ücreti senin için bir engel oluşturuyorsa, baroların adli yardım büroları gelir belgesiyle yapılan başvuruları değerlendirir. Sana bir ihtarname geldiğinde de aynı özen gerekir: içerdiği süreyi takvime yaz, iddiaları kabul etmiyorsan bunu yazılı olarak bildir ve ihtarnameyi saklaman gereken bir belge olarak dosyala.

Kapanış

1. İhtarname, bir bildirimin içeriğini ve tarihini kanıtlanabilir kılan resmî bir yoldur; noter içeriğin doğruluğunu değil, gönderildiğini ve tebliğ edildiğini belgeler.
2. Ödeme günü belli olmayan bir borçta borçlu ihtarla temerrüde düşer; ödeme günü sözleşmede belirlenmişse ihtara gerek yoktur.
3. Karşılıklı sözleşmelerde sözleşmeden dönmeden önce çoğu zaman ek süre verilmesi gerekir; ödenmeyen konut ve çatılı işyeri kirası için bu süre en az otuz gündür.

Üç soru

1. Bir müşterine yaptığın iş için faturayı verdin, ama ödeme günü kararlaştırılmadı. Müşteri ödemiyor. Faizin başlaması için ne yapman gerekir?
2. Sözleşmede kiranın her ayın birinde ödeneceği yazıyor. Kiracı bu ayın kirasını ödemedi. Faiz için ihtarname çekmen gerekir mi?
3. Kiracın üç aydır kira ödemiyor ve sözleşmeyi feshetmek istiyorsun. Ona ne kadar süre vermen gerekir ve bu süre ne zaman başlar?

Yanıtlar

Birinci soruda müşteriye ödeme çağrısını kanıtlanabilir biçimde yapman gerekir. Ödeme günü belirlenmemiş bir borçta borçlu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer ve temerrüt faizi bu andan itibaren işler; noter ihtarnamesi ya da kayıtlı elektronik posta bu çağrıyı kanıtlamanın güçlü yollarıdır. Telefonla yapılan aramalar gerçekten yapılmış olsa da, sonradan tarihini ve içeriğini göstermek zordur. İkinci soruda ihtarname gerekmez. Ödeme günü sözleşmede belirlenmiş olduğu için kiracı o günün geçmesiyle temerrüde düşer. Üçüncü soruda konut ya da çatılı işyeri kiralarında en az otuz günlük bir süre vermen ve bu sürede ödenmezse sözleşmeyi feshedeceğini yazılı olarak bildirmen gerekir. Süre, yazılı bildirimin kiracıya yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar.

Sonraki derse köprü

İhtarnamenin noterle yapılan, kâğıt üzerindeki yolunu gördük. Bugün aynı işi elektronik ortamda yapmanın da yasal yolları var: güvenli elektronik imza ve kayıtlı elektronik posta. 1.9 Elektronik imza ve KEP, güvenli elektronik imzanın ıslak imzaya denk sayılmasını, kayıtlı elektronik postayla bildirimin nasıl yapıldığını ve sıradan e-posta ile arasındaki farkı anlatıyor.